Αν οι πρόσφατες εκλογές ήταν πίνακας ζωγραφικής, ποιος θα ήταν; Η «Κραυγή» του Έντβαρντ Μουνκ, η «Μέδουσα» του Καραβάτζιο, η «Άνοιξη» του Μποτιτσέλι; Αν ήταν μουσική; Εμφατική συμφωνική, oriental ή death metal; Αν ήταν γλυπτό; Η «Κοιμωμένη» του Χαλεπά, το «Manneken Pis», το διάσημο παιδάκι των Βρυξελλών που κατουράει ή ο Ποσειδώνας του Αρτεμισίου; Εξαρτάται από τις προσδοκίες που είχε ο καθείς κι η καθεμιά, θα μου πείτε.
Φυσικά. Γιατί οι εκλογές, πέρα από μία εμβληματική στιγμή του κοινοβουλευτισμού, αποτελούν, όπως κάθε πολιτικό δρώμενο, κι ένα κατ’ εξοχήν αισθητικό γεγονός, μία διαδικασία που φέρει μαζί της, αναπαράγει και διευρύνει μια «δομή αίσθησης», έναν τρόπο δηλαδή να καταλαβαίνουμε, να νιώθουμε, να «γευόμαστε» τον κόσμο.
Η δομημένη φιλοσοφική συζήτηση για την αισθητική διάσταση του πολιτικού εν γένει φαινομένου πάει πολύ πίσω. Είναι συνομήλικη τουλάχιστον της μετασωκρατικής φιλοσοφίας. Ο Πλάτων εχθρευόταν την τέχνη γιατί ανησυχούσε ότι επηρεάζει την αγωγή του πολίτη με τρόπο αποπροσανατολιστικό. Η καλλιέργεια της αισθητικής αντίληψης, στην ιδανική Πολιτεία, δεν νοείται να επηρεάζει την κυβερνητική, την συνειδητοποίηση του ρόλου που έχει αναπότρεπτα ανατεθεί στον κάθε πολίτη/ υπήκοο. Αγαθό –και ωραίο– είναι μόνο το αδυσώπητα αληθές.
Ο Αριστοτέλης, πάλι, θεωρούσε ότι η αισθητική, ως μέσο κάθαρσης, υπέρβασης των φόβων και των παθών που κρατούν την ανθρωπότητα πίσω, αποτελεί βασικό εργαλείο πολιτικής ανάπτυξης. Αγαθός άνθρωπος είναι ο ευδαίμων. Η ομορφιά και η αλήθεια βρίσκονται στην ισορροπία, στη μεσότητα (και όχι, κατά το κοινώς λεγόμενο, «κάπου στη μέση»).
Και μετά ήρθε ο Μαρξ με τη λεπτή του ανάλυση της σχέσης μεταξύ αισθητικού και πολιτικού. Η πολιτική και η αισθητική, σύμφωνα με τον ιστορικό υλισμό, είναι μέρος του εποικοδομήματος. Η οικονομία, ως βάση, δημιουργεί κάτι σαν καθρέφτη που αντανακλά τις οικονομικές σχέσεις ως πολιτικές και πολιτισμικές σχέσεις, άρα και ως αισθητικές απεικονίσεις. Στο πρωτόλειο μα ιντριγκαδόρικο έργο του, «Η ψυχή του ανθρώπου στο σοσιαλισμό», ο Όσκαρ Ουάιλντ τραβάει τον Μαρξ από τα μαλλιά και τα γένια, τον φέρνει στα δικά του μοναδικά εστέτ μέτρα και διαλαλεί: «Η πιο κατάλληλη μορφή κυβέρνησης για τον καλλιτέχνη είναι να μην υπάρχει κυβέρνηση».
Πιο πρόσφατα, ο Γάλλος φιλόσοφος Ζακ Ρανσιέρ προσδιόρισε την πολιτική ως διανομή του αισθητού. Η πολιτική και η αισθητική οργανώνουν «το αισθητό» – δηλαδή ποιος φαίνεται, ποιος ακούγεται και ποιος έχει φωνή. Για τον Ρανσιέρ, η αισθητική δεν λειτουργεί σαν «διακόσμηση» της πολιτικής αλλά είναι ο τρόπος με τον οποίο συγκροτείται η ίδια η πολιτική πραγματικότητα.
Η φιλοσοφία -ειδικά η αισθητική που θεωρούμε ότι την «έχουμε» γιατί είναι πιο γειωμένη στα ανθρώπινα δεδομένα και μέτρα, σε αντίθεση με την απέραντη οντολογία και τη στριφνή ηθική- είναι ένα συναρπαστικό νοητικό παιχνίδι. Είμαι από τους τυχερούς που μέσα στην ατυχία των πρώτων Πανελλαδικών που τότε δίναμε στη θεωρητική κατεύθυνση Β’ Λυκείου, έδωσα και «Αρχές Φιλοσοφίας». Στο γυμνάσιο είχα διαβάσει το τότε απόλυτο best seller «Ο Κόσμος της Σοφίας» του Γιοστάιν Γκάαρντερ. Έτσι πήρα φιλοσοφικές ανάστροφες που, σε επίπεδο αναγνωσμάτων, κρατούν μέχρι σήμερα.
Από πιτσιρικάς, σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, παρατηρούσα αυτό που δεν καταλάβαινα τότε ότι αποτελεί την αισθητική διάσταση του πολιτικού φαινομένου: τα περιφερόμενα αυτοκίνητα με τα μεγάφωνα που έπαιζαν μουσικές προσφιλείς στον αντίστοιχο χώρο, οι γιγαντοαφίσες με τον Αρχηγό, η DIY γραμματοσειρές των συνθημάτων που γράφονταν με σπρέι σε γέφυρες και οικοδομές.
Σήμερα, το πολιτικό φαινόμενο και η εκλογική του έκφανση έχουν αφήσει διά παντός (ή μέχρι εσχατολογικής νεωτέρας) τον αναλογικό κόσμο για τον ψηφιακό. Ακόμα και τα απομεινάρια της αναλογικότητας -π.χ. τα billboards στο χάιγουει– αποσκοπούν στην ψηφιακή αναπαραγωγή: στις φωτογραφίες που θα διακινηθούν στα social media, στα ψηφιακά beefs που θα προκαλέσουν.
Το συμπεριφορικό μοντέλο τόσο των υποψηφίων όσο και των εκλογέων έχει παγκοσμίως και προ πολλού αλλάξει. Στην καπιταλιστική περιφέρεια, υπερήφανο μέρος της οποίας είμαστε κι εμείς, τα φαινόμενα συχνά έρχονται με καθυστέρηση ή διαθλασμένα. Την επόμενη Κυριακή θα μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις για κάποιες από αυτές τις αισθητικές συνιστώσες των εκλογών – συνιστώσες που είτε έκαναν για πρώτη φορά την εμφάνισή τους, είτε εμπεδώθηκαν το τελευταίο διάστημα στην Κύπρο.
Ελεύθερα, 31.05.2026
