Ημερολόγιο 2022 του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου
Το 1922 και η Κύπρος
100 χρόνια μνήμης 1922-2022
Άκρως ενδιαφέρον και εξόχως εμπλουτισμένο το δέκατο ημερολογιακό πόνημα τού Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, που αφιερώνεται στη φετινή επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, καθώς και στην ιερή μνήμη του τρισχιλιετούς αρχέγονου Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
Οι καταγραφές των πολιτικών γεγονότων και των διπλωματικών ζυμώσεων (Αύγουστος 1922-Μάρτιος 1924) μέσα από «Τα φοβερά ντοκουμέντα» του Αλέξανδρου Κοτζιά, η σταχυολόγηση σημαντικών άρθρων από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάνης και το καταγγελτικό κείμενο του Ηλία Βενέζη για την καταναγκαστική ανταλλαγή των ελληνοτουρκικών πληθυσμών ως επώδυνος προϊδεασμός τής «τεραστίων διαστάσεων ανθρωπιστικής τραγωδίας», κατά τον Πασχάλη Κιτρομηλίδη, συνθέτουν τις πρώτες σελίδες του Ημερολογίου. Συγκροτημένες μελέτες για τη μακραίωνη άνθηση και τον βραχύχρονο αφανισμό του λαμπρού πολιτισμού της Ιωνίας, που ερείδονται σε ιστορικές πηγές, αλλόγλωσσα και ελληνικά έντυπα, βιωματικές μνήμες, επιστολικά έγγραφα και βιογραφίες, η συνεισφορά των Κυπρίων εθελοντών στη Μικρασιατική Εκστρατεία, Κύπριοι και Μικρασιάτες ευεργέτες σε πόλεις της Μικράς Ασίας και της Κύπρου αντιστοίχως, Κύπριοι Ιεράρχες προστάτες των προσφύγων, στιχουργήματα λαϊκών ποιητών που εξιστορούν τα δεινά του ολέθρου και του ξεριζωμού, χωρίς να παραλείπονται οι καθιερωμένες μαρτυρίες Μικρασιατών Προσφύγων του 1922 στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένης επίσης σχετικής βιβλιογραφίας ιστοριογραφικών εργασιών, λογοτεχνικών έργων και δημοσιευμάτων, καθώς και επικηδείων στο επίμετρο για δύο επιφανείς λογοτέχνες Μικρασιατικής καταγωγής, τους αείμνηστους Πάνο Ιωαννίδη και Δημήτρη Γκότση, που έφυγαν πρόσφατα, στοιχειοθετούν τις θεματικές ενότητες της παρούσας αναθηματικής πανδαισίας στις 360 σελίδες της.
Πολύτιμες αναφορές, εμπεριστατωμένες ανασκοπήσεις και αυθεντικές μαρτυρίες στον τόπο των μαρτυρίων και των εθνομαρτύρων, πρωτογενή τεκμήρια και δευτερογενείς εμπεριστατωμένες αποτιμήσεις προφορικής και γραπτής Ιστορίας, εν ενί λόγω «μνημονικοί θησαυροί», όπως ευστόχως αποκαλεί στον ευσύνοπτο πρόλογό της η Πρόεδρος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου Μόνα Σαββίδου Θεοδούλου την πολυσχιδή αυτή συγκομιδή, διανθισμένη με συναφή αποσπάσματα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, εικαστικά έργα, χάρτες, φωτογραφίες προσωπικοτήτων και κειμηλίων. Ένα συγκεντρωτικό τομίδιο άρτιας αισθητικής και φιλολογικής επιμέλειας, τα φύλλα εορτολογίου του οποίου κατήρτισε η δραστήρια ταμίας του Συνδέσμου Αντωνία Προδρόμου. Άξιοι επαίνου οι χορηγοί της έκδοσης.
Κατ’ αρχήν, στο εκτεταμένο του κείμενο ο Γ. Χατζηκωστής, υπό τον τίτλο «Μνήμη της Μικρασιατικής Ελλάδας (1922-2022), επισημαίνει μεταξύ άλλων τη μεγαλύτερη απώλεια του Νέου Ελληνισμού ένεκα της εχθρικής μεταστροφής των συμμαχικών δυνάμεων απέναντι στην Ελλάδα την επαύριον της Συνθήκης των Σεβρών –28 Ιουλίου 1920– αλλά και την επισφαλή ελληνική στρατηγική με την απομάκρυνση του Βενιζέλου και την επαναφορά του Κωνσταντίνου, που προδιέγραφε την αρχή του τέλους τη Μικρασιατικής εκστρατείας, παρά τις νικηφόρες μάχες και το επίτευγμα της ολιγοήμερης διάβασης της Αλμυράς Ερήμου και του ποταμού Σαγγάριου στα πρόθυρα της Άγκυρας. Την έκρυθμη κατάσταση μέχρι τη χαρμόσυνη απελευθέρωση της Ιωνικής πρωτεύουσας από τα ελληνικά στρατεύματα στις αρχές Μαΐου 1919, τις μετέπειτα πολιτικοστρατιωτικές ανατρεπτικές εξελίξεις και τις προσπάθειες για ενίσχυση της Μικρασιατικής Άμυνας με την ενθουσιώδη συμμετοχή και της Κύπρου έως την τραγική κατάληξη της Μικρασιατικής περιπέτειας αναπτύσσει στη δική της προσέγγιση η Ανδρεανή Ηλιοφώτου, παραπέμποντας σε διαφωτιστικά δημοσιεύματα από τον κυπριακό Τύπο της εποχής. Ενώ την «πυρκαγιά που αφάνισε την ελληνική Σμύρνη» περιγράφει ο Απόστολος Κουρουπάκης, επικαλούμενος μαρτυρίες και σχόλια βιβλιακών και ειδησεογραφικών πηγών. Σκηνές του Μικρασιατικού δράματος, όπως τις γνώρισαν οι μικροί συνδρομητές στο περιοδικό «Διάπλασις των Παίδων», εντοπίζει η Μαρία Μιχαηλίδου παραθέτοντας αυτούσια αποσπάσματα μέσα από τις Αθηναϊκές Επιστολές του Γρηγόριου Ξενόπουλου.
Συγκλονιστική, εν συνεχεία, η τελευταία επιστολή της 25ης Αυγούστου 1922, που απευθύνει ο εθνομάρτυρας Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, καλώντας τον ως «από μηχανής θεόν» να σώσει τον Μικρασιατικό και Θρακικό Ελληνισμό, ώστε, μετά τη ματαίωση του ονείρου της ένωσης με την Ελλάδα, «αυταί αι χώραι ν’ αποτελέσουν ένα αυτόνομον Ανατολικόν χριστιανικόν κράτος, έστω υπό την κυριαρχίαν του Σουλτάνου». Με «μια δεύτερη “Σικελική εκστρατεία”» παρομοίαζε ο Πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη Τζορτζ Χόρτον σε επιστολή του στον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών, καταδικάζοντας την αντικατάσταση βενιζελικών αξιωματικών με βασιλικούς, πολλοί εκ των οποίων είχαν εγκαταλείψει τα στρατεύματά τους, ενοχοποιώντας ωσαύτως τους συμμαχικούς στόλους στο λιμάνι της Σμύρνης, που δεν απέτρεψαν τις Κεμαλικές σφαγές. Για τούτο και στο βιβλίο του «Η μάστιγα της Ασίας» θα σημειώσει ότι νιώθει ντροπή, καθότι ανήκε στο ανθρώπινο είδος.
Ωστόσο, υπεράνω της όποιας επαίσχυντης ποταπότητας στάθηκε ο ηρωισμός των Ελλήνων στρατιωτών και η συστράτευση με απαράμιλλο σθένος των Κυπρίων εθελοντών, αξιωματικών και οπλιτών, υπερβαίνοντας τα προσκόμματα της αγγλικής αποικιοκρατικής διοίκησης, όπως επιτονίζει ο Δημήτρης Ταλιαδώρος στην περιληπτική εδώ απόδοση της έρευνάς του «Η Συμβολή της Κύπρου στη Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922». Περίοπτη θέση κατέχει ο Λαπηθιώτης ένδοξος στρατηγός Ιωάννης Τσαγγαρίδης, οι ανδραγαθίες του οποίου αποτυπώνονται στη μεταθανάτια έκδοση του «Ημερολογίου» του. Ενδεικτική ακόμη η κατάθεση στο «Τετράδιο» του λοχία Ευστάθιου Χατζηδημητρίου, με τις ζωντανές αφηγήσεις του να εμπνέουν τα βιβλία των παιδιών του, Τάκη Χατζηδημητρίου και Ήβης Μελεάγρου. Στους ηρωικώς πεσόντες στις Μικρασιατικές επιχειρήσεις κατατάσσονται ο Υπίατρος Λαρνακέας Ιωάννης Μαρσέλλος και ο κυπριακής καταγωγής Αλεξανδρινός Χαράλαμπος Θεοδοσίου. Την πολύπλευρη προσφορά τού Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ΄ και του Μητροπολίτη Κιτίου Νικόδημου Μυλωνά στους Μικρασιάτες πρόσφυγες υπομιμνήσκουν αντιστοίχως τα κείμενα της υποφαινόμενης και του Μιχάλη Αντωνίου, ενώ τη συμπαράσταση στον άμαχο πληθυσμό της Μικρασίας από τον εθνομάρτυρα της Γύψου Αρχιμανδρίτη Ματθία Παυλίδη φωτίζει ο Κωστής Κοκκινόφτας.
Ένα Ημερολόγιο-βιβλίο αναφοράς για τις αγαπημένες πατρίδες της αείζωης μνήμης.
