Απάντηση ΠΥ για τα περί απαξίωσης των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας

 

Το άρθρο με τίτλο «Πώς να απαξιώσετε έναν θεσμό» δημοσιεύτηκε στις 4 Νοεμβρίου 2018 στο περιοδικό Φιλgood και οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες θεωρούν ότι περιείχε επικριτικές αναφορές κατά του θεσμού των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας. Όπως ισχυρίζονται οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες στην ανακοίνωση- τοποθέτησή τους το άρθρο «όχι απλώς αποπειράται να μειώσει το κύρος του θεσμού, αλλά παραθέτει και ατεκμηρίωτες κατηγορίες εναντίον των Πολιτιστικών Υπηρεσιών» τις οποίες ο συγγραφέας του άρθρου «δεν φρόντισε να ελέγξει πριν δημοσιεύσει το σχετικό άρθρο».

 

Σε σχέση με όσα καταγράφονται στο άρθρο οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες τοποθετούνται ως εξής:

 

1. Ο κανονισμός των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας έχει τύχει εκτενούς επεξεργασίας και έχει αναδιαμορφωθεί αρκετές φορές από την έναρξή ισχύος του μέχρι σήμερα, με στόχο την επικαιροποίηση και την εξυπηρέτηση των εκάστοτε τρεχουσών αναγκών και δεδομένων της λογοτεχνικής παραγωγής της Κύπρου. Το 2009 ξεκίνησε η πιο πρόσφατη σειρά τροποποιήσεων και βελτιώσεων του κανονισμού, η οποία αφορούσε, μεταξύ άλλων, στην περαιτέρω βελτίωση της διαφάνειας των διαδικασιών, στη σύνθεση των επιτροπών, στις κατηγορίες των βραβείων, στις προϋποθέσεις υποψηφιότητας και τον έλεγχό τους και σε πολλά άλλα θέματα. Οι τροποποιήσεις αυτές ολοκληρώθηκαν το 2013 (επισυνάπτεται αντίγραφο του κανονισμού για εύκολη αναφορά).

 

2. Η αναφορά του άρθρου σε «εξευτελιστικές μειώσεις του χρηματικού επάθλου» δεν θεωρούμε ότι ευσταθεί. Πριν από το 2009, το χρηματικό έπαθλο σε επτά κατηγορίες ήταν £1750, δηλαδή περίπου €2990, ενώ στις κατηγορίες Βραβείο Νέου Λογοτέχνη, Παιδική Λογοτεχνία, Νεανική Λογοτεχνία και Εικονογράφηση Παιδικού/Νεανικού Βιβλίου το έπαθλο ήταν μικρότερο (£1000, δηλαδή €1700 περίπου). Στη συνέχεια, από το 2009 ως το 2011, το ύψος των χρηματικών επάθλων αυξήθηκε ομοιόμορφα και ανήλθε σε €5000 για όλες ανεξαιρέτως τις κατηγορίες, ενώ από το 2012, λόγω μείωσης των κονδυλίων των Πολιτιστικών Υπηρεσιών που προέκυψε από την οικονομική κρίση, το ποσό μειώθηκε σε €3000 για όλες ανεξαιρέτως τις κατηγορίες.

 

3. Οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες, βάσει διαπιστώσεων των ιδίων και σε συνεννόηση με τις εκάστοτε Κριτικές Επιτροπές, έχουν καταργήσει ή αντικαταστήσει κατηγορίες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας. Οι αλλαγές αυτές έγιναν μετά από προσεκτική μελέτη και όχι στα «κουτουρού», όπως διατείνεται ο συγγραφέας του εν λόγω άρθρου. Γνώμονας για τις συγκεκριμένες αυτές τροποποιήσεις ήταν πάντα η διαφύλαξη του κύρους του θεσμού και η ενημερωμένη ανατοποθέτηση έναντι της λογοτεχνικής παραγωγής του τόπου. 

 

4. Η τυχόν απόφαση της εκάστοτε Κριτικής Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας για μη απονομή βραβείου, συνοδευόμενη ή μη από κατάλογο επικρατέστερων έργων στη συγκεκριμένη κατηγορία, βασίζεται σε πρόνοια, η οποία υπάρχει στον κανονισμό των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας: Η κάθε Κριτική Επιτροπή έχει το δικαίωμα να μην εισηγηθεί την απονομή οποιουδήποτε βραβείου, εάν τα έργα που θα υποβληθούν δεν κριθούν άξια βράβευσης (σημείο ΣΤ.ΙΙ.2). Οι βραβεύσεις αιτιολογούνται με σκεπτικά, τα οποία διατυπώνονται γραπτώς μετά τη λήψη των αποφάσεων, αποτελούν σύνθεση των απόψεων των μελών των Επιτροπών και δημοσιεύονται πάντα μετά την επικύρωση των αποφάσεων των Κριτικών Επιτροπών Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας από τον Υπουργό. Η μη απονομή βραβείου σε μια συγκεκριμένη κατηγορία δεν χρειάζεται σκεπτικό. Αποτελεί από μόνη της έκφραση της άποψης της Κριτικής Επιτροπής ότι κανένα από τα υποψήφια έργα στη συγκεκριμένη κατηγορία δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες της. Μια τέτοια απόφαση μπορεί να ληφθεί ακόμα και αν η Επιτροπή ξεχωρίσει κάποια έργα ως καλύτερα σε σχέση με άλλα. Εν πάση, όμως, περιπτώσει, τα βραβεία δίνονται στα πλαίσια του θεσμού που λειτουργεί εδώ και 50 χρόνια και δεν είναι βραβεία για το καλύτερο έργο της χρονιάς κατά κατηγορία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το συνολικό επίπεδο της κυπριακής λογοτεχνικής παραγωγής.

 

5. Η αναφορά του κ. Σαββινίδη σε «διαδικαστική αμέλεια» όσον αφορά στη μη συμπερίληψη του έργου Η φωνή της Πίτσας Γαλάζη στον προκαταρκτικό κατάλογο που είχε ανακοινωθεί με την έναρξη της περιόδου υποβολής ενστάσεων από τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες εδράζεται προφανώς σε άγνοια για τις πρόνοιες του κανονισμού. Η περίοδος υποβολής ενστάσεων που ανακοινώνουν οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες μετά τη δημοσίευση του προκαταρκτικού καταλόγου των υποψήφιων έργων αποσκοπεί στη συνεργασία με τους ίδιους τους συγγραφείς για τη διαμόρφωση και παράδοση στις Κριτικές Επιτροπές του πλήρους καταλόγου των υποψήφιων έργων. Σύμφωνα με το ίδιο το κείμενο του κανονισμού, για ενστάσεις που αφορούν έργα τα οποία δεν περιλήφθηκαν στον προκαταρκτικό κατάλογο υποψήφιων έργων είτε εκ παραδρομής είτε εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν είχαν κατατεθεί εμπρόθεσμα στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη, οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες εξετάζουν αρχικά κατά πόσο πρόκειται για έργα που μπορούν να περιληφθούν στον κατάλογο και στη συνέχεια (και αφού διαπιστωθεί ότι αυτά όντως πληρούν τις προϋποθέσεις υποψηφιότητας) τα περιλαμβάνουν σε αυτόν (σημείο Ε.2.) Οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες παρέχουν, δηλαδή, στους συγγραφείς τη δυνατότητα παρέμβασης στη διαδικασία διαμόρφωσης του καταλόγου για τη διόρθωση τυχόν λάθους ή αβλεψίας είτε των ίδιων των Πολιτιστικών Υπηρεσιών είτε των ίδιων των συγγραφέων. Στη διάρκεια, λοιπόν, της εξαγγελθείσας περιόδου υποβολής ενστάσεων, οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες, αφού ενημερώθηκαν για την εκ παραδρομής μη συμπερίληψη του έργου Η φωνή στον κατάλογο, το περιέλαβαν σε αυτόν (όπως άλλωστε και άλλα έργα).  

 

6. Οι Κριτικές Επιτροπές Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, σύμφωνα με τον κανονισμό, διορίζονται από τον Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού για τριετή θητεία. Στα μέλη τους περιλαμβάνονται άτομα που προέρχονται από τον πανεπιστημιακό χώρο ή είναι μελετητές ή κριτικοί λογοτεχνίας εγνωσμένου κύρους και καταξιωμένοι λογοτέχνες. Βασικό χαρακτηριστικό των μελών των Επιτροπών είναι ότι έχουν γνώση της ιστορίας της ελληνικής λογοτεχνίας και ειδικότερα της λογοτεχνίας της Κύπρου και συναίσθηση του ρόλου και της ευθύνης τους ως μελών των συγκεκριμένων Επιτροπών. Αρμοδιότητα των Επιτροπών είναι να λαμβάνουν αποφάσεις (με σημείο αναφοράς ως προς την εγκυρότητα και ορθότητά τους τον κανονισμό). Τα σκεπτικά βράβευσης που ανακοινώνονται αποτελούν την αιτιολόγηση και τη συμπύκνωση των λόγων για κάθε βράβευση. Παρά τις έντονες απόψεις του για το ότι οι διαδικασίες του θεσμού είναι διαβλητές, εν τούτοις ο συγγραφέας του εν λόγω άρθρου δεν εξηγεί γιατί υιοθετεί τέτοιου είδους απόψεις και θέσεις. Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενη τοποθέτηση των Πολιτιστικών Υπηρεσιών για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας (βλ. απάντηση ημερομηνίας 14/11/17 στο δημοσίευμα Για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας: Δήλωση τεσσάρων λογοτεχνών, στο οποίο το άρθρο του κ. Σαββινίδη παραπέμπει), η υποκειμενικότητα της γνώμης της εκάστοτε Επιτροπής μπορεί να ελεγχθεί, αφού τα μέλη της επιτροπής είναι υποχρεωμένα να διατυπώσουν δημόσια τη γνώμη τους και να θέσουν την ορθότητα και εγκυρότητά της στην κρίση του κοινού (και ασφαλώς και των ίδιων των συγγραφέων που διαγωνίζονται). 

 

7. Οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες δεν διαφωνούν με τη θέση ότι σε οποιαδήποτε κρίση που αφορά στην πολιτιστική δημιουργία υπεισέρχεται το στοιχείο της υποκειμενικότητας. Γνωρίζουν επίσης ότι η απογοήτευση θα υπάρχει πάντα στις περιπτώσεις μη βράβευσης. Θέση τους είναι, ωστόσο, ότι ο θεσμός των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας δεν εμποδίζει την ανάπτυξη της λογοτεχνίας, αλλά, αντίθετα, συμβάλλει στην ανάδειξη και στην προβολή της και λειτουργεί με τρόπο απλό, διαφανή και διαλεκτικό.

 

Πηγή: philenews