Σε επ’ αόριστον απεργία έχει κατέλθει από χθες ο σκηνοθέτης Πανίκκος Χρυσάνθου με την προσδοκία ότι το υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα ασχοληθεί με τα πολλά προβλήματα του κινηματογράφου, τα οποία αφορούν την ίδια τη δομή του συστήματος μέσα στο οποίο παράγεται το κυπριακό σινεμά.
Στόχος είπε ο σκηνοθέτης είναι να γίνει πιο αξιοκρατική και επαγγελματική η διαδικασία επιχορηγήσεις των ταινιών την ευθύνη των οποίων έχει η Συμβουλευτική Επιτροπή Κινηματογράφου ΣΕΚΙΝ.
Αφορμή ωστόσο για τη απόφαση του για απεργία πείνας την οποία πήρε με πολλή δισταγμό και το αίσθημα της μοναξιάς σε σχέση με τους συναδέλφους του, είναι το τεράστιο οικονομικό χρέος που του άφησε η ταινία «Ακάμας» το οποίο καλείται να αποπληρώσει, για το οποίο θεωρεί πως ευθύνεται η ΣΕΚΙΝ αλλά και η πρόσφατη απόφαση της Επιτροπής να μην επιχορηγήσει δύο σενάρια που υπέβαλε με το δικαιολογητικό ότι δεν ήταν καλά. « Είναι και αυτό το παιγχνίδι» είπε, όμως πώς μπορεί να επιτροπή η πλειοψηφία της οποίας αποτελείται από άτομα άσχετα προς την τέχνη του κινηματογράφου να καλούνται να κρίνουν σενάρια.
Ο Πανίκκος Χρυσάνθου συνάντησε χθες τους δημοσιογράφους στο τέρμα της οδού Λήδρας, όπου θα παραμείνει επ’ αόριστον. Η μόνη ανταπόκριση που είχε μέχρι χθες ήταν η απόφαση του δημάρχου Λευκωσίας να του παραχωρήσει την αίθουσα Ειρήνη, όπου ο σκηνοθέτης προγραμματίζει να κάνει εκδηλώσεις, εκθέσεις και προβολές.
Στην επίσημη θέση την οποία έδωσε στον τύπο χθες ο Πανίκκος Χρυσάνθου αναφέρει μεταξύ άλλων:
Οι Κινηματογραφικές Μέρες, που ξεκινούν σήμερα, δεν είναι το δικό μου φεστιβάλ. Η αξιοπρέπειά μου δεν μου επιτρέπει να συμμετέχω σ’ αυτό με την νέα μου ταινία, καθώς πίσω του βλέπω να κρύβεται μια κινηματογραφική πολιτική κι ένα σύστημα αξιών, που επιτρέπουν την αναξιοκρατία και τις διακρίσεις. Αντί να γιορτάζω, ξεκινώ σήμερα μιαν απεργία πείνας διαρκείας, επειδή οι επιπτώσεις της πολεμικής και των απαγορεύσεων της ταινίας «Ακάμας» είναι ακόμα ζωντανές, κι επειδή συνεχίζω να βιώνω ακόμα και σήμερα διακρίσεις και αποκλεισμούς.
Δε νομίζω ότι χρειάζεται να ξαναδιηγηθώ την περιπέτεια του «Ακάμα». Μου άφησε όμως πίσω της 180 000 ευρώ χρέη, τα οποία προέκυψαν από σκόπιμες καθυστερήσεις καταβολής χρημάτων, διοικητικά μέτρα, παραβίαση του συμβολαίου συμπαραγωγής και απαγόρευση της ταινίας. Έκαμα μια τεκμηριωμένη καταγγελία στο Υπουργείο Παιδείας και ζήτησα να γίνει έρευνα γύρω από το θέμα, αυτό όμως αρνήθηκε, και θεώρησε ότι ξεμπέρδεψε με μια φράση: «Οι ισχυρισμοί σας είναι ανυπόστατοι»…
…Ο «Ακάμας» ωστόσο δεν ήταν μια απομονωμένη περίπτωση πολεμικής. Έχει βαθύτερα αίτια, που έχουν να κάμουν με τη μισαλλοδοξία και την έχτασή της μέσα στον κρατικό μηχανισμό. Γι αυτό και επακολούθησε ένα είδος απομόνωσης και αποκλεισμού μου, και ως προσώπου αλλά και ως δημιουργού. Καμιά από τις ταινίες που έκαμα δεν προβλήθηκε ή προωθήθηκε ποτέ από το κράτος. Υπάρχουν περιπτώσεις, που μπήκαν σε προγράμματα προβολών του εξωτερικού, στα οποία ζητήθηκε και η συμμετοχή της εκεί κυπριακής αντιπροσωπείας, όπου εκ των υστέρων μου ανακοινώθηκε ότι αφαιρέθηκαν. Οι ξένοι βλέπουν στις ταινίες μου χέρια πάνω από τα συρματοπλέγματα, έργα ανθρωπιάς και συμφιλίωσης, την ομορφιά του κυπριακού τοπίου. Κάποιοι διπλωμάτες μας φαίνεται ότι βλέπουν κάτι άλλο. Το ΡΙΚ, που έχει τα δικαιώματα του «Τείχους μας» και του «Ακάμα» αρνείται να τις προβάλει, χωρίς να δίνει καμιά δημόσια εξήγηση γι αυτή τη μορφή λογοκρισίας, που συνεχίζεται για χρόνια. Ανεξάρτητοι οργανισμοί, που παίρνουν επιχορηγήσεις από το κράτος, επίσης δεν προβάλλουν τις ταινίες μου. Κάποιοι λένε φανερά πως φοβούνται ότι θα τους κοπεί η επιχορήγηση. Το Υπουργείο δεν έκαμε ποτέ ως τώρα μια κίνηση για να διαψεύσει αυτή τη φήμη. Κι όταν κάμω μια αίτηση για να διοργανώσω κάτι στα πλαίσια χρηματοδοτήσεων για κινηματογραφικές εκδηλώσεις, παίρνω συνήθως μια θετική απάντηση, πάντα όμως με όρους, που να μην μπορώ να πραγματοποιήσω αυτό που προτείνω. Τα τελευταία χρόνια βαρέθηκα αυτό το κρυφτούλι και σταμάτησα να κάμνω αιτήσεις.
Διακρίσεις και αποκλεισμοί
Οι δυο τελευταίες κλήσεις του Υπουργείου Παιδείας για τη χρηματοδότηση νέων ταινιών εφαρμόζουν διακρίσεις και αποκλεισμούς. Καθόρισαν ως πλαίσιο χρηματοδότησης μόνο τις ταινίες «χαμηλού προϋπολογισμού». Δεν υπάρχουν όμως χαμηλού και ψηλού κόστους ταινίες στην Κύπρο. Ο διαχωρισμός είναι σχηματικός και το ξέρουν πρωτ’ απόλα οι υπεύθυνοι λειτουργοί των Πολιτιστικών. Όλες οι ταινίες είναι χαμηλού κόστους. Τα λεφτά τοις μετρητοίς, που μπορούμε να μαζέψουμε, κυμαίνονται λίγο ή πολύ στο ίδιο επίπεδο. Η διαφορά είναι στον προτεινόμενο προϋπολογισμό. Όσοι από μας προσδοκούν ότι θα βρουν επί πλέον κάποια χρήματα εχτός Κύπρου, κάποια από τα αποία είναι επί τοις εκατόν του προϋπολογισμού (το ταμείο της EE Eurimages δίνει λ.χ. 15%) υπολογίζουμε στον προϋπολογισμό μας τις απλήρωτες υπηρεσίες, που επενδύουμε στην ταινία. Πρώτα απ’ όλα τους δικούς μας μισθούς, που δεν τους παίρνουμε, τους μισθούς συνεργατών μας, που είναι μειωμένοι, καθώς και δωρεάν προσφορές φίλων. ….Follow the money, λένε οι Εγγλέζοι. Ίσως, αν ακολουθήσεις το χρήμα, να βρεις μια εξήγηση. Αυτό που εγώ μπορώ να πω, είναι ότι η πράξη αυτή ευνοεί κάποιους συγκεκριμένους και αποκλείει κάποιους άλλους, επίσης συγκεκριμένους. Ανήκω στους δεύτερους συγκεκριμένους, που ήταν αναμενόμενο ότι θα έκαμνα κάποια πρόταση.
Υπάρχει και συνέχεια. Έκαμα δυο προτάσεις σεναρίων τα τελευταία δυο χρόνια. Η Συμβουλευτική Επιτροπή Κινηματογράφου (ΣΕΚΙΝ) μου απάντησε αρνητικά με δυο παρόμοια δικαιολογητικά, που λένε εν ολίγοις ότι δεν είναι καλά τα σενάρια. Υπάρχει ένα παράδοξο σ’ αυτές τις γνωμοδοτήσεις.Η Επιτροπή, που αποφαίνεται ότι ένας σκηνοθέτης με έξι ταινίες στο ενεργητικό του, όλες με κάποιες διακρίσεις, ότι δεν ξέρει να γράφει σενάρια, είναι στη μεγάλη της πλειοψηφία άτομα που δεν έχουν σχέση με τον κινηματογράφο. Υπάρχει μόνο ένας στους εννιά, που το βιογραφικό του περιλαμβάνει τρεις μικρού μήκους ταινίες. Κάποιοι από αυτούς έχουν και κάποια «δωράκια» παράλληλα με τη συμμετοχή τους στην Επιτροπή. Μοιραία ακολουθούν μερικά γιατί: Γιατί αυτή η σύνθεση; Γιατί οι σκηνοθέτες δεν αντιδρούν; Ποιος έχει το πάνω χέρι σε μια τέτοια επιτροπή; Ποιος επωφελείται από τις κρίσεις της;
Άλλοι οι λόγοι της απόρριψης
Έχω κάποιες ενδείξεις ότι οι πραγματικοί λόγοι της απόρριψης δεν είναι αυτοί που λέγονται. Και διαβάζω ένα μήνυμα πίσω από αυτές τις γνωματοδοτήσεις. Που λέει ότι δε θα μου ξαναεπιτρέψουν να κάμω άλλη ταινία.
…Όπως η ελευθερία της έκφρασης, που είναι αδιαπραγμάτευτη και χωρίς αστερίσκους, η διαφάνεια, η αξιοκρατία και η ευρύτητα πνεύματος. Από την άλλη αυτά τα αγαθά δεν είναι δώρα του ουρανού. Κερδίζονται με αγώνες και με τιμήματα. Όταν οι «ενδιαφερόμενοι» δεν ενδιαφέρονται, η κατάσταση μένει βαλτωμένη και διαιωνίζεται.
Με αυτή την απεργία μπαίνω σε μια μεγάλη δοκιμασία. Από τη μια δεν είναι και τόσο όμορφο να αναγκάζεσαι να διεκδικήσεις αυτονόητα και δεδομένα δικαιώματα μόνος και με ένα δραματικό τρόπο, γιατί δεν έχεις άλλη επιλογή. Από την άλλη δεν μπορείς να αντέξεις την υπεροψία της εξουσίας, που σου λέει «ίνταμπον να κάμεις ρε κοπελλούδιν», υποβάλλοντας σου ότι δεν έχεις άλλην επιλογή από το να παραδοθείς. Ξεκινώ την απεργία με το μυαλό μου σε όλους εκείνους, που ήρθαν στις προβολές της «Ιστορίας της Πράσινης Γραμμής» και είδαν την ελπίδα. Θα δοκιμαστούμε μαζί. Εγώ για τις αντοχές μου, κι η κοινωνία μας για το βαθμό της ευαισθησίας της.
