Δεν χρειάζεται μόνο ο θεσμός του Γ. Ελεγκτή έλεγχο αλλά όλοι όσοι ασκούν εξουσία.
Αίφνης, ο πρόεδρός μας είδε το φως το αληθινό: Η κυβέρνηση, είπε, έχει ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα με βάση το οποίο «το κράτος μας πρέπει να μετεξελιχθεί, το κράτος μας πρέπει να εκσυγχρονιστεί. Σε πολλά θέματα λειτουργούμε ακόμη με τους όρους του 1960 και είναι γι’ αυτόν τον λόγο που δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε ως οφείλουμε στις ανάγκες των πολιτών. Είμαστε στο 2024, πρέπει να προχωρήσει το κράτος, πρέπει να εκσυγχρονιστεί σε όλους τους θεσμούς».
Πολύ σωστά! Όμως η κυβέρνηση αρχίζει τη μεταρρύθμιση από τον εκσυγχρονισμό της Ελεγκτικής και της Νομικής Υπηρεσίας ως εξής: Ο Γενικός Εισαγγελέας δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δημόσιος κατήγορος και νομικός σύμβουλος του κράτους, γι’ αυτό θα επιμεριστούν οι αρμοδιότητες αυτές σε διαφορετικά πρόσωπα, ενώ και ο Γενικός Ελεγκτής θα πρέπει να ελέγχεται, γι’ αυτό θα ιδρυθεί Ελεγκτικό Συμβούλιο ώστε να μην αποφασίζει ένα άτομο.
Πολύ ωραία όλα αυτά, όμως υπάρχουν ένα-δυο ερωτήματα: Ο Γ. Εισαγγελέας, ως κατήγορος με εκτελεστική εξουσία, θα παραμείνει ανεξέλεγκτος και οι αποφάσεις του αδιαφανείς; Ο Γ. Ελεγκτής, ο οποίος δεν έχει σήμερα εκτελεστική εξουσία αλλά μόνο συμβουλευτική, ως προς τι θα ελέγχεται; Μήπως το Ελεγκτικό Συμβούλιο, με πρόεδρο τον Γενικό Ελεγκτή, θα μπορεί στο εξής να επιβάλλει τη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του; Αυτά είναι τα πιο προβληματικά ζητήματα στη λειτουργία των δύο θεσμών, και μάλιστα αυτά που προκάλεσαν τη σύγκρουση των εκπροσώπων τους. Εκείνο που μας αφορά είναι να ελέγχονται, στο όνομα της χρηστής διοίκησης και των πολιτών, όλοι όσοι έχουν την εξουσία να επιβάλλουν τις αποφάσεις τους. Παράλληλα, θυμίζουμε ότι κανένας από τους θεσμοθετημένους Επιτρόπους δεν μπορεί να επιβάλει τίποτα – φαίνεται πως ο μόνος λόγος ύπαρξής τους είναι να εξοφλούνται «χρέη» του εκάστοτε προέδρου.
Το Σύνταγμα του 1960, στο οποίο αναφέρθηκε ο πρόεδρος, είναι όντως αναχρονιστικό, δυσλειτουργικό και ρατσιστικό. Επιπλέον, το κράτος λειτουργεί από το 1964 με το δίκαιο της ανάγκης, με πολλές συνταγματικές πρόνοιες σε αναστολή μετά την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων αξιωματούχων του κράτους. Όποτε ακούω αναφορές σε αντισυνταγματικότητα του ενός ή του άλλου, αναρωτιέμαι πόσα πράγματα λειτουργούν σύμφωνα με εκείνο το Σύνταγμα και ως πότε θα επικαλούμαστε επιλεκτικά το δίκαιο της ανάγκης.
Δεν είμαι ειδήμων, αναρωτιέμαι όμως: Τι μας εμποδίζει να το αλλάξουμε; Θα μας μαλώσει κανείς; Οι νομομαθείς ας συντάξουν ένα καινούργιο Σύνταγμα, βασισμένο στις ευρωπαϊκές αρχές και τα σύγχρονα δημοκρατικά κράτη, και μετά να γίνει δημοψήφισμα, όπως π.χ. το 1974 στην Ελλάδα μετά τη χούντα. Τι θα γίνει με τους Τουρκοκύπριους; Μα δεν μπορεί πλέον να ισχύουν οι ρατσιστικοί όροι διαχωρισμού των πολιτών σε Κοινότητες «Ελλήνων» και «Τούρκων», με διαφορετικά δικαιώματα βάσει της γλώσσας, της καταγωγής και της θρησκείας. Σε ένα σωστό δημοκρατικό κράτος όλοι είναι ίσοι, διαφορετικά δεν πρόκειται για μεταρρύθμιση αλλά για αναπαλαίωση.
Ας δούμε, έστω, τις αλλαγές του προέδρου: Είναι γεγονός ότι οι προσωποπαγείς θεσμοί της ενός ανδρός Αρχής είναι αυταρχικού χαρακτήρα και αντιδημοκρατικοί, ιδίως όταν, όπως είπαμε ήδη, έχουν εκτελεστική εξουσία. Τέτοιος δεν είναι μόνο ο θεσμός του Γ. Εισαγγελέα αλλά και του προέδρου της Δημοκρατίας, των υπουργών κ.ά., αλλά όχι των Επιτρόπων και του Γ. Ελεγκτή. Μπορεί ο τελευταίος να κάνει ικανοποιητικά τη δουλειά του σήμερα, όμως δεν είναι σίγουρο ότι θα συμβαίνει το ίδιο και μετά απ’ αυτόν – θυμηθείτε τι γινόταν στο παρελθόν.
Το Ελεγκτικό Συμβούλιο δεν είναι απαραιτήτως κακή ιδέα, θα πρέπει μάλιστα να μπορεί να επιβάλλει τις αποφάσεις του – αν και δεν ισχύει σήμερα κάτι τέτοιο, ο πρόεδρος αισθάνθηκε την ανάγκη να ελέγχεται ο… ελέγχων. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης που επαγγέλλεται, λοιπόν, να θεσπιστεί έλεγχος και για τους άλλους θεσμούς, του προέδρου συμπεριλαμβανομένου, ώστε όλοι να λογοδοτούν όσο ψηλά στην εξουσία και αν βρίσκονται – και να συμμορφώνονται! Μάλιστα, η αυστηρότητα του ελέγχου να είναι ανάλογη του ύψους της θέσης καθενός.
chrarv@philelefheros.com
MINORITY REPORT, 15.09.2024
