Παρακολουθούμε, για ακόμη μία φορά, ένα γνώριμο και βαθιά προβληματικό έργο να παίζεται στη δημόσια σφαίρα. Την πολιτική εκμετάλλευση μιας κρίσης που αγγίζει τον πυρήνα της αγροτικής παραγωγής και της δημόσιας υγείας. Το ζήτημα του αφθώδους πυρετού δεν προσφέρεται για μικροπολιτικά παιχνίδια, ούτε για σκόπιμες μετατοπίσεις ευθυνών. Κι όμως, πολιτικάντηδες και πρόθυμοι παρατρεχάμενοί τους έσπευσαν να κάνουν ακριβώς αυτό, να μετακυλήσουν το βάρος στις κρατικές Υπηρεσίες, παραγνωρίζοντας επιδεικτικά τα πραγματικά δεδομένα και τις ευθύνες εκείνων που λειτουργούν εκτός νόμου.
Τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Μόλις γνωστοποιήθηκε η εμφάνιση του ιού, οι αρμόδιες κρατικές Υπηρεσίες έδρασαν αστραπιαία, εφαρμόζοντας τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα, λαμβάνοντας μέτρα περιορισμού και κινητοποιώντας όλους τους μηχανισμούς ελέγχου. Αν ο ιός είχε δηλωθεί εγκαίρως, αν οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νομοθεσία είχαν τηρηθεί, η έκταση της διασποράς θα μπορούσε να είχε περιοριστεί σημαντικά. Αντί αυτού, αποκαλύπτεται ότι σε συγκεκριμένες εκμεταλλεύσεις -το λεγόμενο «σημείο μηδέν»- ο ιός προϋπήρχε για περίπου δύο εβδομάδες χωρίς να δηλωθεί.
Αυτό δεν είναι αμέλεια του κράτους. Είναι παραβίαση του νόμου από συγκεκριμένους κτηνοτρόφους και, ενδεχομένως, από επαγγελματίες που όφειλαν να γνωρίζουν και να εφαρμόζουν τις υποχρεώσεις τους. Όταν τα εργαστηριακά αποτελέσματα δείχνουν ότι η ασθένεια αποκρύφθηκε, η ευθύνη δεν μπορεί να βαπτίζεται «κρατική ανεπάρκεια». Γι’ αυτό και ορθώς ενημερώθηκε η Αστυνομία, ώστε να διερευνηθεί το ενδεχόμενο απόκρυψης και μη έγκαιρης ενημέρωσης. Οι αρμόδιες κρατικές Υπηρεσίες, σε αυτή την περίπτωση, έκαναν αυτό που όφειλαν.
Την ίδια στιγμή, οι έρευνες για την πηγή της μόλυνσης στρέφονται προς μια ακόμη πιο σκοτεινή πτυχή. Την παράνομη εισαγωγή ζωοτροφών. Οι πληροφορίες για εισαγωγή σανού από την Τουρκία μέσω των κατεχομένων είναι ένδειξη μιας πρακτικής που υπονομεύει συνειδητά την εθνική ασφάλεια της κτηνοτροφίας και όχι μόνο, με μοναδικό κίνητρο το εύκολο κέρδος. Όταν ο μολυσμένος σανός διακινείται από φάρμα σε φάρμα, τότε η ευθύνη είναι συλλογική, αλλά όχι αόριστη. Έχει ονοματεπώνυμο και επαγγελματική ιδιότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση των πολιτικάντηδων είναι όχι απλώς ανεύθυνη, αλλά επικίνδυνη. Αντί να στηρίξουν την προσπάθεια αναχαίτισης της κρίσης, αντί να απαιτήσουν την πλήρη εφαρμογή του νόμου και την απόδοση ευθυνών, επενδύουν στον λαϊκισμό. Καλλιεργούν την ψευδαίσθηση ότι «για όλα φταίει το κράτος», απαλλάσσοντας από κάθε κριτική εκείνους που έκαναν ματσαράγκες εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. Αυτή η πρακτική προκαλεί εθνική ζημιά. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ενθαρρύνει την παρανομία.
Και για να είμαστε ξεκάθαροι, ο απλός κόσμος μπορεί να μην γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες της νομοθεσίας. Οι επιχειρηματίες κτηνοτρόφοι, όμως, δεν έχουν καμία τέτοια δικαιολογία. Ο νόμος είναι σαφής: Υπάρχει υποχρέωση άμεσης ενημέρωσης για κάθε υποψία γνωστοποιητέας ασθένειας και αυστηρή απαγόρευση μετακινήσεων ζώων και προϊόντων χωρίς έγκριση. Υπάρχουν επίσης συγκεκριμένα μέτρα βιοασφάλειας που οφείλουν να εφαρμόζονται καθημερινά, από την περίφραξη και την απολύμανση μέχρι τον έλεγχο της προέλευσης των ζωοτροφών. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα αποζημιωθούν οι κτηνοτρόφοι, αλλά ποιοι.
Η απάντηση πρέπει να είναι πολιτικά και ηθικά καθαρή και όχι λαϊκιστική. Ναι, οι κτηνοτρόφοι που τήρησαν τα μέτρα βιοασφάλειας, που ενημέρωσαν έγκαιρα και λειτούργησαν υπεύθυνα, πρέπει να αποζημιωθούν πλήρως και άμεσα, με τρέχουσες τιμές αγοράς. Εκείνοι όμως που με πρόθεση ή βαριά αμέλεια παραβίασαν τον νόμο δεν πρέπει ούτε να αποζημιωθούν ούτε να τύχουν πολιτικής κάλυψης. Αντιθέτως, πρέπει να τιμωρηθούν παραδειγματικά.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, πρώτος στόχος, είναι η αναχαίτιση της εξάπλωσης του αφθώδους πυρετού. Ο δεύτερος, εξίσου κρίσιμος, είναι να σταματήσει επιτέλους η κουλτούρα της πολιτικής σκοπιμότητας μετατόπισης ευθυνών. Αν δεν μάθουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, αν συνεχίσουμε να λαϊκίζουμε για πρόσκαιρο πολιτικό όφελος, τότε οι κρίσεις θα επαναλαμβάνονται και κάθε φορά το κόστος θα είναι μεγαλύτερο για όλους.
