Αυτά τα Χριστούγεννα θα είναι ίδια με τα προηγούμενα: Κατά το μεσημέρι οι κεντρικές οδοί θα ‘χουν αδειάσει και οι τελευταίοι βιαστικά θα πηγαίνουν στα οικογενειακά τραπέζια διασταυρώνοντας το πεζοδρόμιο και σταματώντας στα περίπτερα για τσιγάρα, τα παιδάκια -τα γεμάτα προσδοκίες και χαρά που αγκομαχεί- θα ξετυλίγουν τα καινούργια τους παιχνίδια, όσα πλημμυρισμένα από λαχτάρα ζήτησαν απ’ τους γεμάτους τύψεις γονείς τους, τα κάλαντα και τα «jingle bells» του ραδιοφώνου θα σπάνε τα τύμπανα διαπερνώντας σε κάτι ξεχασμένες σχολικές αναμνήσεις που όλα έμοιαζαν φωτεινά και χρωματιστά, ελπιδοφόρα και φιλόδοξα, οι Φιλιππινέζες θα κρατάνε τα κινητά τους στα πεζοδρόμια στέλνοντας μηνύματα και κολυμπώντας σε φουρτουνιασμένες θάλασσες σκέψεων μ’ ένα ελαφρύ μούδιασμα στα σχιστά τους μάτια, ίσως και με λίγο δάκρυ που θα φτάνει μέχρι το στόμα. Άλλοι θα θυμηθούν σήμερα τους πεθαμένους τους, άλλοι τους ζωντανούς τους που έχουν ήδη γίνει πεθαμένοι.
Αυτά τα Χριστούγεννα θα είναι ίδια με τα προηγούμενα: Κάποιοι θα κλειστούν στα σπίτια τους, μόνοι και απαρηγόρητοι, ασθμαίνοντας πικρά και με βαθύ από τα σπλάχνα τους αναστεναγμό μέχρι να περάσει η βαριά αυτή μέρα, μαζί με την έλλειψη, την εγκατάλειψη, τη μοναξιά που δεν επέλεξαν ενσυνείδητα, το κενό -κυρίως αυτό-, τρώγοντας κάτι έτοιμο σε ταπεράκι ή παραγγέλνοντας κι αφήνοντας καλό μπουρμπουάρ στους αλλοδαπούς ντελιβεράδες συναισθανόμενοι και την δική τους απελπισία. Με ανοιχτή την τηλεόραση για παρέα, με κάτι χαζό συνήθως να παίζει, το «Μόνος στο σπίτι», κάποια ταινία της Αλίκης, τα ρεπορτάζ των δελτίων ειδήσεων για «τα Χριστούγεννα στις μεγάλες πόλεις του κόσμου» ή «τα κάλαντα στο Προεδρικό». Σήμερα, στο γιορτινό τραπέζι των μόνων δεν θα υπάρχει επάργυρη πιατέλα με ζεστή γαλοπούλα, άνηθο, ψημένα ντοματάκια και μικρές πατάτες με φλούδα. Γιατί θα λείπει αυτός που τα ετοίμαζε…
Είναι και κάποιοι άτυχοι. Που τα Χριστούγεννα θέλουν να ‘ναι μόνοι αν και με κόσμο γύρω τους. Είναι αυτοί που εκ φύσεως έμαθαν να κοιτάνε απ’ την πίσω μεριά του καθρέφτη τις ρωγμές – και να λυπούνται. Που τα Χριστούγεννα είναι μια κακή μέρα γι’ αυτούς. Αλλά, λένε, πως θα περάσει. Κι υποκρίνονται την ευθυμία. Στα ψέματα.
Σήμερα η χαρά δεν είναι για όλους, δεν διανέμεται ούτε παραχωρείται – τα Χριστούγεννα δεν είναι a la carte.
Γι’ αυτό και δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμα τα Χριστούγεννα. Γιατί απαιτούν μαζική χαρά. Ιδίως για όσους επέλεξαν -ή οι λανθασμένες οπτικές τους όρισαν- να ζουν πλέον διαφορετικά. Γιατί το πάρτυ είναι πάρτυ και είτε συμμετέχεις σ’ αυτό ολοκληρωτικά είτε απομακρύνεσαι κατά μόνας – τίποτα ενδιάμεσο. Το ξέρεις από τότε που οι επιλογές σου έλεγες πως δεν είχαν κάτι κοινό με τους άλλους, πως ίσως και να είσαι παράξενος, ένας μικρομέγαλος αστείος, ένας αφελής με ματαιωμένα «θέλω» ή καταθλιπτικός. Ή αυτό θα ήθελες να πιστεύεις για τον εαυτό σου…
Ο Σαββόπουλος -πολύ σοφά- είχε τραγουδήσει κάποτε «Χριστούγεννα πάντα τσακωνόμαστε» – όχι ως υπόμνηση δήθεν τυχαίων γεγονότων που απλά ανακυκλώνονται, αλλά ως την υπενθύμιση της αλήθειας που ποτέ δεν χαρίζεται και σε κανέναν, ειδικά όταν τα κόκκινα λαμπιόνια ετοιμάζονται να εκραγούν απ’ το προβλέψιμο σε αντικατάσταση κάποιων χαμόγελων που δεν χρωστούσες, μα που μάλλον θα πρέπει να διανείμεις: Σε συγγενείς κυρίως, άγνωστους, δηλαδή, ανθρώπους που τους συναντάς τον Δεκαπενταύγουστο, στη Σταύρωση, και την 25η Δεκεμβρίου. Αφού οι δυνάμεις μέσα σου είναι κολοσσιαίες, γιατί επιμένεις να ανακυκλώνεις την νωθρότητα;
Τα γράφω όλα αυτά με τη βεβαιότητα πως τα Χριστούγεννα δεν είναι χαρούμενα όπως ορίζουν οι προσδοκίες των διαφημιστικών μηνυμάτων με την χολιγουντιανή ευτυχισμένη οικογένεια να αγκαλιάζεται γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, τις πάντοτε εγκάρδιες ευχές και την ευτυχία που επιδιώκει να μοιράζεται σαν καυτό αρνί ψημένο με πατάτες στο φούρνο μέσα στα πιάτα. Διαθέτουν κάτι στυφό· στην αρχή ή στο τέλος της μέρας. Ή και καθ’ όλη τη διάρκειά της. Εκεί που δε σκάει κανένα πυροτέχνημα και δεν αναβοσβήνουν λαμπάκια σε δέντρα, εκεί που δεν φωσφορίζουν οι πολυκατοικίες «χρόνια πολλά!» και οι άνθρωποι δεν στεγνώνουν αισθήματα. Και τότε το μέτωπό σου ιδρώνει. Και κλαις με πίκρα τα Χριστούγεννα…
Η Ζωζώ Σαπουντζάκη, που είναι πάντα ένα πλάσμα εγκάρδιο και χαρούμενο, μελαγχολεί πάντα, λέει, τα Χριστούγεννα. Κοιτώντας συνήθως απ’ την Κινέτα τη θάλασσα. Αυτή ξέρει καλά…
Γι’ αυτό έλα λοιπόν, αγαπημένη μου φίλη, να πάμε μια βόλτα μέχρι την Ονασαγόρου, να πιούμε ζεστό καφέ και να φάμε μπισκοτάκια, τώρα που μπορούμε, τώρα που βαστάνε τα πόδια μας, πριν βρεθούμε με υποστηρικτικά οξυγόνα σε διπλανά κρεβάτια στο Γενικό Νοσοκομείο για τα περαιτέρω. «…Κάποτε όλα καταλήγουν / κάποτε τελειώνουν οι γιορτές…».
Μέρα είναι, θα περάσει, φίλη μου. Μια φάρσα είναι, άλλωστε· κι ό,τι προλάβουμε. Εσείς, οι ευτυχισμένοι, «ενός λεπτού σιγή» κρατείστε σήμερα· για τους άτυχους, τους ματαιωμένους, τους απελπισμένους, για όσους είναι σε ανάγκη και ανήμποροι – γι’ αυτούς που τα μάτια τους είναι υγρά… Καλά Χριστούγεννα!
Ελεύθερα, 25.12.2022.
