Ημερολόγιο 2021 Συνδέσμου Μικρασιατών Κυπρου- Τιμητικό Αφιέρωμα στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση 1821-2021.
Το φετινό Ημερολόγιο του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου αποπνέει διπλό ρίγος συγκίνησης, καθώς τα 318 φύλλα τής εξόχως καλαίσθητης έκδοσης και της τριμερούς θεματικής του συγκομιδής ανακαλούν μνήμες και συνεγείρουν αισθήματα για τις αξέχαστες πατρίδες της αγαπημένης Μικρασίας, αναζωπυρώνοντας συγχρόνως την ιστορική συνείδηση της εορτάζουσας Εθνικής Παλιγγενεσίας.
Ένα επετειακό τιμητικό αφιέρωμα για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση με ποιήματα εμπνευσμένα από συνειρμικούς συμβολισμούς επαναστατικών δρώμενων και ηρωικών μορφών του 1821, όπως και αξιόλογες βιωματικές καταγραφές απομνημονευμάτων, επιστολές κρατικών αρχείων, μελέτες και αφηγήσεις σε ξενόγλωσσες εφημερίδες. Οι ισάριθμες της επετείου 200 πρώτες σελίδες συμπληρώνονται με Μαρτυρίες προσφύγων του 1922 από τη Μικρά Ασία στην Κύπρο –136 συναριθμούνται με εκείνες των προηγούμενων ημερολογίων από την έκδοση του 2014– και παραμύθια από διάφορες περιοχές του ξεριζωμένου Μικρασιατικού Ελληνισμού. Αξίζει να υπομνησθεί ότι η ενδεικτική αποθησαύριση παραμυθιών για πρώτη φορά φέτος αναδεικνύει ακόμη μια πτυχή του γηγενούς λαϊκού του πολιτισμού και της διαιώνισης από γενιά σε γενιά της ζωντανής προφορικής του παράδοσης.
Στον ευσύνοπτο πρόλογό της η Πρόεδρος του Συνδέσμου Μόνα Σαββίδου Θεοδούλου επισημαίνει ως προς την πρώτη ενότητα την πολυδιάστατη συμβολή της Κύπρου στον μεγάλο ξεσηκωμό του γένους για αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Σε συσχέτιση με τα υπό εξέταση γραπτά τεκμήρια, τα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους, όπως καταγράφονται στα κείμενα των μελετητών-συνεργατών του παρόντος ημερολογιακού τομιδίου, συγκεφαλαιώνει προϊδεαστικά την ένταξη Κυπρίων αγωνιστών στη Φιλική Εταιρεία, την ενθουσιώδη συστράτευσή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις και στην πολιορκία ακόμη του Μεσολογγίου, την ανεκτίμητη συνεισφορά του Κλήρου με επίκεντρο τη θυσία του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού. Σημειώνει επί πλέον, μεταξύ άλλων, την πολύπλευρη εθνεγερτική δράση και το μαρτυρικό τέλος αρχιερέων κυπριακής καταγωγής από τις επάλξεις των μικρασιατικών τους μητροπόλεων έως τους επισκοπικούς τους θρόνους στη νησιωτική και ηπειρωτική επαναστατημένη Ελλάδα.
Μια ψυχή τε και σώματι συμμετοχή του Κυπριακού Ελληνισμού στον Αγώνα του ’21, όπως συνάγεται από πρωτογενείς και δευτερογενείς ιστορικές πηγές και όπως επωνύμως τεκμαίρεται από τους στρατολογικούς καταλόγους του Ελληνικού κράτους. Για την εποπτικοποίηση της πολυσχιδούς δυναμικής παρουσίας της Κύπρου κατά την προετοιμασία και την έκρηξη της Επανάστασης το αφιέρωμα, τονίζεται προλογικά, διανθίζεται με εικαστικά έργα από διάφορες μουσειακές ή άλλες πηγές συλλογών, όπως χαρακτικά τοπίων, προσώπων και ενδυμασιών επί Τουρκοκρατίας ιδίως στην Κύπρο, το εκμαγείο του Κολοκοτρώνη, το αντίγραφο της κυπριακής σημαίας της Ελληνικής Επανάστασης, καθώς και γραμματόσημα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ταχυδρομικό δελτάριο της Επετείου 1821-1971.
Επιπρόσθετα, περιλαμβάνονται σχετικές φωτογραφίες, όπως στο έγχρωμο εσώφυλλο, όπου εικονίζονται Νέοι της Σμύρνης με ελληνικές ενδυμασίες του 1918, εμβληματικοί χώροι όπως το δωμάτιο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού στο Μέγαρο της Παλαιάς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, η Κρύπτη των Φιλικών στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, η επιτύμβια πλάκα με τα ονόματα των Εθνομαρτύρων του 1821 στην υπόγεια αίθουσα του Μαυσωλείου της Εκκλησίας Φανερωμένης, το γύψινο πρόπλασμα της προτομής του Ιωάννη Σταυριανού, που φιλοτέχνησε για το Μνημείο του λαμπρού αυτού αγωνιστή του 1821 στη γενέτειρά του Λόφου ο αείμνηστος γλύπτης Θεόδουλος Θεοδούλου κ.ά.
Ωστόσο, τη χειμαζόμενη Κύπρο στα σκοτεινά χρόνια της Τουρκοκρατίας (1571-1878) φωτίζει το αντίστοιχο Χρονολόγιο, που συντάχθηκε επιμελώς από την πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο του Συνδέσμου Γεώργιο Χατζηγεωργίου και προτάσσεται του εν λόγω αφιερώματος. Η έμφαση που προσδίδεται σε όσα γεγονότα προηγήθηκαν, διαδραματίστηκαν και ακολούθησαν στην Ελληνική Επανάσταση επισφραγίζουν το εθνικό φρόνημα, το φιλελεύθερο ήθος και την ελληνική ψυχή των Κυπρίων αγωνιστών του 1821, οι θυσίες και τα επικά επιτεύγματα των οποίων αποτυπώνονται στις επόμενες σελίδες του Ημερολογίου.
Σε ενδεικτικά αποσπάσματα των Απομνημονευμάτων του Γεωργίου Ι.Κηπιάδου αναφέρεται ο ελλιμενισμός στην Κύπρο του «στολοκαύτη» Κανάρη, σε συνήχηση με το αμέσως προηγούμενο αντίστοιχο ποίημα του Κυριάκου Χαραλαμπίδη, η άφιξη επίσης στη Λάρνακα του Θεοφυλάκτου Θησέως για εξέγερση των Κυπρίων και των τριών Φιλικών για χρηματική ενίσχυση της Επανάστασης. Αποκαλυπτικά τα έγγραφα, που παρατίθενται στη συνέχεια από το «Αρχείον Ροδίωνος Π.Γεωργιάδη» με επιμέλεια Γ.Χατζηκωστή, όπου η έρευνα των τότε συμφοιτητών Ροδίωνος και Πάνου Λεβέντη στα υπουργεία της εποχής 1822-1827 και στο αρχείο Καποδίστρια έφερε στο φως πολύτιμες πληροφορίες τόσο για την Κυπριακή Παροικία του Ναυπλίου όσο και για την ένοπλη εμπλοκή πέραν των 600 Κυπρίων αγωνιστών «στα σώματα διαφόρων οπλαρχηγών από τον Μακρυγιάννη ώς τον Γρίβα και με διαφόρους βαθμούς από του αντιστρατήγου ώς τον δεκανέα του Α΄ τακτικού συντάγματος.»
Έγγραφα του Εκτελεστικού, που αποτιμώνται ως τα σπουδαιότερα, πληροφορούν για τη θέση Κυπρίων στη Διοίκηση, μεταξύ των οποίων ο Χαράλαμπος Μάλης, και για τη σχεδιαζόμενη επανάσταση στην Κύπρο. Περισσότερα στοιχεία για την αγωνιστική δράση του Μάλη περιέχονται σε μελέτη της γράφουσας. Χαρακτηριστική ωστόσο είναι η περίπτωση του Ιωάννη Σταυριανού, του μόνου Κυπρίου αγωνιστή, που μας άφησε απομνημονεύματα της συμμετοχής του στην Επανάσταση, όπως αναφέρει σε βιογραφικό σημείωμα ο αείμνηστος Αριστείδης Κουδουνάρης και στο δικό του μελέτημα ο Θεόδωρος Θεοδώρου. Για την καρατόμηση του πρωτομάρτυρος του 1821 ιερομονάχου της εκκλησίας Φανερωμένης Λεοντίου διαβάζουμε στη μελέτη του Δημήτρη Ταλιαδώρου, ενώ ο Κωστής Κοκκινόφτας γράφει για τη μεγάλη προσφορά στην Επανάσταση από τους Μητροπολίτες Νικομηδείας Αθανάσιο, Πανάρετο, Αγαθάγγελο Μυριανθούση, Αθανάσιο Κασσαβέτη και Φιλόθεο Χατζή.
