Κατά τις δεκαετίες του ’20, του 30’ και του ’40 ένας σημαντικός αριθμός νεαρών κοριτσιών από την τουρκοκυπριακή κοινότητα της Κύπρου στάλθηκαν –με το αζημίωτο- ως νύφες σε Άραβες κι έφυγαν για πάντα από την Κύπρο, διακόπτοντας οι πλείστες κάθε επαφή με τους δικούς τους ανθρώπους. Αυτή την άγνωστη πτυχή της νεότερης κυπριακής ιστορίας αγγίζει το ντοκιμαντέρ «Αναζητώντας τη Φετινέ» (Missing Fetine) της γεννημένης και μεγαλωμένης στη Μελβούρνη Γελίζ Σουκρί, γνωστής για τη σκηνοθεσία και παραγωγή της καθημερινής δικοινοτικής εκπομπής του ΡΙΚ «Biz/ Εμείς». Έχοντας ήδη κερδίσει τις εντυπώσεις στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, προβάλλεται και στην Κύπρο.
Αυτό είναι το δεύτερο δημιουργικό ντοκιμαντέρ της Σουκρί μετά το επιτυχημένο «Murid» (2010), που ως θέμα του είχε την επιρροή του μυστηριώδους Κύπριου σεΐχη Ναζίμ της σέκτας των Σούφι, σε νεαρούς μουσουλμάνους της Δύσης. Όλα ξεκίνησαν όταν η πολύ καλή φίλη της Γελίζ, η ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών κι επίσης αυστραλοθρεμμένη Πέμπε Μεντές, έκανε μια ανάρτηση στο Facebook όπου αναζητούσε πληροφορίες για την αδερφή του παππού της, τη Φετινέ Μεμίς από την Αλέκτορα, που στα 14 χρόνια της υποχρεώθηκε να παντρευτεί έναν Παλαιστίνιο κι έκτοτε δεν την ξαναείδε ποτέ κανείς.
Στα χρόνια που ακολούθησαν η Γελίζ και η Πέμπε αναζήτησαν τα ίχνη της Φετινέ, διερεύνησαν τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής και μελέτησαν τους λόγους που το κεφάλαιο αυτό της κυπριακής ιστορίας παρέμεινε στο σκοτάδι για τόσο καιρό. Η ετοιμασία αυτής της ταινίας αποτέλεσε ένα συναρπαστικό ταξίδι γνώσης και αυτογνωσίας.
– Πώς θα περιέγραφες την ταινία σε κάποιον που ενδιαφέρεται να την παρακολουθήσει; Πρόκειται για μια ταινία σχετικά με την αναζήτηση μιας γυναίκας για τη χαμένη από καιρό θεία της, η οποία υποχρεώθηκε να παντρευτεί τη δεκαετία του 1930 μ’ έναν ξένο άνδρα και από τότε δεν την είδε κανείς. Σ’ αυτό το ταξίδι εξερευνούμε ζητήματα οικογενειακής κληρονομιάς, την έννοια του οίκου, της ταυτότητας, το θάρρος των γυναικών, την ενσυναίσθηση και επιχειρούμε εμπνεύσουμε τους άλλους να αναζητήσουν το κομμάτι που λείπει στη ζωή τους. Η ταινία έχει πραγματοποιηθεί στην Κύπρο, την Παλαιστίνη και την Ιορδανία.
– Τι σε ώθησε να κάνεις αυτή την ταινία; Ένιωσα ότι μια τεράστια αδικία έπληξε τις γυναίκες στην κοινότητά μου κι έτσι ένιωσα ότι ήθελα κι ότι έπρεπε να μάθω περισσότερα για το θέμα αυτό.
– Γιατί πιστεύεις ότι είναι σημαντικό να αφηγηθείς αυτή την ιστορία; Μοιράζομαι αυτήν την ιστορία γιατί αισθάνομαι ότι χρειάζεται να συζητήσουμε τους λόγους που νεαρές Κύπριες μουσουλμάνες νύφες εξαναγκάστηκαν να παντρευτούν ξένους άνδρες μεταξύ του 1920 και του 1940. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς η φτώχεια και η έλλειψη στοιχειωδών δικαιωμάτων για τις γυναίκες επηρεάζουν πολλά στρώματα της κοινωνίας για τις επόμενες γενιές. Αυτή η ταινία τακτοποιεί ανοιχτούς λογαριασμούς για μια οικογένεια και εμπνέει άλλες οικογένειες ν’ αναζητήσουν τις δικές τους οριστικές απαντήσεις.
– Ποιο ήταν το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίσατε κατά τη διαδικασία δημιουργίας αυτής της ταινίας; Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ολοκλήρωση αυτής της ταινίας δεν θα μπορούσε παρά να είναι η επεξεργασία, η επιλογή και το μοντάρισμα των εκατοντάδων ωρών γυρισμάτων σε μια ταινία, η οποία να είναι παράλληλα ενδιαφέρουσα και ειλικρινής.
– Πιστεύεις ότι η ταινία δίνει κατά κάποιο τρόπο απαντήσεις πάνω στο δύσκολο θέμα που αγγίζει; Πράγματι, η ταινία προσφέρει αρκετές απαντήσεις στο ερώτημα «γιατί συνέβη αυτό»; Πιστεύω επίσης ότι επιτρέπει στους ανθρώπους να εξετάσουν το θέμα από περισσότερες σκοπιές. Οι δύο πρωταγωνίστριες της ταινίας είναι η Πέμπε και η Φετινέ. Η Πέμπε αναζητεί την αδερφή του παππού της (Φετινέ) που αναγκάστηκε να παντρευτεί πριν από δεκαετίες. Σε όλη αυτή την αναζήτηση πρέπει να εξετάσουμε την ουσία του θέματος · τις γυναίκες και τα δικαιώματά τους τόσο από τη σκοπιά του σήμερα όσο κι από του χθες. Επίσης, μιας και το ντοκιμαντέρ αφορά σε δύο διαφορετικές κουλτούρες, την αραβική και την κυπριακή, εξετάζουμε και τις διαφορετικές παραδόσεις και πολιτιστικές πρακτικές και τις παρουσιάζουμε αναλόγως.
– Τι έχεις μάθει δουλεύοντας πάνω σ’ αυτό το πρότζεκτ; Ότι η ιστορία που είχα αρχικά σκεφτεί ότι θα αφηγούμουν στο ντοκιμαντέρ μου δεν ήταν η ιστορία που τελικά είπα.
– Ποια είναι η προσωπική σου φιλοσοφία όσον αφορά την κινηματογραφική παραγωγή ντοκιμαντέρ; Να είσαι παθιασμένος με την ιστορία που θέλεις να πεις, μιας και το ταξίδι μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από ό, τι νομίζεις.
– Ποια επερχόμενα πρότζεκτ θα μας επιτρέψουν να γνωρίσουμε περισσότερο τη δουλειά σου; Αυτό το ντοκιμαντέρ είναι μόνο ένα σκέλος του πρότζεκτ. Το ευρύτερο είναι οι προσπάθειές μας για επανένωση περισσότερων οικογενειών με τις χαμένες για χρόνια συγγενείς τους. Η Πέμπε κι εγώ διατηρούμε μια σελίδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Missing Fetine – Documentary», όπου άνθρωποι που ελπίζουν ότι θα βρουν τους χαμένους συγγενείς τους ή τουλάχιστον τα παιδιά τους, μοιράζονται εκεί πληροφορίες. Εξακολουθούμε να διεξάγουμε συνεντεύξεις με οικογένειες γυναικών που έφυγαν καθώς και με τις λίγες ηλικιωμένες γυναίκες που είναι σήμερα ζωντανές.
– Ποια συμβουλή θα έδινες σε άλλες γυναίκες από την Κύπρο που θέλουν να μοιραστούν ιστορίες κοινωνικού περιεχομένου; Για να γίνει ένα καλό ντοκιμαντέρ πρέπει κάποιος να είναι σε θέση ν’ αγγίξει τους ανθρώπους και το θέμα στο οποίο εστιάζει και πρέπει να είναι παθιασμένος με την ίδια την ιστορία. Κατά τη γνώμη μου, οι γυναίκες μπορούν να προσεγγίσουν και να κινηματογραφήσουν κάποια θέματα με μεγαλύτερη ευκολία από τους άνδρες. Η συμβουλή μου προς τις γυναίκες της Κύπρου είναι να μοιραστούμε αυτές τις ιστορίες γιατί είναι απαραίτητο να τις ακούμε. Πρέπει ν’ ακούσουμε περισσότερες γυναικείες φωνές από την Κύπρο στον κινηματογράφο, τόσο σχετικά με την ιστορία/ θέμα που διερευνάται, όσο και σχετικά με τη φωνή του σκηνοθέτη που την πλάθει.
* Το 13o Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού πραγματοποιείται από μεταξύ 1-8 Αυγούστου στο Κέντρο Ευαγόρα Λανίτη, στη Λεμεσό. Η ταινία «Αναζητώντας την Φετινέ» προβάλλεται την Παρασκευή 3 Αυγούστου στις 8.30μ.μ.
** Η ταινία είναι μια παραγωγή της Tetraktys Films με τη στήριξη του προγράμματος Media της ΕΕ και της ΣΕΚιν.
