Οι συνεχιστές της γυναίκας που πίστευε πως το σώμα λέει όσα οι λέξεις δεν μπορούν, ανεβαίνουν στη σκηνή για ν’ αποδείξουν και στο κυπριακό κοινό πως οι ιδέες της παραμένουν αναλλοίωτες στο χρόνο, διευρύνοντας παράλληλα την πολύτιμη κληρονομιά της.

Η Μάρθα Γκράχαμ (1894-1991) πίστευε ότι η κίνηση δεν λέει ποτέ ψέματα και θεωρούσε τον χορό την κρυμμένη γλώσσα του σώματος. Το μεγάλο ορόσημο για την έρευνα και την καθιέρωση της γλώσσας αυτής αποτέλεσε η ίδρυση της ομάδας της, το 1926 στη Νέα Υόρκη. Δεν ανακάλυψε τον τροχό, ούτε καν αυτό που λέμε σήμερα σύγχρονο χορό, ήταν ωστόσο μια γλώσσα αναγνωρίσιμη, που αποτέλεσε ίσως το πρώτο υπολογίσιμο «αντίπαλο δέος» στο κλασικό μπαλέτο.

Η επίδρασή της στους μεταγενέστερους χορογράφους, μέχρι και την εποχή μας, είναι τεράστια. Από όλους τους χορογράφους των οποίων η δουλειά εξακολουθεί να επιστρέφει στη σκηνή, τα έργα της είναι αυτά που θέτουν τα περισσότερα, αλλά και τα πιο πιεστικά ερωτήματα. Με κυριότερο ίσως το αν νομιμοποιείται ένας σύγχρονος χορογράφος να την επικαλείται στα έργα του. Στόχος της ήταν να διαμορφώσει ένα σύστημα ισορροπίας, δυναμικής και επικοινωνίας που να εστιάζει στις εσωτερικές συγκρούσεις και τα σκοτεινά πάθη που καθορίζουν τις ανθρώπινες πράξεις. Ήθελε να καταστήσει ορατό το εσωτερικό τοπίο. Ανέπτυξε μια επαναστατική τεχνική κίνησης με κινήσεις κοφτές, βίαιες και απλές. Βασίστηκε σε μια προσέγγιση στην πλάτη ως το μέρος του σώματος απ’ όπου εκκινεί η κίνηση κι εστίασε στην ελικοειδή περιστροφή και την πτώση.

Ανέκαθεν εστίαζε σε θέματα που εξέπεμπαν μεγαλοπρέπεια, αναζητώντας αποκλίνουσες πηγές όπως η ελληνική μυθολογία. Η ψυχολογική αξία των αρχέγονων ιεροτελεστιών τονίστηκε σε δουλειές όπως το «Σκοτεινό Λιβάδι» (1946), το οποίο θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε και στην Κύπρο, στη σειρά παραστάσεων της Martha Graham Dance Company (MGDC), στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κύπρια.

Όμως φυσικά δεν θα δούμε μόνο αυτό. Στη νέα της εποχή, η MGDC διατηρεί ζωντανή την κληρονομιά της Γκράχαμ παρουσιάζοντας αριστουργήματα της «Χορεύτριας του Αιώνα» (κατά το περιοδικό TIME -1998) παράλληλα με πρόσφατα ανατεθέντα έργα σύγχρονων χορογράφων. Με προγράμματα που προσφέρουν μια πλούσια θεματική αφήγηση, η MGDC δημιουργεί νέες πλατφόρμες για σύγχρονο χορό και πολλαπλά σημεία πρόσβασης για το κοινό, καθώς παραμένει στην παγκόσμια πρωτοπορία αναφορικά με την εξέλιξη του σύγχρονου χορού.

Τζάνετ Έλμπερ: Ο χορός εμπλουτίζει την ψυχή μας

Η Τζάνετ Έλμπερ. 

Καλλιτεχνική διευθύντρια της διάσημης ομάδας είναι από το 2005 η καταξιωμένη χορογράφος, χορεύτρια και ηθοποιός Τζάνετ Έλμπερ, η οποία πρωτοσυνεργάστηκε με την MGDC το 1972 όντας ακόμη φοιτήτρια στην περίφημη Σχολή Τζούλιαρντ. Η εποχή Έλμπερ σηματοδότησε μια στροφή στη δημιουργία νέων μορφών πρόσβασης στο κοινό για τα αριστουργήματα της Γκράχαμ. Μιλώντας στο Φιλgood, η Έλμπερ χαρακτηρίζει την τεχνική της Μάρθα Γκράχαμ ως μια γνήσια φόρμα επικοινωνίας.

«Είναι μια γνήσια γλώσσα. Όταν παρουσιάζεται σωστά και όμορφα είναι απλή και αγνή, χωρίς μελοδραματικές και φανταχτερές υπερβολές. Ο τρόπος που τη συνέλαβε και ήθελε να λειτουργεί βασιζόταν στην απλότερη και μικρότερη κίνηση που ήταν απαραίτητη για να εκφράσει ένα συναίσθημα» εξηγεί. Η ίδια πιστεύει ότι δεν υπάρχει διαφορά σήμερα αναφορικά με τις προτεραιότητες στον χορό σε σχέση με παλιότερα. «Αυτό που είναι σημαντικό για τον χορό είναι ότι μπορεί να κάνει ένα ανθρώπινο ον, το μέλος ενός ακροατηρίου, να στοχαστεί, να κατανοήσει, να έρθει κοντά σε κάτι αισθητικά άρτιο και να εμπλουτίσει την ψυχή του».

Η Τζάνετ Έλμπερ αναφέρθηκε στη στροφή που έχει σηματοδοτηθεί από το 2005 στον οργανισμό, προτείνοντας μια προσέγγιση που προσφέρει περισσότερες πληροφορίες στο κοινό. «Αναζητήσαμε περισσότερους τρόπους ώστε νέο κοινό να κατανοήσει και να συνδεθεί με το κλασικό έργο της Μάρθα Γκράχαμ. Έτσι πειραματιστήκαμε κάμποσο, ανοίξαμε συζήτηση με τους θεατές στην αρχή κάθε παράστασης, χρησιμοποιήσαμε τα μέσα και την τεχνολογία και επιλέξαμε προγράμματα με συγκεκριμένη θεματική. Στόχος πάντοτε ήταν η διεύρυνση του πλαισίου για τη διάδοση της κληρονομιάς της Μάρθα Γκράχαμ.»

Μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις που λήφθηκαν προς την κατεύθυνση αυτή ήταν η ανάθεση νέων έργων σε σύγχρονους χορογράφους, τα οποία συνομιλούν κατά κάποιο τρόπο με τα κλασικά. «Το κλασικό φέρνει μια ιστορική προοπτική στο νέο έργο και το νέο έργο φέρνει μια φρέσκια ματιά στη σχέση με το κλασικό» εξηγεί η ίδια. «Αυτός αποδείχτηκε ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να βοηθήσουμε το κοινό να κατανοήσει από διαφορετικές οπτικές γωνίες αυτό που κάνουμε. Και να συνειδητοποιήσει ότι η παλιά κλασική δουλειά της Μάρθα Γκράχαμ εξακολουθεί να εμπεριέχει ιδέες νεότατες και να προσφέρει στο σύγχρονο ακροατήριο ευκαιρίες κατανόησης και επικοινωνίας». 

Όταν γίνεται ανάθεση ενός νέου κομματιού, ο στόχος δεν είναι να αντιγραφεί η Μάρθα Γκράχαμ. «Δεν ζητούμε να χρησιμοποιηθεί το στιλ ή η τεχνική της, θέλουμε ο καθένας να εκφράσει τη δική του φωνή. Είναι καλύτερα στη σκηνή να έχουμε κάτι που δεν θα μιμείται την Μάρθα, αλλά θα βρίσκεται σε διάλογο μαζί της» ξεκαθαρίζει. Η Τζάνετ Έλμπερ επισημαίνει ότι με τον τρόπο αυτό οι θεατές που θαυμάζουν τη μεγάλη χορεύτρια, έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν κάποια από τα κλασικά έργα της ενώ οι θεατές που δεν τη γνωρίζουν τόσο ελκύονται από τις νέες χορογραφίες. Έτσι, οι μεν εισάγονται στα έργα που προτιμούν οι δε.

Τι θα δούμε στην Κύπρο

Κάτι ανάλογο θα γίνει και στην Κύπρο όπου η MGDC παρουσιάζει ένα ισορροπημένο και ποικιλόμορφο πρόγραμμα, που είναι έτσι δομημένο και επιμελημένο έτσι ώστε οι χορευτές να συνομιλούν μεταξύ τους και παράλληλα με το κοινό.

Εκτός από το θρυλικό σκοτεινό λιβάδι «Σκοτεινό Λιβάδι» που παρουσιάζεται σε διακριτή διάταξη των σημαντικότερων στιγμιοτύπων (Dark Meadow Suite), θα δούμε το «Ekstasis» (1933) το οποίο η ομάδα έχει επανανακαλύψει τα τελευταία δύο χρόνια. Ακόμη, παρουσιάζεται η περίφημη δουλειά της Γκράχαμ «Errand into the Maze» (1947) που σύμφωνα με την Τζάνετ Έλμπερ θα είναι πολύ οικεία στο κοινό της Κύπρου, μιας και βασίζεται στον αρχαιοελληνικό μύθο του Μινώταυρου. Ακολουθούν δύο νέα έργα: Το ένα είναι το «Lamentation Variations», ένα πλέγμα τριών μικρών έργων σύγχρονων χορογράφων που εμπνεύονται από το κλασικό σόλο «Lamentation» της Γκράχαμ (1930), το οποίο θα προβάλλεται σε βίντεο στο φόντο. Τέλος παρουσιάζεται ένα νέο πολύ αθλητικό και ενεργητικό κομμάτι του σημαντικού Σουηδού χορογράφου Πόντους Λίντμπεργκ, με τον τίτλο «Woodland» (2016).

Woodland του Πόντους Λίντμπεργκ. 

Συμμετέχουν οι χορευτές: Lloyd Knight, Ben Schultz, Xin Ying, Natasha M. Diamond-Walker, Charlotte Landreau, Lloyd Mayor, Lorenzo Pagano, Anne Souder, So Young An, Laurel Dalley Smith, Marzia Memoli, Anne O’Donnell, Leslie Andrea Williams, Jacob Larsen, Alessio Crognale.
 
12/9, Λεμεσός, Θέατρο Ριάλτο, 8.30μ.μ. 77777745
14/9, Λάρνακα, Δημοτικό Θέατρο, 8.30μ.μ.
16/9, Λευκωσία, Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου, 4μ.μ. & 9μ.μ. 70002212, 110’