Κώστας Χατζηστεφάνου, Αρχαίου Ελληνικού Λόγου Ανάλεκτα, Λευκωσία 2022
Είναι ευτυχές εκδοτικό γεγονός η παράδοση στη δημοσιότητα του μεταθανάτιου συγκεντρωτικού τόμου, που περιλαμβάνει εκτενείς φιλολογικές μελέτες και ευσύνοπτες αξιόλογες εργασίες του αείμνηστου Κώστα Χατζηστεφάνου σε κομβικές πτυχές του αρχαιοελληνικού ποιητικού και φιλοσοφικού λόγου. Πρόκειται για μια επιλογή αναδημοσιεύσεων σε ανάτυπα από έγκριτα ελληνικά και αγγλικά φιλολογικά περιοδικά, πρακτικά διεθνών συνεδρίων και άλλους συλλογικούς τόμους, εξ ου και ο τίτλος «Αρχαίου Ελληνικού Λόγου Ανάλεκτα» στο εξώφυλλο του βιβλίου με σχεδιαστική φιλοτέχνηση της Βερόνικας Χατζηστεφάνου.
Οι τριάντα οκτώ εντρυφήσεις σε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, ενίοτε επίμαχης φιλολογικής προβληματικής, συμπεριλαμβανομένων οκτώ εμπεριστατωμένων μελετών που είχαν συγγραφεί στα Αγγλικά, το έργο επιμερίζεται σε τρεις πολυθεματικές ενότητες, σύμφωνα με τα εξής κριτήρια: το γραμματολογικό είδος στο οποίο ανήκουν τα αναδημοσιευμένα εδώ κείμενα και κατά χρονολογική ιεράρχηση των επικών και δραματικών ποιητών, όπως και των φιλοσόφων της αρχαϊκής, κλασικής και ελληνιστικής εποχής.
Στην πρώτη ενότητα, που επιγράφεται «Επική και Δραματική Ποίηση», εξετάζεται, κατ’ αρχήν, σε σχέση με τα Ομηρικά Έπη «το θέμα της μήνιος και η ενότης της Ιλιάδος» και ακολουθούν λίαν ενδιαφέρουσες αναγνωστικές προσεγγίσεις στους τρεις Τραγικούς. Ενδεικτικώς αναφέρουμε τις μελέτες για τον «Κύπριο χαρακτήρα» στις Ικέτιδες του Αισχύλου, όπου συνοψίζοντας τις πιο διαδεδομένες απόψεις Κυπρίων και ξένων φιλολόγων, ιστορικών και αρχαιολόγων, ο συγγραφέας παραθέτει τη δική του ερμηνευτική θεώρηση όσον αφορά στο επίμαχο χωρίο των στίχων 282-283. Επικαλούμενος ενδοκειμενικά και διακειμενικά συμφραζόμενα τεκμηρίωσης, ανασκευάζει αυθαίρετες θεωρίες και ανθελληνικές προπαγανδιστικές θέσεις που υποστήριζαν με γεωγραφικούς, εθνοτικούς ή φυσιογνωμικούς όρους την ιδιοτυπία των Κυπρίων και κατ’ ακολουθίαν τη μη ελληνικότητά τους.
Σημαντικές επίσης είναι οι αναλύσεις και οι καίριες κειμενικές παρατηρήσεις του διακεκριμένου φιλολόγου στις τραγωδίες του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, όπου συμπεριλαμβάνεται η πολυσέλιδη διατριβή του, υπό τον τίτλο «Συμβολή στην ερμηνεία των χαρακτήρων, της ενότητας και του νοήματος της “Εκάβης” του Ευριπίδη». Επισημαίνεται ακόμη υπό συγκριτολογική οπτική η εις βάθος πραγμάτευση των εννοιολογικών συγκλίσεων και των παρεμφερών σημαινομένων στους τρεις τραγικούς. Κατ’ αναλογίαν των Σωκρατικών και Σοφιστικών απηχήσεων στις Ευριπίδειες τραγωδίες, εξόχως ευρηματικές κρίνονται οι εστιάσεις στη διαχρονία των ειδολογικών και νοηματικών επιδραστικών προεκτάσεων της αρχαιοελληνικής τραγικής μούσας στη σύγχρονη δραματουργία και στο πολιτιστικό δημοκρατικό ιδεώδες του σημερινού ανθρώπου. Προσφυείς οι τίτλοι των αντίστοιχων μελετών: «Η επίδραση του Σοφοκλή στο σύγχρονο θέατρο» και «Η εκπολιτιστική αξία του αρχαίου δράματος εντός των πλαισίων της σημερινής ζωής».
Σε συμπλήρωση των ενδελεχών εργασιών και της μονογραφίας στη χαρακτηρολογική ερμηνεία της Εκάβης της πρώτης ενότητας συναρθρώνεται η δεύτερη θεματική ενότητα, που αφορά στην Αρχαία Κυπριακή Γραμματεία. Εξ ίσου αξιοσημείωτα τα μελετήματα για την Αρχαία Κύπρο ως πηγή έμπνευσης στα γραμματολογικά κυπριακά δρώμενα, τον Κύπριο επικό ποιητή Στασίνο σε συσχέτιση με την τραγική ποίηση, κριτικές παρατηρήσεις στα Κύπρια Έπη και σε Κυπριακά Επιγράμματα. Χωρίς να παραλείπονται, βεβαίως, οι αρκαδοκυπριακές καταβολές του Κυπριακού Ελληνισμού μέσα από τις συναφείς ιστορικές αναφορές και τις αρχαιολογικές καταγραφές, που πιστοποιούν τη φυλετική συγγένεια και τους διαιώνιους πολιτισμικούς δεσμούς της Κύπρου με τις αρχαιοελληνικές κοιτίδες της Πελοποννήσου.
Την τρίτη ενότητα στοιχειοθετούν οι εργασίες, που επικεντρώνονται στην πολιτική και ηθική φιλοσοφία του Δημοκρίτου και στις παράλληλες σκέψεις που αποτυπώνουν στα έργα τους οι Αθηναίοι στοχαστές της εποχής του, καθώς επίσης και τα κοινά σημεία πνευματικής επαφής μεταξύ Δημοκρίτου και Ιπποκράτη. Μετά τα ερμηνευτικά και κριτικά σχόλια και τις προτεινόμενες διορθώσεις σε αποσπάσματα του Αβδηρίτη ατομικού φιλοσόφου, την τελευταία ενότητα επιστεγάζουν οι Πλατωνικές μελέτες που διερευνούν τη σχέση μεταξύ δικαιοσύνης και αρετής στα δέκα βιβλία της Πολιτείας και στον Πρωταγόρα, όπως και οι θεμελιώδεις αρχές της Στωικής Φιλοσοφίας σε συνάρτηση με τις φιλοσοφικές αποφθεγματικές θέσεις του ιδρυτή της Στοάς Ζήνωνος του Κιτιέως.
Οι ενδεικτικές επισημάνσεις στην προβληματική των επί μέρους θεματικών, που συγκροτούν τους δομικούς άξονες του έργου, καταδεικνύουν τη ουσιαστική συμβολή του Κώστα Χατζηστεφάνου στην αναδίφηση και δημιουργική αξιοποίηση της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας. Η διεισδυτική του γραφίδα στα λαμπρά θησαυρίσματα του αρχαιοελληνικού λόγου και συνάμα του παγκόσμιου ανά τους αιώνες Ελληνικού Πολιτισμού κομίζει μηνύματα ανθρωπιστικής παιδαγωγίας και δημοκρατικής πολιτειακής συνείδησης. Ιδιαιτέρως επίκαιρες οι υπομνήσεις της εμβάθυνσής του στον Δημόκριτο για τους δίκαιους και κατάλληλους άρχοντες, την ομαλή λειτουργία των θεσμών και την εδραίωση ορθού πολιτικού ήθους.
