Mίνως Παπάς: Ο δημιουργός δεν πρέπει ποτέ να κυνηγά την αναγνώριση

Βραβευμένος Kύπριος σκηνοθέτης και παραγωγός, ο Μίνως Παπάς, που ζει και εργάζεται στο Λος Άντζελες, στρέφεται με τη νέα του ταινία «Δωδεκάμερον» (Motherwitch), στη λαϊκή μας παράδοση, για να δημιουργήσει μέσα από τη σύγχρονη κινηματογραφική αφήγηση μία σκοτεινή γοτθική ιστορία, τοποθετημένη στην Κύπρο του 1882.

-Τι σε ενέπνευσε να δημιουργήσεις το Motherwitch; Θυμάμαι τις ιστορίες για τα ξωτικά αυτά, τους Καλικάντζαρους, που αιχμαλώτισαν τη φαντασία μου όταν ήμουν μικρός. Και πριν από πολλά χρόνια βυθίστηκα στα εξαιρετικά βιβλία του Χαμπή Τσαγγάρη – «Οι Καλικάντζαροι τζιαι το Παιξίμιν». Πάνω απ’ όλα όμως εμπνεύστηκα από το έργο μιας αγαπημένης φίλης, η οποία έχασε τον πρωτότοκο γιο της όταν ήταν μόλις λίγων ημερών. Έγραψε απίστευτη ποίηση και δημιούργησε πίνακες γι’ αυτόν, μαρτυρώντας πως η παρουσία του συνέχιζε να είναι πολύ ζωντανή για αυτήν.

–Γιατί επέλεξες την περίοδο του 1882 και το πλαίσιο της αγγλικής αποικιοκρατίας; Ο τρόμος υπάρχει έμφυτος μέσα στη λαογραφία μας. Όλα τα παραμύθια μας περιέχουν μέσα τους τον θάνατο και τον κίνδυνο. Το 1882 οι Άγγλοι είχαν μόλις πρόσφατα φτάσει στην Κύπρο και γρήγορα βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα τέλμα φτώχειας, ελονοσίας και λέπρας, και ξεκίνησαν την ανοικοδόμηση του νησιού. Φυσικά, όλα αυτά έγιναν στις πλάτες των Κυπρίων, οι οποίοι έκαναν όλη τη χειρωνακτική δουλειά και κατέβαλλαν σημαντικούς φόρους. Πέρα απ’ αυτή την πολύ σκληρή πολιτική περίοδο στην ιστορία της Κύπρου, ο 19ος αιώνας αποτελεί την κορύφωση της γοτθικής λογοτεχνίας. Ας σημειωθεί επίσης ότι ο ελληνικός τίτλος της ταινίας είναι «Δωδεκάμερον», καθώς η ιστορία εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου των Χριστουγέννων, μιας περιόδου που συμβολίζει τη γέννηση αλλά και τη βαθιά δεισιδαιμονία. Στα παλιά χρόνια στην Κύπρο, απαγορευόταν στις εγκυμονούσες να κυκλοφορούν κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου… Οι υφές της πέτρας, της φωτιάς και το σκληρό χειμερινό τοπίο, όλα συμβάλλουν στη δημιουργία της τραχιάς, ψυχρής και ανατριχιαστικής ατμόσφαιρας που ήθελα να χτίσω. Πιστεύω δημιουργήσαμε μαζί με τους συντελεστές μου μια μοναδική ατμοσφαιρική εμπειρία, η οποία έχει φέρει πολύ θετική απήχηση από το κοινό στο εξωτερικό.

–Πώς πιστεύεις ότι το διεθνές κοινό θα ανταποκριθεί σε ιστορία αυτή; Η ταινία έχει ήδη προβληθεί διεθνώς, πραγματοποιώντας την παγκόσμια πρεμιέρα της στο International Film Festival of Rotterdam, καθώς και προβολή αγοράς στο European Film Market στο Βερολίνο. Το διεθνές κοινό βρήκε τον κόσμο και τη γλώσσα του Motherwitch απόλυτα καθηλωτικά, ανταποκρινόμενο τόσο στο νέο και μοναδικό ιστορικό τοπίο και τη λαογραφία που παρακολουθούσε, όσο και στη φωτογραφία της, η οποία αντλεί από ζωγραφική της περιόδου. Η ταινία είναι γυρισμένη μ’ ένα εικαστικό ύφος εμπνευσμένο από τις παστορικές ζωγραφιές του 19ου αιώνα, ενώ αντλεί επιρροές και από τα έργα του ναΐφ Κύπριου ζωγράφου Μιχαήλ Κκάσιαλου. Η ανταπόκριση υπήρξε ιδιαίτερα εντυπωσιακή ανάμεσα στο νεότερο κοινό, το οποίο συνδέθηκε με το γοτθικό ύφος της ταινίας και το επιβεβαίωσε σε πλατφόρμες όπως το Letterboxd. Οι κριτικές της ταινίας υπήρξαν όλες θετικές.

–Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων στην Κύπρο; Ελάχιστες. Η Κύπρος πλέον έχει καθιερωθεί ως ένας άρτια οργανωμένος προορισμός για κινηματογραφικά γυρίσματα, με πολλούς άψογους επαγγελματίες στον χώρο. Κάθε χρόνο γίνονται ξένες αλλά και κυπριακές παραγωγές. Εύχομαι το κράτος να συνεχίσει να υποστηρίζει αυτή τη θετική πορεία, παρέχοντας τα σημαντικά οικονομικά κίνητρα που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του κυπριακού κινηματογράφου.

–Πώς έχει εξελιχθεί ο κυπριακός κινηματογράφος τα τελευταία χρόνια; Τα τελευταία χρόνια η ανάπτυξη που έχει σημειωθεί είναι εντυπωσιακή και έχουν εμφανιστεί εξαιρετικά νέα κυπριακά ταλέντα. Θα μπορούσε κανείς να πει πως πλέον υπάρχει ένα κίνημα νέου κυπριακού κινηματογράφου. Βλέπουμε ένα κινηματογράφο να εξερευνάει την ταυτότητά μας, την κοινωνία μας, την ιστορία μας, τα δυσάρεστα αλλά και τα ευχάριστά μας. Θα έλεγα πως το πραγματικό εμπόδιο για τον κινηματογράφο μας, βρίσκεται στην προβολή των κινηματογραφικών ταινιών εντός της Κύπρου.

–Για ποιο λόγο; Το κυπριακό κοινό δεν έχει αγκαλιάσει τον κινηματογράφο του τόπου του, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες. Φυσικά, μέχρι πρόσφατα ο κυπριακός κινηματογράφος ήταν περιορισμένος, έτσι και η προσέλευση του κοινού στις αίθουσες δεν είναι καθόλου αισθητός.

–Τι σε ελκύει στο να κινείσαι ανάμεσα σε διαφορετικά είδη, από ντοκιμαντέρ μέχρι fiction; Με ενδιαφέρει να αφηγούμαι ιστορίες που εξερευνούν τα ανθρώπινα τραύματα, που αποτελούν την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου και τον τρόπο με τον οποίο προβάλλουμε τις πεποιθήσεις μας πάνω σε αυτά τα τραύματα, προκειμένου να τα εξηγήσουμε. Η μορφή που παίρνει κάθε ιστορία εξυπηρετεί πάντα την ίδια την αφήγηση. Τόσο τα ντοκιμαντέρ όσο και τα έργα μυθοπλασίας μου, βασίζονται στον πραγματικό κόσμο γύρω μου, και σε κάθε περίπτωση, ένα ντοκιμαντέρ είναι επίσης ένα έργο μυθοπλασίας.

–Τι σημαίνει για σένα η συμμετοχή σε μεγάλα φεστιβάλ; Είναι φυσικά μεγάλη τιμή να επιλέγεται το έργο μου ως παραγωγού και σκηνοθέτη σε φεστιβάλ όπως το Tribeca Film Festival, το SXSW, το Sundance Film Festival και το Rotterdam, όπως έχει γίνει με το Motherwitch, αλλά και με άλλες ταινίες όπως το Take Me Home, Tango on the Balcony. Για μένα αυτό αποτελεί επιβεβαίωση της εξέλιξης της δουλειάς μου, η οποία ήταν πάντοτε σε κάποιο βαθμό πειραματική στη φύση της. Καθώς εργάζομαι συστηματικά για να αναπτύξω και να δημιουργήσω νέες κινηματογραφικές ιστορίες, η επιλογή σ’ αυτά τα φεστιβάλ λειτουργεί ως επαγγελματική αναγνώριση. Ταυτόχρονα, όμως, γνωρίζω ότι υπάρχει μια επιμέλεια γύρω από το τι είναι επίκαιρο και «της μόδας» και πιστεύω πως ο δημιουργός δεν πρέπει ποτέ να κυνηγά την αναγνώριση. Υπάρχουν πολλοί επιμελητικοί «φύλακες» στη διαδικασία του κινηματογράφου· από την ανάπτυξη και παραγωγή μιας ταινίας μέχρι και την προβολή της. Κάποιοι αποτελούν θετικές επιρροές, ενώ άλλοι οδηγούν στη στασιμότητα ή λειτουργούν καθαρά και μόνο για ψυχαγωγικούς και οικονομικούς σκοπούς. Ο κινηματογράφος ως μέσο μάς προσφέρει τη δυνατότητα να εμπνέουμε, κάτι που είναι υπέροχο, αλλά ακόμη πιο σημαντικό είναι να ενοχλούμε· κι αυτό είναι κάτι που προσπαθώ να μη χάνω ποτέ από το οπτικό μου πεδίο.