Έργα γεμάτα ομορφιά και αισιοδοξία περιλαμβάνει η αναδρομική έκθεση της Νίτσας Χατζηγεωργίου, μιας από τις σημαντικότερες γυναίκες ζωγράφους της Κύπρου. Στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών της Λεμεσού, στις Αποθήκες Παπαδάκη, θα παρακολουθήσουμε δουλειά της από τότε που ήταν μαθήτρια ως σήμερα.
Από μικρή ήταν η ζωγράφος της οικογένειας. Γι’ αυτό και δεν σκέφτηκε ποτέ να ακολουθήσει άλλο δρόμο στη ζωή της. Η Νίτσα Χατζηγεωργίου μεγάλωσε σε μια μεγάλη οικογένεια, με έναν πατέρα βιοπαλαιστή που όμως αγαπούσε πολύ τα γράμματα και τις τέχνες. Η ίδια και τα πέντε αδέρφια της, όπως λέει, του χρωστούν πολλά γιατί αυτός τους ενθάρρυνε να ασχοληθούν με τη μουσική, την ζωγραφική και τον χορό. Γεννημένη στην Αμμόχωστο όπου έζησε μέχρι τα οκτώ της χρόνια, περιγράφει με τις δικές της πινελιές την εποχή εκείνη: «Στην Αμμόχωστο μέναμε μεταξύ Αγίας Ζώνης και Αγίας Παρασκευής, Σαχτούρη 1. Θυμάμαι τη γιαγιά μου που πότιζε τους πορτοκαλεώνες επί πληρωμή και εγώ ήμουν συνέχεια μαζί της. Μεγάλωσα μέσα στις πορτοκαλιές. Θυμάμαι τις δεξαμενές με νερό και τους ανεμόμυλους, το άρωμα των ανθών των δέντρων, το κολύμπι στην παραλία της Αλάσιας και αλλού…».
Εκείνα τα χρόνια είχε αρχίσει ο αγώνας της ΕΟΚΑ και στη γειτονιά τους έμενε ο Πετράκης Γιάλλουρος, ο οποίος δολοφονήθηκε στα 17 του χρόνια από τους Άγγλους. Στη μνήμη της είναι χαραγμένο ένα επεισόδιο με τον αδερφό της Γιώργο. «Οι συμμαθητές του τον έβαλαν να κατεβάσει την αγγλική σημαία στο σχολείο της Αγίας Ζώνης και οι Άγγλοι τον συνέλαβαν. Εγώ, επτά χρονών τότε, έτρεχα πίσω από το λαντ-ρόβερ που τον είχαν και φώναζα «θέλω τον αδερφό μου!». Τελικά σταμάτησαν και τον άφησαν. Είχα φοβηθεί ότι θα τον σκοτώσουν όπως τον Πετράκη Γιάλλουρο. Θυμάμαι επίσης που μας έβαζαν κέρφιου και βάφαμε σημαίες με λουλάκι».
Στο τέλος του 1958 μετακόμισε με την οικογένειά της από το Βαρώσι στη Λεμεσό και στη συνέχεια, επειδή είχε άσθμα, στη Λευκωσία. Εκτός από τη ζωγραφική, έκανε μαθήματα πιάνου στο Ωδείο του Γιώργου Αρβανιτάκη και έπειτα στο Εθνικό Ωδείο της Λουλούς Συμεωνίδου. Στα δώδεκα χρόνια της ο πατέρας της της χάρισε ένα σετ με 12 λαδομπογιές για να ζωγραφίζει. Ο πρώτος της δάσκαλος στην ζωγραφική ήταν ο Γιώργος Γεωργίου απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας ο οποίος ακολούθησε την αγιογραφία. Αυτός ήταν και ο λόγος που η ζωγράφος επέλεξε το μάθημα της αγιογραφίας όταν μπήκε στην Καλών Τεχνών.
Στο Γυμνάσιο Θηλέων της Παλλουριώτισσας το 1965 η Ελένη Χαρικλείδου, αδερφή του Τηλέμαχου Κάνθου, καθηγήτρια τέχνης και ζωγράφος, είχε ξεχωρίσει ανάμεσα στους μαθητές της την ταλαντούχα Νίτσα Χατζηγεωργίου. Έτσι, όταν τέλειωσε την Γ΄ Γυμνασίου, η Χαρικλείδου τής οργάνωσε μια ατομική έκθεση στο σχολείο, για να την αποχαιρετήσουν που θα μετακόμιζε στη Λεμεσό. «Ήμουν ταπεινός άνθρωπος αλλά καταλάβαινα συνέχεια τη δύναμή μου», θα πει.
Φοιτώντας στο Λανίτειο Λύκειο Α Θηλέων στη Λεμεσό, ο πατέρας της την ενθάρρυνε να κάνει μαθήματα τέχνης με τον σπουδαίο ζωγράφο Βίκτωρα Ιωαννίδη ώστε να προετοιμαστεί για τη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα. «Ήταν σπουδαίος δάσκαλος και καλλιτέχνης ο κ. Ιωαννίδης. Κάθε φορά διψούσα να πάω στο μάθημα και να κάνω νεκρές φύσεις».
Στην Αθήνα βρέθηκε το 1969 μόλις τέλειωσε το Λύκειο την περίοδο της χούντας, ως πρωταθλήτρια στο ακόντιο. Έλαβε μέρος στους Πανελλήνιους αγώνες, όπου νίκησε την Άννα Βερούλη και κατάφερε να μπει στην Εθνική Ελλάδος. Μετά τους Βαλκανικούς στην Αθήνα εγκατέλειψε τον στίβο για να ικανοποιήσει το πάθος της για την τέχνη. Αρχικά έκανε φροντιστήριο στον καθηγητή Άρη Σαραφιανό. Έπειτα έδωσε εξετάσεις και μπήκε στο προπαρασκευαστικό τμήμα της Καλών Τεχνών με καθηγητή τον Νίκο Νικολάου και βοηθό τον Λευτέρη Κανακάκη. Όταν πέρασε τις εξετάσεις φοίτησε στο εργαστήρι του Γιάννη Μόραλη με υποτροφία.
«Ο Μόραλης με αγαπούσε. Δούλευα εντατικά πολλές ώρες κάθε μέρα και έδειχνα συχνά τη δουλειά μου. Επηρεάστηκα από τον τρόπο που έστηνε τις συνθέσεις, την ισορροπία των χρωμάτων. Όταν έκανα έκθεση στο Σπίτι της Κύπρου, μετά από χρόνια ήρθε και μου είπε «είμαι περήφανος για σένα γιατί πολλοί από τους μαθητές που ήρθαν σε μένα τα παράτησαν, ενώ εσύ με τέσσερα παιδιά συνεχίζεις».
Ως φοιτήτρια, στην περίοδο της χούντας ήταν ενεργό μέλος του αντιστασιακού κινήματος των φοιτητών και τον Νοέμβριο του 1972 πριν από την κατάληψη του Πολυτεχνείου ξυλοκοπήθηκε άγρια από τους αστυνομικούς. «Ήμουν στην αίθουσα ιστορίας της τέχνης με τον Παντελή Πρεβελάκη και του έδειχνα δουλειά μου. Στο προαύλιο, 300 αστυνομικοί είχαν κλείσει τις πόρτες και χτυπούσαν τους φοιτητές. Όταν είδα ένα αστυνομικό να κλωτσάει μια κοπέλα στο έδαφος, έπεσα πάνω του και τη γλίτωσα. Αυτός άρχισε να με βρίζει, να με δέρνει και να μου τραβάει τα μαλλιά. Όταν γύρισα στο διαμέρισμα, έλειπαν τούφες από τα μαλλιά μου. Ήμουν έγκυος στο πρώτο μου παιδί, το οποίο γεννήθηκε έπειτα από έξι μήνες αλλά πέθανε λόγω της κακοποίησής μου».
Επιστρέφοντας στην Κύπρο το 1974, διορίστηκε αμέσως καθηγήτρια στο Όμοδος και μετά σε σχολεία της Λεμεσού. «Ήταν δύσκολα χρόνια, είχαμε παιδιά της προσφυγιάς με πολλά προβλήματα που έζησαν τη βία και τις τραυματικές εμπειρίες του πολέμου. Αγαπούσα τους μαθητές μου και τους φρόντιζα σαν παιδιά μου».
Τα πρώτα χρόνια μετά την εισβολή η Νίτσα Χατζηγεωργίου έζησε στη Λεμεσό. Παράλληλα με τη δουλειά της στο σχολείο, διατηρούσε το δικό της στούντιο στην οδό Αγίου Ανδρέου, όπου συστεγαζόταν με άλλους καλλιτέχνες. Θυμάται πως τη φώναζαν «Μοραλάκη», επειδή σε πολλά έργα της κυριαρχούσε το γκρίζο, τα χρώματα του Μόραλη. Έπειτα όμως άρχισε να αποκτά το δικό της ύφος, με έργα πιο φωτεινά με χρώμα και αισιοδοξία. «Στα έργα μου ζωγραφίζω συναισθήματα. Συμβολικά εκφράζω τα αγγίγματα, την ανάταση, την ομορφιά και την αισιοδοξία. Μια γνωστή μου ερχόταν και επέλεγε πάντα έργα μου που ήταν πολύ αφαιρετικά. Μου έλεγε ότι της αρέσουν επειδή της επιτρέπω να περπατά στο έργο και να παίρνει το συναίσθημα που θέλει. Η μεγάλη μου έγνοια ήταν να πάω παρακάτω, να αναζητήσω κάτι καινούριο».
Τι θα έλεγε σε ένα νέο που θέλει να γίνει καλλιτέχνης; «Να κοιτάζει μέσα του και να βγάζει την αλήθεια του. Να κάνει σταθερά βήματα και να μην αντιγράφει άλλους. Είναι σημαντικό να αγαπάς το έργο σου, να είσαι ικανοποιημένος με αυτό που κάνεις».
Ανατρέχοντας στο έργο της, λέει πως νιώθει ευγνώμων που είχε το χάρισμα να ζωγραφίζει. «Είμαι πολύ ευτυχισμένη που είμαι καλλιτέχνης. Πιστεύω όμως ότι πρέπει να νιώθουμε ενοχές για τους νέους. Όταν ήμουν πρόεδρος του ΕΚΑΤΕ και μιλούσα στο τηλέφωνο με τα μέλη μας, μου έλεγαν ότι ήταν απογοητευμένοι. Κάνουν τόσον αγώνα να τελειώσουν τις σχολές, και επιστρέφοντας γίνονται γκαρσόνια. Το κράτος θα έπρεπε να δώσει κίνητρα στους νέους καλλιτέχνες. Θα πρέπει να στηρίξουμε το υγιές κομμάτι της χώρας μας και το κράτος να αναπτύξει αυτό τον τομέα. Με τον πολιτισμό θα επιβιώσουμε και όχι με τους ψηλούς πύργους».
ΜΑΡΙΖΑ ΠΑΡΤΖΙΛΗ
Η εκφραστική δύναμη του χρώματος
«Θεωρώ πολύ σημαντικό για το Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λεμεσού- Αποθήκες Παπαδάκη να διοργανώνει την έκθεση αυτή. Η Νίτσα Χατζηγεωργίου είναι μία από τις πιο σημαντικές ζωγράφους της Κύπρου, με συνεχή παρουσία στα εικαστικά δρώμενα του νησιού αλλά και του εξωτερικού τα τελευταία 40 χρόνια. Χαίρομαι ιδιαιτέρως γιατί μέσα από την συνεργασία που είχα με την Νίτσα τους τελευταίους μήνες, γνώρισα καλύτερα και την ίδια και το έργο της.
Με την Δρα Νάτια Αναξαγόρου, συνεργαστήκαμε στην επιμέλεια της έκθεσης που παρουσιάζει το έργο της Νίτσας από τα φοιτητικά της ακόμα χρόνια στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, όπου δίπλα σε δασκάλους όπως ο Μόραλης, ο Μυταράς και ο Πρεβελάκης, έδειξε από πολύ νωρίς την ικανότητα της στο σχέδιο αλλά και στο χρώμα. Στο κείμενο της Δρος Αναξαγόρου, στην έκδοση που συνοδεύει την έκθεση, επιχειρείται συνοπτική παρουσίαση του έργου της καλλιτέχνη και των στοιχείων που αναδρομικά χρησιμοποιεί ώστε να αποδώσει τις ιδέες και τα ζητήματα που την απασχολούν, όπως αυτά της φόρμας και της εκφραστικής δύναμης του χρώματος.
Η έκθεση που θα διαρκέσει μέχρι και τις 14 Νοεμβρίου 2020, αποτελεί μία ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου της ζωγράφου, από τις αρχές τις δεκαετίας του 70 μέχρι και σήμερα, με έργα χαρακτηριστικά της κάθε περιόδου. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους παραχώρησαν έργα από τις συλλογές τους για την πραγματοποίηση της έκθεσης».
* Η Μαρίζα Παρτζίλη είναι διευθύντρια του Δημοτικού Κέντρου Τεχνών Λεμεσού-Αποθήκες Παπαδάκη.
* Η αναδρομική έκθεση της Νίτσας Χατζηγεωργίου παρουσιάζεται στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λεμεσού – Αποθήκες Παπαδάκη (25 367700, 99 312391) μέχρι τις 14/11.
Φιλελεύθερα, 18.10.2020.
