Σε μια περίοδο που η πρόσβασή μας σε κλειστούς χώρους τέχνης είναι δύσκολη λόγω πανδημίας, στο αεροδρόμιο Λάρνακας εντάχθηκαν οι «Φτερωτοί Μετανάστες» της Μαρίας Λοϊζίδου. Είναι μια υπέροχη σύνθεση εμπνευσμένη από τα αποδημητικά πουλιά ως μια αναφορά στους μετανάστες.
– Η συλλογή έργων στο αεροδρόμιο Λάρνακας εμπλουτίστηκε πρόσφατα με τους «Φτερωτούς Μετανάστες». Πώς προέκυψε αυτή η δουλειά; Το έργο «Φτερωτοί Μετανάστες» βρίσκεται στο αεροδρόμιο Λάρνακας μετά τον έλεγχο αποσκευών και εντάσσεται στο ευρύτερο project Sense of place. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία της Hermes Airports που άρχισε το 2009 και στοχεύει στον εμπλουτισμό των αεροδρομίων Λάρνακας και Πάφου με έργα τέχνης, αφυπνίζοντας τις αισθήσεις και τα συναισθήματα των επιβατών και προβάλλοντας εντονότερα την κυπριακή κουλτούρα και παράδοση. Στην ίδια συλλογή ανήκουν και έργα των Λευτέρη Τάπα, Παναγιώτη Μιχαήλ, Μικέλλας Ψαρά, Σωκράτη Σωκράτους, Αθηνάς Αντωνιάδου, Νίκου Κουρούσιη, Θεόδουλου Γρηγορίου, Two for two, Βαλεντίνου κ.ά.
– Γιατί έδωσες αυτό τον τίτλο; Το έργο αποτελείται από τέσσερις επιφάνειες οι οποίες αιωρούνται πάνω από τα κεφάλια μας. Απεικονίζει τα αποδημητικά πουλιά που επισκέπτονται το νησί μας κατά τη διάρκεια των τεσσάρων εποχών του χρόνου, σε κατευθύνσεις που ορίζονται από τις γεωγραφικές πορείες των ταξιδιών τους, από πού έρχονται δηλαδή και προς τα πού πάνε. Την άνοιξη έχουμε, ανάμεσα σε άλλα, τα χελιδόνια, τον χειμώνα τα υπέροχα φλαμίνγκο, το φθινόπωρο τον κοκκινολαίμη, το καλοκαίρι τον πουπούξιο. Τα πουλιά αυτά συνοδεύονται επίσης από τα κύρια εποχιακά χαρακτηριστικά της περιοχής που επισκέπτονται. Το καλοκαίρι συνοδεύεται με στάχυα, τα φλαμίνγκο με το χειμερινό τοπίο των νερών της Αλυκής, τα πουλιά της άνοιξης συνομιλούν με τις ανθισμένες αμυγδαλιές και ο μελισσοκόμος του φθινοπώρου εμφανίζεται καθισμένος σε κλωνί συκιάς.
– Πρόκειται για ένα έργο που παραπέμπει στα ταξίδια και σε όσους διακινούνται στα αεροδρόμια; Ουσιαστικά πρόκειται για μια σύνθεση στην οποία πρωταγωνιστής είναι ο μετανάστης. Αυτός δηλαδή που επιλέγει να μετακινηθεί όχι απαραίτητα εξαιτίας κάποιας άμεσης απειλής δίωξης ή θανάτου, αλλά κυρίως για να βελτιώσει τη ζωή του αναζητώντας καλύτερες εργασιακές συνθήκες ή, σε κάποιες περιπτώσεις, για να συναντήσει μέλη της οικογένειάς του που βρίσκονται ήδη στο εξωτερικό, όπως επίσης για εκπαιδευτικούς, εργασιακούς ή άλλους λόγους. Οι χώρες αντιμετωπίζουν τους μετανάστες με βάση τους δικούς τους μεταναστευτικούς νόμους και διαδικασίες. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια ένταση και μια έντονη αστυνόμευση στα αεροδρόμια του κόσμου όλου που αποσκοπεί στον έλεγχο της αιτίας που οδηγεί κάποιον να ταξιδέψει, αποδυναμώνοντας το δικαίωμα της επιλογής του να μετακινηθεί. Η πολιτική έχει έναν τρόπο να παρεμβαίνει στον δημόσιο διάλογο για τέτοια θέματα και φαίνεται σήμερα να τίθεται σε αμφισβήτηση η αξιοπρέπεια του μετανάστη, αφού στο όνομα θεμάτων ασφάλειας τα κράτη καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Επιλέγω λοιπόν να αναφερθώ στους μετανάστες, παραλληλίζοντάς τους με τους πανέμορφους φτερωτούς μας φίλους, προβάλλοντας μιαν άλλη εκδοχή, την ομορφότερη του μεταναστευτικού είδους, αυτή που αρμόζει άλλωστε και σε όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους.
– Για το έργο δούλεψαν 25 άτομα από Κύπρο και Γαλλία. Είναι μέρος της φιλοσοφίας της δουλειάς σου η συλλογικότητα; Το έργο στον δημόσιο χώρο οφείλει να ενσωματώνει ποιότητες που ορίζουν τη σχέση του με τον περιβάλλοντα χώρο, όπως και το να υπακούει σε έννοιες και κανόνες συγκατοίκησης οι οποίοι πρωτίστως ελευθερώνουν χώρο για όλους. Αυτή η άσκηση είναι δύσκολη και από μόνη της απαιτεί όρους συλλογικότητας. Στη δική μου πρακτική αρχίζει από τη μελέτη του θέματος, και αμέσως μετά, τις πρώτες μου σκέψεις για την απόδοση μιας πρότασης τις μοιράζομαι με φίλους και συνεργάτες, τις συζητώ, παρατηρώ γύρω μου και συνδέομαι με ό,τι έχει προηγηθεί πάνω στο θέμα που με απασχολεί για κάθε περίπτωση. Η εμπιστοσύνη είναι η απαραίτητη συνθήκη που ορίζει καταρχήν το μοίρασμα της παραγωγής του έργου ή και το ίδιο το έργο. Τι πολυτιμότερο από το να επιτραπεί στον καθένα του περιβάλλοντος χώρου μας να κάνει αυτό για το οποίο είναι ικανός;
Το πλαίσιο της παραγωγής του έργου δεν είναι τίποτε άλλο από τη συνθήκη που επιτρέπει την άρθρωση του λόγου, η οποία με τη σειρά της συντίθεται στο έργο ως η ενέργεια που θα αποδεσμευτεί στον χώρο όπου αυτό θα εγκατασταθεί. Αυτή η κρυφή λειτουργεία της διάχυτης ενέργειας στοχεύει στη συγκινησιακή σχέση που αρμόζει να αναπτυχθεί με τον επισκέπτη. Μια ασταμάτητη σχέση ανταλλαγής η οποία είναι απαραίτητη στη σχέση μεταξύ όλων μας, ιδιαίτερα σήμερα.
Μια από τις πρακτικές που ακολουθώ στη δουλειά μου τα τελευταία χρόνια, είναι αυτή της επαναλαμβανόμενης κίνησης μιας απλής πλέξης με υλικό το ανοξείδωτο σύρμα. Το βαρύ υλικό μιας βιομηχανίας αντικαθίσταται στην περίπτωση αυτή με την ανθρώπινη χειρονομία ενός συλλογικού κόπου.
- Σε μια περίοδο κατά την οποία δεν έχουμε πρόσβαση σε γκαλερί και μουσεία, πόσο σημαντικό είναι να ενθαρρύνεται η δημιουργία έργων σε δημόσιους χώρους; Είναι αλήθεια ότι αυτή την περίοδο αναπτύσσεται ένας διάλογος γύρω από τη σημαντικότητα των έργων στον δημόσιο χώρο, ο οποίος προδιαθέτει για συνεύρεση και συνάντηση με τον άλλο. Η πανδημία μεταξύ άλλων μας απομάκρυνε από τους κλειστούς χώρους και τα μουσεία. Θα μας πάρει καιρό να ξανακλειστούμε μέσα, όταν επιτέλους ξαναβρούμε την ελευθερία μας. Η συνάντησή μας με το έργο τέχνης, η συμμετοχή μας στο συμβάν, αβίαστα και παρορμητικά, συντηρεί όλη τη σχέση μας με την τέχνη και τη φύση. Δίνει διάσταση στο κορμί μας μέσα στον χώρο που μοιραζόμαστε με όλους.
– Πιστεύεις ότι οι ιδιωτικοί οργανισμοί μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια ανάδειξης της τέχνης και στήριξης των καλλιτεχνών; Τα κράτη είναι αυτά που οφείλουν να στηρίξουν την τέχνη και τους καλλιτέχνες, μέσα στο πλαίσιο ανάπτυξης του πολιτισμού και μιας από κοινού επιδίωξης ανταλλαγής ιδεών οι οποίες οδηγούν σε αλήθειες που ενώνουν τους ανθρώπους. Οι ιδιωτικοί οργανισμοί, ευτυχώς, αναπληρώνοντας τις κρατικές αδυναμίες, έρχονται να στηρίξουν εκεί όπου μπορούν την τέχνη και τους καλλιτέχνες, με γενναιοδωρία και αγάπη.
– Δουλεύεις πάνω σε κάποια άλλα έργα αυτή την περίοδο; Δουλεύω μια νέα πρόταση, «A monumental Lightness», για τη διεθνή ομαδική έκθεση Portals στην Αθήνα, Κατά το διάστημα Ιουνίου-Δεκεμβρίου 2021, το πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο θα φιλοξενήσει την έκθεση αυτή σε διοργάνωση του ΝΕΟΝ, με επιμέλεια της διευθύντριάς του Ελίνας Κουντούρη και της Madeleine Grynsztejn, Pritzker Director, Museum of Contemporary Art Chicago. Για το έργο αυτό εργαζόμαστε 7 άνθρωποι για περίοδο περίπου 9 μηνών. Η έκθεση Πύλη | Portals θα αναπτύξει μηνύματα, ιδέες και προβληματισμούς γύρω από την εκάστοτε νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται μέσα από την επανάσταση και την ανατροπή. Συνολικά 40 καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό – μεταξύ τους και νέες αναθέσεις έργων – θα εξερευνήσουν αυτή τη διαφορετική πραγματικότητα μέσα από θέματα όπως η Κίνηση, το Κοινό Βίωμα, η Σύνδεση, το Σπίτι.
Επίσης, με τον εικαστικό Σωκράτη Σωκράτους βρισκόμαστε στο τελευταίο στάδιο της πραγματοποίησης του έργου «Η Μνημοσύνη και ο Υποβολέας» για τον χώρο του ΘΟΚ, έργο που κερδίσαμε κατόπιν διαγωνισμού, του νόμου για το 1%, για εμπλουτισμό των δημόσιων κτηρίων με έργα τέχνης.
– Προσωπικά πώς βίωσες την περίοδο του εγκλεισμού; Τη βιώνω με δύναμη που αντλώ από τη δουλειά μου, τη σχέση μου με τους οικείους και τους συνεργάτες μου, τις αναγνώσεις, τα μουσικά ακούσματα και το περπάτημα.
– Τι είναι αυτό που στερήθηκες περισσότερο στην καραντίνα και θα ήθελες να κάνεις όταν πια θα βγούμε από αυτή τη συνθήκη; Την έκπληξη, την οποία θα αναζητήσω στη συνάντησή μου με τον άλλον, στα ταξίδια μου, στις εκθέσεις, στα μουσεία, στο θέατρο.
– Το 2020 ήταν μια δύσκολη χρονιά για όλους. Τι μας έμαθε; Θα το διακρίνουμε αργότερα…
Φιλελεύθερα, 7.2.2021.
