Εμφορούμενος από κίνητρα ιστορικής επιταγής και αισθήματα ύψιστου εθνικού χρέους, ο Ελληνικός Πνευματικός Όμιλος Κύπρου εξέδωσε τον παρόντα διετή τόμο της «Φιλολογικής Κύπρου, 2020-2022», τιμώντας με ειδικά αφιερώματα και εμπεριστατωμένες αναφορές τα δύο μεγάλα επετειακά ορόσημα.
Τη συμπλήρωση το προπερασμένο έτος 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και κατά το λήξαν έτος την εκατονταετηρίδα άσβεστης Μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Από τους ανά το πανελλήνιο παγκοινοτικούς εορτασμούς της Ελληνικής Παλιγγενεσίας και την οφειλόμενη απότιση φόρου τιμής στις χιλιάδες θύματα της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, όπως και στους εναγώνιους αγώνες επιβίωσης των επιζώντων Μικρασιατών προσφύγων, μετά τον ξεριζωμό τους από τα «Ματωμένα Χώματα» των αλησμόνητων πατρίδων, δεν μπορούσε ασφαλώς να απουσιάζει ένα ιστορικό σωματείο διαχρονικής παρουσίας στα πολιτισμικά και εθνοπρεπή δρώμενα.
Οι ενδιαφέρουσες εργασίες του διττού συνεδρίου για τις ως άνω επετείους, που συνδιοργάνωσε ο ΕΠΟΚ με την ΟΕΛΜΕΚ στις 3 Ιουνίου 2022, προτάσσονται με τα περιληπτικά τους σημειώματα στην αφιερωματική έκδοση. Ποικιλώνυμη η θεματική, που πραγματεύεται επί μέρους πτυχές και πολυεπίπεδες συνιστώσες της Ελληνικής Επανάστασης, καθώς και κομβικά σημεία των άρρηκτων σχέσεων του Μικρασιατικού και Κυπριακού Ελληνισμού.
Αδρομερώς επισημαίνουμε τις μαρτυρίες ξένων περιηγητών για το 1821 στην Κύπρο, τον ρόλο των γυναικών στην Επανάσταση, το δημοτικό τραγούδι που την εξύμνησε, τις προφητικές δοξασίες που ενίσχυσαν το φρόνημα των υπόδουλων Ελλήνων, καθώς και την παρουσίαση του μνημειώδους τόμου «Η Ιστορία έχει πρόσωπο: Μορφές του 1821 στην Ελλάδα του Όθωνα». Ενδεικτική επίσης η εισαγωγή στην Κύπρο σχολικών εγχειριδίων που εκδίδονταν στα τυπογραφεία της Σμύρνης κατά τις ειρηνικές εποχές της πολυπολιτισμικής άνθησης της Ιωνίας, η συστράτευση στο πολεμικό πεδίο Κυπρίων εθελοντών, καθώς και η αποτίμηση ιστορικών μαρτυριών από τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τον τραγικό απολογισμό της Μικρασιατικής Καταστροφής, σύμφωνα με την τότε ειδησεογραφία και σχολιογραφία του Κυπριακού Τύπου.
Πλην των εννέα συνεδριακών εισηγήσεων, κατατίθενται εδώ αξιόλογα κείμενα για την προετοιμασία, τους οραματισμούς και τις πεποιθήσεις που πυροδότησαν την αποτελεσματική διεξαγωγή της Ελληνικής Επανάστασης, τους σκαπανείς και τους πρωτεργάτες αγωνιστές, τη συνεισφορά του φιλελληνισμού και τη συμβολή της Κύπρου στο ’21. Υπομιμνήσκεται ακόμη το ιδεολογικό και πνευματικό υπόβαθρο, οι στρατιωτικές συνθήκες και οι πολεμικές επιχειρήσεις, οι οικονομικές και οι πολυσχιδείς κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις του Αγώνα, δίχως να παρακάμπτονται οι αρνητικές επιπτώσεις από τις διχαστικές έριδες και τους αρχηγικούς ανταγωνισμούς των οπλαρχηγών.
Στην πέραν των 400 σελίδων περιοδική έκδοση συμπεριλαμβάνονται οι χαιρετισμοί και οι ομιλίες από την τιμητική εκδήλωση που οργάνωσε ο ΕΠΟΚ για το συγγραφικό και εκπαιδευτικό έργο του Δημήτρη Λεβέντη, καθώς επίσης και οι άλλες ολιγάριθμες σε σχέση με προηγούμενες χρονιές εκδηλώσεις και δραστηριότητες, που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών, εξ αιτίας των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας.
Ο τόμος διανθίζεται με συναφές φωτογραφικό, καλλιτεχνικό και τεκμηριωτικό εποπτικό υλικό, με παραθέσεις αξιοπρόσεκτων εγγράφων και άλλων διαφωτιστικών καταγραφών. Ακολουθώντας τις προδιαγραφές των προηγούμενων εκδόσεων, εμπλουτίζεται επί πλέον με εκτενείς μελέτες εντρυφήσεων επί ιστορικών, λογοτεχνικών και εκπαιδευτικών θεμάτων, αναδίφησης σε σημαντικά χειρόγραφα, καθώς και με σελίδες βιβλιοκρισίας και λογοτεχνικής γραφής.
Από το προλόγισμα της γράφουσας παρατίθεται ο επίλογος: Ως ακροτελεύτια επισήμανση εκφράζουμε την ευχή η περιοδική μας αυτή επετειακή έκδοση να αποτελέσει ανάμεσα στην πληθώρα των νεοεκδοθέντων ελληνικών και ξενόγλωσσων πονημάτων μια μικρή έως ελάχιστη βιβλιογραφική συγκομιδή αναφοράς για τους μελετητές των δύο σημαντικών κεφαλαίων της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας.
Η μεγαλύτερη όμως επιθυμία μας είναι να κομίσει τα μηνύματα της Ελλάδας του 1821 και της Μικρασίας του 1922 ως διδάγματα εθνικού φρονηματισμού προς αφύπνιση της μνήμης και εγρήγορση της πατριωτικής συλλογικής μας συνείδησης. Γιατί, κατά την αποφθεγματική ρήση του Μακρυγιάννη «Αν θέλωμεν το λίγο να γένη μεγάλο, πρέπει να λατρεύωμεν Θεόν, ν’ αγαπάμε πατρίδα· νά ’χωμεν αρετή·». Και κατά τον Μικρασιάτη Ηλία Βενέζη, ας μην ξεχνούμε ότι «Είμαστε ένας λαός της μνήμης. Αυτό είναι η πηγή της λύπης και της περηφάνιας μας». Διότι, αν, σύμφωνα με τον Σεφέρη, τον άλλο μεγάλο Μικρασιάτη του καημού της Ρωμιοσύνης, «η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί», επιβάλλεται να κάμουμε αυτή τη μνήμη του αδικαίωτου σπαραγμού αγώνα ελπίδας και μαχητική προσδοκία δικαίωσης.
