Υπάρχουν στιγμές στο δημόσιο διάλογο που κάποιος λέει το αυτονόητο με τόση καθαρότητα, ώστε να πρέπει κανονικά να ακολουθήσει πολιτικός σεισμός. Μια τέτοια στιγμή ήταν η χθεσινή συνέντευξη του Γενικού Ελεγκτή, Ανδρέα Παπακωνσταντίνου, στον Ανδρέα Κημήτρη. Στην Κύπρο της σωρείας των παραδόξων, όμως, τίποτα δεν κουνήθηκε.
Ο Ελεγκτής έθιξε ένα ζήτημα το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα σχεδόν όλων των προβλημάτων της χώρας. Την ανάγκη ριζικής αλλαγής της δημόσιας υπηρεσίας στην Κύπρο. Δεν μίλησε με υπεκφυγές. Ούτε με διπλωματικές διατυπώσεις. Το είπε ευθέως. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αναποτελεσματικότητα της κρατικής μηχανής.
Και συνέχισε ακόμη πιο ωμά. «Σπαταλούμε πολύ δημόσιο χρήμα επειδή λειτουργούμε με ένα μοντέλο αργό και ξεπερασμένο» ανέφερε. Υπάρχει άραγε κάποιος που μπορεί να διαφωνήσει;
Για δεκαετίες αυτή η στήλη επανέρχεται στο συγκεκριμένο ζήτημα. Όχι από εμμονή, αλλά επειδή αποτελεί την κοινή ρίζα πολλών παθογενειών. Η κρατική μηχανή στην Κύπρο εξακολουθεί να λειτουργεί με δομές άλλων εποχών. Με διαδικασίες, που συχνά μοιάζουν να έχουν παγώσει στον χρόνο. Με μια διοικητική κουλτούρα, που συχνά αποθαρρύνει την πρωτοβουλία αντί να την επιβραβεύει.
Ο Ανδρέας Παπακωνσταντίνου το περιέγραψε με ακρίβεια: «Η έλλειψη οράματος για τη δημόσια υπηρεσία, η άρνηση για αλλαγές, η ευθυνοφοβία, το «δεν βαριέσαι», συνθέτουν ένα μη παραγωγικό περιβάλλον» είπε.
Δεν είναι μόνο θέμα ταχύτητας ή γραφειοκρατίας. Είναι θέμα αποτελεσματικότητας. Είναι θέμα δημοσίου χρήματος. Είναι θέμα εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.
Μάλιστα, ο Γενικός Ελεγκτής έσπευσε να αποδομήσει ένα εύκολο στερεότυπο. Δεν έδειξε ως κύριο πρόβλημα τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, όπως συχνά ακούγεται στο δημόσιο διάλογο. Το πρόβλημα, όπως τόνισε, βρίσκεται αλλού: «Είναι θέμα σωστών δομών, οργάνωσης, καλού μάνατζμεντ και φυσικά κουλτούρας».
Εδώ βρίσκεται και η ουσία. Διότι αν οι δομές είναι λάθος, αν η οργάνωση είναι προβληματική και αν η κουλτούρα αποθαρρύνει την ευθύνη, τότε ακόμη και οι πιο ικανοί λειτουργοί θα εγκλωβιστούν σε ένα σύστημα που δεν τους επιτρέπει να αποδώσουν.
Η πρόταση του Ελεγκτή ήταν εξίσου ξεκάθαρη: «Πρέπει να δημιουργηθεί μια ειδική ομάδα, που θα σχεδιάσει τη δημόσια υπηρεσία του αύριο».
Μια τέτοια τοποθέτηση, από έναν κορυφαίο θεσμικό αξιωματούχο, κανονικά έπρεπε να πυροδοτήσει μια τεράστια δημόσια συζήτηση. Θα ανέμενε κάποιος τα κόμματα να ανοίξουν αμέσως διάλογο. Θα ανέμενε η κυβέρνηση να τοποθετηθεί. Θα ανέμενε να ξεκινήσει μια σοβαρή πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το πώς θα οικοδομηθεί μια σύγχρονη δημόσια διοίκηση.
Φευ… Αντ’ αυτού, σιωπή. Καμία πολιτική αντίδραση. Καμία συζήτηση. Καμία πολιτική ευαισθησία για ένα τέτοιας σοβαρότητας θέμα. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.
Βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο. Τα κόμματα γνωρίζουν πολύ καλά ότι οποιαδήποτε συζήτηση για βαθιές αλλαγές στη δημόσια υπηρεσία θα αγγίξει χιλιάδες ψηφοφόρους. Θα αγγίξει οργανωμένα συμφέροντα. Θα αγγίξει μια πραγματικότητα που πολλοί προτιμούν να αφήνουν ανέγγιχτη.
Γι’ αυτό και κανείς δεν τολμά να ανοίξει το θέμα. Ούτε η κυβέρνηση έδειξε διάθεση να αρπάξει την ευκαιρία που της έδωσε ο Ελεγκτής. Ούτε τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Και φυσικά, η ΠΑΣΥΔΥ προτίμησε να το προσπεράσει.
Και όμως, το ζήτημα είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Διότι αν δεν αλλάξει ριζικά η δημόσια υπηρεσία, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει ουσιαστικά στη χώρα. Η ανάπτυξη, οι επενδύσεις, η εξυπηρέτηση των πολιτών, η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, η ίδια η αποτελεσματικότητα του κράτους, όλα περνούν μέσα από αυτόν τον μηχανισμό.
Ακόμη και η διαφθορά. Ένα σύστημα που λειτουργεί με σαφείς διαδικασίες, με διαφάνεια, με λογοδοσία και με σύγχρονη διοίκηση περιορίζει αυτόματα τα περιθώρια για αυθαιρεσίες. Όσο πιο θολές και δυσκίνητες είναι οι διαδικασίες, τόσο περισσότερος χώρος δημιουργείται για παρεμβάσεις, εξυπηρετήσεις και παρασκηνιακές διευθετήσεις.
Με άλλα λόγια, η μεταρρύθμιση της δημόσιας υπηρεσίας δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθιά πολιτικό. Και ακριβώς γι’ αυτό αποφεύγεται.
Γι’ αυτό, αγαπητοί φίλοι, τώρα που τα κόμματα και εκατοντάδες υποψήφιοι γυρίζουν τις γειτονιές και ζητούν την ψήφο σας, είναι η κατάλληλη στιγμή να τους στριμώξετε. Ρωτήστε τους: Τι ακριβώς δεσμεύεστε να κάνετε για τη ριζική αλλαγή της δημόσιας υπηρεσίας;
Όχι γενικόλογες διακηρύξεις. Όχι αόριστες υποσχέσεις για εκσυγχρονισμό. Συγκεκριμένα μέτρα. Συγκεκριμένο σχέδιο. Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Αν δεν τολμήσουμε επιτέλους να αγγίξουμε αυτό το πρόβλημα, θα συνεχίσουμε να συζητούμε για τα συμπτώματα χωρίς ποτέ να θεραπεύουμε την ασθένεια. Η Κύπρος, όμως, είναι ηλίου φαεινότερο πως δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να λειτουργεί με ένα κράτος του χθες. Ούτε με μια δημόσια υπηρεσία του χθες.
