24 καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο –ανάμεσά τους και τρεις Κύπριες, η Μελίνα Σιουκιούρογλου, η Έφη Σαββίδη και η Βίκυ Περικλέους–, δείχνουν τον δρόμο για την ανοχή στη διαφορετικότητα, την αποδοχή του άλλου και την επίλυση συγκρούσεων, σε μια έκθεση στην Αθήνα.
Τον Ιούλιο του 2001, ο Νοτιοαφρικανός ηγέτης Νέλσον Μαντέλα ζωγράφισε πέντε χέρια σε μια δυνατή εικόνα, θέλοντας να δείξει πώς ο κόσμος στη χώρα του «ένωσε τα χέρια του πάνω από κοινωνικούς διχασμούς και εθνικά όρια, μεταξύ ηπείρων και ωκεανών», ώστε να σταματήσουν οι συγκρούσεις. Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, οι λιθογραφίες του Μαντέλα «Struggle series» παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Αθήνα, στο χώρο Σεράφειο, σε μια έκθεση με τίτλο «Τέχνη: Απάντηση στη Σύγκρουση», στην οποία συμμετέχουν 24 καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο: Ανάμεσα τους είναι η Νοτιοαφρικανή Esther Mahlangu με λιθογραφίες της, ο ακτιβιστής και multimedia artist Wu Yuren από την Κίνα, η διακεκριμένη δημοσιογράφος, συγγραφέας και ακτιβίστρια Asra G. Nomani από τις ΗΠΑ, οι media artists Daniel landau και Ron Amir από το Ισραήλ, ο αρχιτέκτονας Θεόδωρος Σπυρόπουλος από το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Valerio Rocco Orlando από την Ιταλία, κ.ά.
Συμμετέχουν επίσης πολλοί καλλιτέχνες από την Ελλάδα και την Κύπρο, όπως η visual artist και κινηματογραφίστρια Εύα Στεφανή, μια από τις ελληνικές συμμετοχές στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας, η audiovisual artist Ελένη Φωτιάδου από τη Θεσσαλονίκη και οι Κύπριες καλλιτέχνιδες Μελίνα Σιουκιούρογλου, Βίκυ Περικλέους και Έφη Σαββίδη.
Αφετηρία για την έκθεση, σύμφωνα με τους διοργανωτές, είναι το βιβλίο με τίτλο «Can Art Aid in Resolving Conflicts?» (Frame Publishers, 2018). «Οι εκθέσεις είναι μέσο επικοινωνίας και κατανόησης μεταξύ των λαών, καθώς και επίλυσης συγκρούσεων», σχολιάζει η Βάσια Δεληγιάννη, επιμελήτρια της έκθεσης και καλλιτέχνιδα με έδρα την Ουάσιγκτον DC. «Η τέχνη πάντα υπήρξε η κοινή γλώσσα μεταξύ λαών και εθνών, ο ειρηνικός τρόπος έκφρασης ανησυχιών και προβλημάτων, και έτσι ναι, μπορεί να επιλύσει συγκρούσεις. Εύχομαι να αποτελέσει μια δίοδο για κατανόηση και ειρήνη, τόσο εξωτερικά, γύρω μας, όσο και εσωτερικά, μέσα μας».
Η Μελίνα Σιουκιούρογλου στη δουλειά της «Momentarily Stable» (2019, τυπωμένο χαρτί και γυαλί), ανασύρει φωτογραφικές εικόνες από δύο αρχεία –το πορτρέτο μιας Κύπριας γυναίκας του 20ού αιώνα και την εικόνα ενός γαλλικού πορσελάνινου ειδωλίου του 17ου αιώνα–, διαμορφώνοντάς τα σε μια σχηματική διάταξη που προσφέρει στον θεατή μια νέα παραγωγή εικόνας, και που παρουσιάζει μια αλλοιωμένη, κατακερματισμένη και εύθραυστη κατασκευή. Το έργο χαρακτηρίζεται από διακοσμητικά χειροτεχνήματα εμποτισμένα με το στοιχείο της θηλυκότητας, ανατρέχοντας στη μνήμη και στον χρόνο, με έντονη την εστίαση στο θέμα της ταυτότητας. «Μια Κύπρια γυναίκα της δεκαετίας του ’60 περνά συνήθως απαρατήρητη για όλη τη ζωή της, καθώς τα επιτεύγματα συνήθως αναφέρονται στους άνδρες και τους ήρωες του πολέμου. Δεδομένου ότι η Τέχνη ισχυρίζεται ότι είναι ένα χρήσιμο στοιχείο για την ανάπτυξη μιας νέας πραγματικότητας, αισθάνομαι ότι μου δίνει την ευκαιρία να παραβώ τους κανόνες και να βρω ανορθόδοξους τρόπους να προσεγγίσω σύγχρονα ζητήματα. Σε όλη την ιστορία της τέχνης, ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργικότητας τροφοδοτείται από συγκρούσεις. Το αποτέλεσμα γίνεται αντικείμενο κριτικής η οποία μπορεί να αποτελέσει πρόσφορο υλικό για κοινωνική δράση», εξηγεί η ίδια.
Η Έφη Σαββίδη στήριξε και κατέγραψε τον αγώνα της οικογένειας Χασάν, Κούρδους απάτριδες από τη Συρία, που βρίσκονται στην Κύπρο πάνω από 10 χρόνια. Από τις 22 Μαρτίου 2017 έως τις 20 Ιουνίου 2018, η οικογένεια κατασκήνωσε έξω από το Προεδρικό Μέγαρο και το υπουργείο Εσωτερικών στη Λευκωσία, διεκδικώντας το νόμιμο δικαίωμά της για απόκτηση κυπριακής υπηκοότητας, όπως συγκεκριμένα της είχε υποσχεθεί και ο υπουργός Εσωτερικών το 2015. Αντ’ αυτού, οι υπηρεσίες του κράτους από την 42η ημέρα της απεργίας πείνας έκρυψαν την οικογένεια πίσω από ένα φράχτη, έξω από το πεδίο της δημόσιας ορατότητας. Σε συνεργασία με την αρχιτέκτονα Ελεονώρα Αντωνιάδη, η οποία κατέγραψε με σκίτσα τον διαρκώς μεταβαλλόμενο από τις αλλεπάλληλες επιχειρήσεις καταστολής καταυλισμό της οικογένειας, το έργο της Έφης Σαββίδη μνημονεύει την αντίσταση των ανθρώπων αυτών στο σβήσιμο όλων εκείνων των σημαδιών που μαρτυρούν τον αγώνα τους για ανθρώπινη αναγνώριση.
Το έργο «Και στην Αθήνα, 2019», της Βίκυς Περικλέους εξετάζει τις διαστρωματώσεις ενός τόπου ως πολιτισμικό φαντασιακό και προτείνει μια σειρά εικαστικών υποθέσεων, μέσα από διαφορετικές διαδικασίες οι οποίες αναπτύσσονται απρόβλεπτα. «Το έργο, ωστόσο», εξηγεί η ίδια, «τίθεται στη διερευνητική βάση μιας ανορθόδοξης χειρονομίας διαλογισμού, όπου μέρος των επιφανειών πέντε συλλεκτικών αντιτύπων του αρχαιολογικού οδηγού ΑΘΗΝΑΙ, του Αλ. Ν. Οικονομίδη (Εκδόσεις Βρυώνης, δεκαετία 1960) σβήνονται, για να κινηθούν προς νέες χωροχρονικές διατυπώσεις. Επεκτείνοντας έτσι το βλέμμα σε “πολιτισμικές γεωγραφίες ενός ακόμη Άλλου”. Εντάσεις μεταξύ αφαίρεσης και (ηγεμονικών) αναπαραστάσεων της πόλης της Αθήνας, εξασκούνται και παραμένουν σε κοντινή εγγύτητα με αυτές, χωρίς ωστόσο να φτάνουν σε καμία. Αυτοί οι χώροι διαρκούς γίγνεσθαι μπορούν, εντέλει, να διανοίξουν νέες δυνατότητες ή απλώς να καταρρεύσουν». Το έργο της συμπληρώνουν δύο εκδόσεις του αρχαιολογικού οδηγού ΑΘΗΝΑΙ (ελληνικά και αγγλικά), οι οποίες μπορούν να μελετηθούν στον χώρο της έκθεσης.
• Η έκθεση «Τέχνη: Απάντηση στη Σύγκρουση», στον χώρο Σεράφειο Πειραιώς και Πέτρου Ράλλη, στην Αθήνα, στηρίζεται από το Δίκτυο Πολιτισμού του δήμου Αθηναίων, Athens Culture Net. Θα διαρκέσει από τις 17 μέχρι τις 31 Ιουλίου 2019.
Η έκθεση διοργανώνεται με την υποστήριξη του Δικτύου Πολιτισμού του δήμου Αθηναίων με στόχο τη συνεργασία φορέων του πολιτισμού από την Ελλάδα και το εξωτερικό για την παραγωγή και προώθηση του πολιτισμού, τη διάχυση του πολιτισμού στην Αθήνα και την πρόσβαση όλων των κατοίκων. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η ιστορικός τέχνης Βάσια Δεληγιάννη.
