Εντελώς διαφορετική είναι η προσέγγιση του ανασκαφέα των Τάφων των Βασιλέων Σοφοκλή Χατζησάββα με την ιστορική μελέτη του καθηγητή αρχαίας ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και στην αποτύπωση του μνημείου από τον αρχιτέκτονα στο υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας Μιχάλη Λεφατζή, οι οποίοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ένοικος του Τάφου 8 είναι κατά πάσα πιθανότητα ο Πτολεμαίος Βασιλιάς Ευπάτορας. Ναι μεν γνωρίζουμε από το 1979 που έγινε η ανασκαφή ότι ο συγκεκριμένος τάφος είναι πολύ σημαντικός και ανήκει στην οικογένεια των Πτολεμαίων, όμως τα αρχαιολογικά ευρήματα δεν συνηγορούν ως προς την ταυτότητα του αξιωματούχου που τάφηκε εκεί, αναφέρει στον «Φ» ο κ. Χατζησάββας. Τα συμπεράσματα είναι ατεκμηρίωτα, σημειώνει και όπως αναφέρει στον «Φ», οι καθηγητές Χαράλαμπος Μπούρας αρχιτέκτονας μηχανικός, αναστηλωτής μνημείων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, και ο αρχιτέκτονας Μάνος Μπίρης που είχαν παλαιότερα επισκεφτεί το μνημείο το χαρακτήρισαν «προβληματικό» και η αποτύπωσή του ήταν σχεδόν αδύνατη.
Σύμφωνα με τον κ. Χατζησάββα, η διαφοροποίηση του Τάφου 8 από τους υπόλοιπους Τάφους των Βασιλέων είναι στη μορφή «Μασταμπά» που παραπέμπει στους βαθμιδωτούς τάφους της αρχαίας Αιγύπτου. Στην προκειμένη περίπτωση, οι κολώνες που κρατούσαν το επιστύλιο είχαν ναόσχημη πρόσοψη κατά το πρότυπο των αντίστοιχων τάφων της Μακεδονίας, τόπου καταγωγής των Πτολεμαίων. Όσον αφορά στα δύο γράμματα, ενεπίγραφα με κόκκινο χρώμα, ΘΕ, στο επιστύλιο, που όπως υποστηρίζει ο κ. Μαυρογιάννης παραπέμπουν στην επιγραφή «ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ] ΘΕ[ΟΥ ΕΥΠΑΤΟΡΟΣ», ο ανασκαφέας Σ.Χ. σημειώνει ότι δεν πρόκειται για γράμματα αλλά για μια σχηματική αποτύπωση ασπίδας, κάτι που συναντά κανείς συχνά σε τέτοιους τάφους.
Κατά την ανασκαφή, μπροστά από την κύρια ταφική θήκη του Τάφου 8 βρέθηκαν πεσμένα αρχιτεκτονικά μέλη και δύο ασβεστολιθικά αγάλματα πουλιών, τα οποία φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου για την ταυτότητα των οποίων υπάρχει διάσταση απόψεων. Ο κ. Χατζησάββας αναφέρει ότι δεν είναι σίγουρο αν είναι αυτά που απεικονίζουν αετούς, το βασιλικό έμβλημα των Πτολεμαίων, που υποστηρίζει ο κ. Μαυρογιάννης. Ο ίδιος πιστεύει ότι παριστάνουν γεράκια που είναι απεικόνιση του αιγυπτιακού θεού Ώρου, που ταυτιζόταν με τον Απόλλωνα και απεικονιζόταν ως γεράκι ή άνθρωπος με κεφαλή γερακιού. Η επιστημονική δημοσίευση της ανασκαφής από τον Σοφοκλή Χατζησάββα αναμένεται, όπως είπε, να γίνει σε δύο χρόνια.
Δημιουργικός διάλογος ή αντιπαλότητα
«Αυθαίρετη και παράνομη» χαρακτήρισε την έρευνα του καθηγητή ιστορίας Θεόδωρου Μαυρογιάννη το Τμήμα Αρχαιοτήτων, άποψη με την οποία συμφωνεί και ο ανασκαφέας του Τάφου 8 Σοφοκλής Χατζησάββας. «Μήπως πρέπει να ζητήσω άδεια για να σκέφτομαι;», απαντά ο κ. Μαυρογιάννης.
Τον πρώτο λόγο σε μια ανασκαφή τον έχει ο ανασκαφέας καθώς έχει και όλο το υλικό και την εικόνα των ευρημάτων όπως τα αντίκρισε για πρώτη φορά. Ο αρχαιολόγος καταλήγει σε συμπεράσματα μέσα από συγκεκριμένα απτά στοιχεία. Ο ιστορικός στοχάζεται και αναδημιουργεί το παρελθόν μέσα από ιστορικές πηγές, αναφορές, πηγές και ευρήματα. Η αλήθεια ίσως λοιπόν βρίσκεται κάπου στη μέση, ειδικά σε περιπτώσεις όπου το αρχαιολογικό υλικό δεν είναι τέτοιο που να δίνει μια προφανή αλήθεια. Όσον αφορά στη συγκεκριμένη ανασκαφή, αυτή πραγματοποιήθηκε το 1979 και έκτοτε, όπως σημειώνει ο Θ.Μ., «έχουν παρέλθει 37 χρόνια, χωρίς καμία επιστημονική δημοσίευση της αρχιτεκτονικής και του υλικού, πέραν της κατόψεως, το 1986.»
Το σίγουρο είναι ότι η επιστημονική άποψη δεν «ποινικοποιείται», κάτι τέτοιο άλλωστε θα ήταν αστείο. Αντίθετα, θα πρέπει να μετατρέπεται σε αντικείμενο δημιουργικού διαλόγου και όχι σε στοιχείο σύγκρουσης και αντιπαλότητας. Η επιστημονική συζήτηση, ο ερευνητικός στοχασμός και ο επιστημονικός διάλογος μπορούν να μας οδηγήσουν στην καλύτερη κατανόηση του παρελθόντος· και κατ’ επέκταση του μέλλοντος.
Αν λοιπόν αφήσει κάτι πίσω της η όλη αυτή άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση που αναπτύχθηκε γύρω από τον Τάφο 8 και τον πιθανό ένοικό του, είναι η ανάγκη που έχει ο τόπος για έναν ουσιαστικό επιστημονικό λόγο, καθαρό διάλογο μακριά από κτητικές παρορμήσεις, ο οποίος θα μπορούσε να κατευθύνει και τον α-απολίτιστο πολιτικό λόγο στην ανάγκη μιας ουσιαστικής και όχι εφφετζίδικης προσοχής στον πολιτισμό και την πολιτιστική ανάπτυξη.
