Το «Disclosure Day» και οι εξωγήινες θεωρίες συνωμοσίας βρίσκονται προ των πυλών.
Η εκπομπή που «είδε» τους εξωγήινους
Στις 30 Οκτωβρίου 1938 ο 23χρονος σκηνοθέτης Όρσον Γουέλς ήταν φιλοξενούμενος του ραδιοφωνικού σταθμού CBS Radio Network. Η βραδιά ελαφριάς μουσικής διακόπηκε αιφνιδίως από μια απίστευτη, έκτακτη είδηση: «πριν λίγο, στην περιοχή Grover’s Mill του Νιού Τζέρσεϊ, προσέκρουσε ένας ιπτάμενος δίσκος»! Το ζωντανό ρεπορτάζ συνοδευόταν από επίσημες δηλώσεις και από συνεντεύξεις με πανικόβλητους κατοίκους που «είδαν» το γεγονός.
Κάποιοι από τους ακροατές είχαν μόλις γυρίσει τους δέκτες του ραδιοφώνου στην συγκεκριμένη εκπομπή. Συνεπώς, δεν είχαν προλάβει να ακούσουν πως όλα αυτά τα θαυμαστά δεν ήταν παρά μια διασκευή του μυθιστορήματος «The War of the Worlds» του H.G. Wells. Το αποτέλεσμα; Περιστατικά πανικού, φόβου και υστερίας.
Όταν ξεκαθάρισαν τα πράγματα, το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν η οργή για τον θρασύ νεαρό ο οποίος δεν δίστασε να παίξει με τις φοβίες ενός ολόκληρου έθνους. Ο χαρισματικός Γουέλς είχε μόλις συστήσει τον εαυτό του με πάταγο. Δεν πέρασαν τρία χρόνια και ο «Πολίτης Κέιν» «προσγειώθηκε» στις αίθουσες, σαν κινηματογραφικό UFO. Αν γεννήθηκε εκείνο το ανεπανάληπτο αριστούργημα, ήταν γιατί προϋπήρξαν οι φανταστικοί εξωγήινοι του ραδιοφώνου.
Η εξωγήινη τριλογία του Σπίλμπεργκ
Γιατί θυμήθηκα μια ιστορία 88 ετών; Μα επειδή κάποιος άλλος σκηνοθέτης έχει αποφασίσει να παίξει το χαρτί των εξωγήινων που «βρίσκονται ήδη ανάμεσά μας». Όχι για να εκτοξεύσει μια καριέρα, αλλά για να εμπεδώσει τον θρύλο και την κινηματογραφική του κληρονομιά. Το όνομα αυτού: Στίβεν Σπίλμπεργκ. Η επιλογή δεν έγινε τυχαία. Στα παιδικά όνειρα του αγαπημένου παραμυθά, πάντα συμπρωταγωνιστούσαν εξωγήινοι. Πολύ πριν από τα «Σαγόνια του Καρχαρία», είχε ήδη οραματιστεί το «Close Encounters of the Third Kind» και τον «E.T.». Όταν, σε λίγες μέρες, προβληθεί το «Disclosure Day» θα κλείσει αρμονικά μια άτυπη κινηματογραφική τριλογία διαρκείας.
Το 1977, όταν ξεκίνησε το ταξίδι, ο Σπίλμπεργκ ήταν ένας νέος 31 ετών. Τώρα, κοντεύει να κλείσει τα 80. Αναμένοντας την πρεμιέρα, η μνήμη κατευθύνεται αναγκαστικά στον ιπτάμενο δίσκο με τα φωτορυθμικά, στο πλασματάκι με τα μεγάλα μάτια και στην αλησμόνητη ατάκα: «E.T. phone home». Φαντάζομαι πως εκείνα νοσταλγεί κι ο ίδιος καθώς μας ανακοινώνει περιχαρής στο τρέιλερ της ταινίας: «πιστεύω πως δεν είμαστε το μόνο έξυπνο είδος στο σύμπαν».
Η ανακοίνωση, με άρωμα από Όρσον Γουέλς, έρχεται σε μια θαυμάσια συγκυρία: τη δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ να αποχαρακτηρίσει απόρρητα κρατικά αρχεία που αφορούν εξωγήινες οντότητες. Για μια ακόμη φορά, το σινεμά ταυτίζεται με την πραγματικότητα, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία της συγχρονικότητας και -ίσως- τους «οραματιστές» του «Close Encounters».
Θεωρίες συνωμοσίας, εντός και εκτός οθόνης
Παρακολουθώντας το τρέιλερ στο YouTube, εντόπισα ένα ευφάνταστο σχόλιο, σε σχέση με το 1977: «Το κράτος τότε: δεν υπάρχουν εξωγήινοι. Οι πολίτες τότε: και όμως υπάρχουν. Το κράτος σήμερα: υπάρχουν εξωγήινοι. Οι πολίτες σήμερα: και όμως δεν υπάρχουν». Κακά τα ψέματα, μέχρι πολύ πρόσφατα, τα όσα συνέβαιναν στην περίφημη «Area 51» της Νεβάδας, τροφοδοτούνταν κυρίως από θεωρίες συνωμοσίας. Τι συμβαίνει όταν η εξουσία εναγκαλίζεται τη θεωρία; Αναπόφευκτα ακολουθεί η αμφισβήτηση, η αμφιβολία και ο σκεπτικισμός. Ο πολίτης-θεατής, αισθάνεται μάλλον εξαπατημένος, όπως εκείνοι οι ακροατές του CBS Radio Network, στο μακρινό 1938.
Ο Ε.Τ. ο εξωγήινος είναι μια χαρά όταν προβάλλει στις οθόνες μας σαν τρισχαριτωμένο πλασματάκι που καβαλάει το ποδηλατάκι του και πάει μια βόλτα στο φεγγάρι. Το πρόβλημα είναι όταν εξελίσσεται σε επίσημο αφήγημα. Από τα πλάνα της ταινίας διαφαίνεται πως ο μάγος Σπίλμπεργκ καταφέρνει να ξαναγυρίσει την εξωγήινη πραγματικότητα πίσω στην ζεστασιά του παραμυθιού. Πραγματικά, το ευχόμαστε. Η εναλλακτική είναι η βλοσυρή, εξωγήινη CEO που παίρνει την γομολάστιχα και μας σβήνει από τον χάρτη.
«Disclosure Day» και «Bugonia»: ο πόλεμος δύο κόσμων
Μια μικρή σύγκριση του «Disclosure Day» και της λανθιμικής «Βουγωνίας» βρίσκει τις δύο ταινίες να βαδίζουν σε παράλληλα, αν όχι αντίθετα μονοπάτια. Η σπιλμπεργκική δημιουργία δίνει ψήφο εμπιστοσύνης στην ανθρωπότητα, ή τουλάχιστον σε ένα μέρος από αυτήν. Κάποιοι από τους ήρωες αναζητούν μανιωδώς την «αλήθεια», αισθάνονται μέσα τους το «θαύμα». Ο Λάνθιμος από την άλλη, αφήνει τα ίχνη του ματαιόδοξου μας είδους να σβήσουν. Το μόνο που ακούγεται στο φινάλε, δεν είναι οι ανθρώπινες ομιλίες, αλλά το επίμονο βούισμα των μελισσών.
Και στις δυο περιπτώσεις, η πρώην θεωρία συνωμοσίας αποδεικνύεται πραγματικότητα. Η διαφορά έγκειται στους υποστηρικτές της. Από τη μια έχουμε τον έγκυρο πληροφοριοδότη που διαρρέει απόρρητα έγγραφα και ντοκουμέντα. Κι από την άλλη, δύο μίζερους, περιθωριακούς τύπους που παλεύουν με την ανθρωπόμορφη «εξωγήινη βασίλισσα» σε ένα υπόγειο, πασαλείβοντάς την με κρέμες…
Στη χολιγουντιανή εκδοχή η εξωγήινη ύπαρξη γίνεται γνωστή με ένα μπαμ, σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη. Στην art-house εκδοχή, παραμένει για πάντα κρυφή και άγνωστη. Εμφανίζεται σαν αφανέρωτο δάκρυ, την ώρα που η ανθρωπότητα γκρεμίζεται αφήνοντας τη Γη γυμνή από την παρουσία της. Τα πάντα χάνονται στο πάτημα ενός κουμπιού, ενώ η φωνή της Μάρλεν Ντίτριχ απευθύνει το ύστατο χαίρε. Από τη μια το happy end, με τα εφέ και τα πυροτεχνήματα. Κι από την άλλη η ζωή σαν πεσιμιστική, ακατανόητη φάρσα. Αλήθεια, ποια από τις δυο εκδοχές προτιμάτε;
Ελεύθερα, 07.06.2026
