Νέα πνοή στις κοινότητες Καμινάρια, Τρεις Ελιές, Λεμύθου, Παλιόμυλο και Πρόδρομο αναμένεται να δώσει το Ανοικτό Οικομουσείο Μαραθάσας.
Με το πρόγραμμα αυτό θα αναπτυχθούν υποδομές και θα οργανωθούν δραστηριότητες ανάπτυξης και προβολής του πλούσιου τοπικού πολιτισμού και του μοναδικού γεωφυσικού περιβάλλοντος, σε διασύνδεση με άλλα, υφιστάμενα σημεία επίσκεψης, δημιουργώντας έτσι μια νέα εμπλουτισμένη ενιαία διαδρομή.
Το νέο αναπτυξιακό πρόγραμμα στον τομέα του πολιτισμού, σε ορεινές κοινότητες του Τροόδους, εξασφάλισε η Κύπρος στο πλαίσιο του επιχειρησιακού προγράμματος INTERREG V-A ΕΛΛΑΔΑ – ΚΥΠΡΟΣ 2014-2020. Η συνολική χρηματοδότηση που εξασφάλισε η Κύπρος για υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου, διετούς διάρκειας (2021-2023), ξεπερνά το 1.300.000 ευρώ.
Το πρόγραμμα «ECO-MUSE: Ανοικτά Οικομουσεία για την ανάδειξη και ήπια ενίσχυση περιοχών με περιβαλλοντική και πολιτιστική ιστορικότητα» συνιστά ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα για τα δεδομένα της Κύπρου, που στόχο έχει τη δημιουργία ενός πρότυπου διασυνοριακού δικτύου Ανοικτών Οικομουσείων στις περιοχές Μαραθάσας του Τροόδους και Σητείας της Κρήτης. Η διασυνοριακή προσέγγιση του προγράμματος εδράζεται στην πρότερη συνεργασία των δύο περιοχών σε παρεμφερή έργα, όπως για παράδειγμα το Γεωπάρκο Τροόδους – Γεωπάρκο Σητείας.
Η κοινή πρόκληση που αντιμετωπίζει το έργο αφορά στη διαμόρφωση δύο Ανοικτών Οικομουσείων (ένα σε κάθε περιοχή) πάνω σε ένα κοινό πλαίσιο οργάνωσης (προδιαγραφών) και στη διασύνδεσή τους με την τοπική κοινωνικο-οικονομική δράση, ενισχύοντας την ελκυστικότητα των δύο περιοχών σε όρους αειφορικής ανάπτυξης, μέσα από μία ολιστική προσέγγιση.
Η ιδέα των Ανοικτών Οικομουσείων εντάσσεται στο κίνημα της Νέας Μουσειολογίας και κυρίως στοχεύει στη μετατροπή του «παραδοσιακού» μουσείου σ’ ένα «ίδρυμα» στην υπηρεσία της κοινότητας, μέσω της δημιουργίας τοπικών σταθμών πολιτισμού. Μέχρι στιγμής για την Ελλάδα και την Κύπρο, ένα τέτοιο πρότυπο μοντέλο, δεν υφίσταται στη βάση μίας συλλογικής προσέγγισης, παρότι δημιουργούνται ποικίλα ανεξάρτητα οικομουσεία.
Χωροταξικά το Ανοικτό Οικομουσείο Μαραθάσας τοποθετείται στις κοινότητες Καμινάρια, Τρεις Ελιές, Λεμύθου, Παλιόμυλος και Πρόδρομος, όπου θα αναπτυχθούν υποδομές και δραστηριότητες ανάδειξης και προβολής του πλούσιου τοπικού πολιτισμού και του μοναδικού γεωφυσικού περιβάλλοντος, σε διασύνδεση με άλλα, υφιστάμενα σημεία επίσκεψης, δημιουργώντας έτσι μια νέα εμπλουτισμένη ενιαία διαδρομή.
Συγκεκριμένα, στο Παλαιό Δημοτικό Σχολείο Καμιναριών θα λειτουργήσει Κέντρο Πολιτιστικής Εκπαίδευσης και Κέντρο Ενημέρωσης Παραδοσιακών Τεχνών, υλοποιώντας δράση της Εθνικής Στρατηγικής Ανάπτυξης Ορεινών Κοινοτήτων (ΕΣΑΟΚ). Στο σχολείο θα προσφέρονται θεωρητικά μαθήματα και βιωματικά εργαστήρια για την ιστορία και τον πολιτισμό της ευρύτερης περιοχής, ενταγμένα στο πλαίσιο της τυπικής αλλά και της άτυπης εκπαίδευσης. Το Κέντρο Πολιτιστικής Εκπαίδευσης θα διασυνδέεται άμεσα με το Κέντρο Ενημέρωσης και Εργαστήρι Γαστρονομίας που θα δημιουργηθεί στις Τρεις Ελιές, το Κέντρο Πληροφόρησης για τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Κληρονομιά το οποίο θα λειτουργήσει στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο Λεμύθου και με το Κέντρο Πληροφόρησης του Οικομουσείου που θα λειτουργήσει στον Πρόδρομο.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, και υλοποιώντας τον στόχο της εσωτερικής συνδεσιμότητας των κοινοτήτων της ευρύτερης περιοχής, θα αγοραστούν δύο λεωφορεία, τα οποία θα εκτελούν κυκλικές διαδρομές σε τακτά διαστήματα σε περισσότερες από 15 κοινότητες της ευρύτερης περιοχής. Στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο της κοινότητας Παλιόμυλου θα δημιουργηθεί ο περιφερειακός σταθμός λεωφορείων του Οικομουσείου, στον οποίο θα λειτουργεί αναψυκτήριο και πωλητήριο παραδοσιακών προϊόντων. Τέλος, με τις κτηριακές παρεμβάσεις που θα υλοποιηθούν θα αλλάξει αρχιτεκτονικά το αναξιοποίητο κτηριακό απόθεμα των κοινοτήτων με νέα χρήση, ενώ παράλληλα θα αναδειχθεί η ιστορικότητά τους.
Η προσδοκώμενη αλλαγή είναι η ανάκαμψη των περιοχών σε όρους βιωσιμότητας (οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική ισορροπία και περιβαλλοντική αναβάθμιση των περιοχών). Το μοντέλο αυτό αποτελεί ένα δυναμικό τρόπο διαχείρισης του τοπίου μέσω της διατήρησης του πολιτισμού, στοχεύοντας σ’ ένα νέο αφήγημα στον ντόπιο και ξένο επισκέπτη της περιοχής, με εστίαση στην ανάπτυξη του βιωματικού, εναλλακτικού τουρισμού.
Το εταιρικό σχήμα της πρότασης αποτελούν η Αναπτυξιακή Εταιρεία Τροόδους και το Υπουργείου Παιδείας – Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, τα Πανεπιστήμια Κρήτης και Θεσσαλίας, ο Οργανισμός Ανάπτυξης Σητείας και ο Δήμος Σητείας.
