Τον τελευταίο καιρό λαμβάνουν χώρα στον τόπο μας πολλές εξελίξεις γύρω από τον πολιτισμό, οι οποίες γεννούν δυσοίωνους προβληματισμούς. Ίδρυση υφυπουργείου πολιτισμού, φιλόδοξα θεατρικά εγχειρήματα, παρουσιάσεις βιβλίων.
Παρακολούθησα πρόσφατα την παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Χαμάλη για την πρόσληψη του αμερικανικού θεάτρου από το ελλαδικό κοινό. Ο καθηγητής Σάββας Πατσαλίδης παρουσιάζοντας το βιβλίο επισήμανε πως τα θεατρικά έργα που δεν εκπροσωπούν την εποχή τους δεν έχουν λόγο ύπαρξης. Η τοποθέτηση αυτή προκαλεί θλίψη καθώς η ιστορία φαίνεται πως δεν διδάσκει τους κριτικούς τέχνης πως τα πνευματικά δημιουργήματα είναι πάνω από την δική τους εμπειρογνωμοσύνη.
Μια θεατρική παράσταση ή ένα βιβλίο δεν είναι ένα τηλεοπτικό προϊόν. Στην τηλεόραση ό,τι δεν έχει τηλεθέαση έχει αποτύχει, αφού μοναδικό κριτήριο αποτελεί η απήχηση του την τρέχουσα στιγμή. Στην τέχνη, όμως, τα κριτήρια είναι περισσότερα. Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι χλευάστηκαν για να δοξαστούν αργότερα, ο Καβάφης περιφρονήθηκε από τους κριτικούς λογοτεχνίας για να μείνει αθάνατος στους αιώνες. Η λίστα δεν έχει τέλος.
Ένα καλλιτεχνικό έργο, λοιπόν, μέλλει να αξιολογηθεί όχι μόνο από τους σύγχρονούς του, αλλά κυρίως από τις μελλοντικές γενιές. Οι αξιολογητές οφείλουν να είναι σεμνοί και προσεκτικοί στους χαρακτηρισμούς τους, καθώς δεν εκδίδουν ετυμηγορίες, αλλά εκθέτουν τις υποκειμενικές τους απόψεις. Η εμπορική επιτυχία δεν συνιστά το μοναδικό κριτήριο για την αξιολόγηση ενός πνευματικού δημιουργήματος και όποιος δεν το αντιλαμβάνεται θεωρώ πως είναι επικίνδυνος για τον πολιτισμό.
Η ελιτίστικη συμπεριφορά συγκεκριμένων κύκλων πέριξ των μεγάλων πολιτιστικών οργανισμών μόνο ζημιά κάνει. Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατό το κρατικό θέατρο να μην αντιλαμβάνεται ότι το ανέβασμα ενός έργου, το οποίο παρουσιάστηκε από το ελεύθερο θέατρο μόλις τρία χρόνια πριν, δεν έχει καμία λογική, την ίδια ώρα που σπουδαία έργα του διεθνούς και εγχώριου ρεπερτορίου αναμένουν την παγκύπρια πρεμιέρα τους. Τι μήνυμα στέλνει αυτή η επιλογή; μήπως έλλειψη εκτίμησης προς ό,τι παράγεται πέραν των δαπανηρών παραγωγών του κρατικού φορέα; Μακάρι η αφθονία οικονομικών πόρων να εξασφάλιζε το επιτυχημένο αποτέλεσμα. Δυστυχώς για τον ΘΟΚ αυτό δεν συμβαίνει.
Το διακύβευμα, λοιπόν, για τον υφυπουργό πολιτισμού είναι να στηρίξει με ίσους όρους τους ανθρώπους του πολιτισμού και όχι στη βάση ψευδεπίγραφων πρωτοκόλλων ιεραρχίας και πιστοποιητικών σπουδαιότητας made in Cyprus.
Προϋπόθεση για έναν άνθρωπο του πολιτισμού είναι το ήθος και φυσικά το όραμα. Η εντιμότητα, η αγάπη για το αντικείμενο και φυσικά η δίκαιη αντιμετώπιση του καλλιτεχνικού δυναμικού του τόπου αποτελούν προσόντα και αξίες sine qua non.
