«Στον ίδιο τόπο», μια έκθεση ζωγραφικής και μια ελεγεία. Η ελεγεία μπορεί να είναι δοξαστική και ταυτόχρονα να εμπεριέχει έναν «αδόμενο θρήνο», λένε τα ετυμολογικά λεξικά! Ελεγεία, λοιπόν, για το δοξαστικό έργο της Κατερίνας Ατταλίδου στο Κυπριακό Μουσείο. Ελεγεία για την ομορφιά της γης μας, αυτής που βλέπουμε καθημερινά και αυτής που μας αναμένει… Γι’ αυτήν ο «αδόμενος θρήνος». Ελεγεία για τον μοναδικό πολιτισμό μας που εμπεριέχει εμάς και τη Μεσόγειο θάλασσα.
Να πάτε ξανά και ξανά, για να χαρούν τα μάτια σας τέχνη από ψυχής, για να ακούσετε τη ψιθυριστή, τραγουδιστή συνομιλία ανάμεσα στις υδατογραφίες της Κατερίνας με τους μακρινούς σας προγόνους! Ίσως έτσι θα κατανοήσετε και αυτά τα πρεσβύωπα και αιθεροβάμονα παρεξηγημένα πλάσματα που λέγονται αρχαιολόγοι που ζουν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σ΄ αυτό το κτίριο! Βιώνοντας αυτή την έκθεση νιώθουν δικαιωμένοι για τους κόπους τους.
Η έκθεση συνοδεύεται από μια εκπληκτική σε ποιότητα, σχεδιασμό και περιεχόμενο έκδοση με τον ίδιο τίτλο. Εργόχειρο από τον εκδοτικό οίκο Το Ροδακιό. Τα κείμενα είναι της Κατερίνας, γραμμένα την ίδια ώρα που ζωγράφιζε, αποκαλυπτικά συναισθημάτων και εντυπώσεων!
Οι υδατογραφίες του τόπου μας σε συνδυασμό με τις αρχαιότητες έδωσαν στο Μουσείο μια άλλη, ευρύτερη διάσταση που το συνδέει άμεσα με το λόγο ύπαρξης του. Όποια αρχαιότητα έχει την τιμή να βρίσκεται εκεί, προέρχεται από ένα κομμάτι του τόπου μας, που σε πολλούς ίσως να είναι άγνωστο ή αλλοιωμένο ή «αναπτυγμένο»! Αυτά είδε, αυτά ζωγράφισε. Από το ύψος της Αμαθούντας είδε τη Λεμεσό, από τις Ανεράδες της Ακανθούς σημειώνει:
20.9.21 Είναι μια περιοχή ατελείωτη, με τόσα δώρα, παραλιακά μαζεύω την άνοιξη όλα τα χόρτα, θαλασσοκράμπια και γαλατούνες τα αγαπημένα μου, και τα απαλά οροπέδια γεμίζουν με κυκλάμινα χρώματος ροζ σχεδόν φούξια. Οι τοποθεσίες είναι γεμάτες μύθους, γιατί εδώ ο Πενταδάκτυλος είναι απότομος αλλά προσιτός, γεμάτος μορφές, και σε προσκαλεί να τον ανακαλύψεις. Από τις Ανεράδες όπου στάθηκα αυτή τη μέρα μπορούσα να διακρίνω τον Θκιατρυπητό, το άνοιγμα ψηλά στον βράχο που βλέπει και τη Μεσαορία και τη θάλασσα της Κερύνειας, και νότο και βορρά.
Η έκθεση κουβαλάει μέσα στις βιτρίνες του αρχαιολογικού Μουσείου τη γη της Κύπρου! Απ’ άκρη σ’ άκρη. Και την εναποθέτει ,με στοργή και αγάπη και σε απόλυτη αρμονία με το χειροποίητο αντικείμενο που βρίσκεται, πίσω από ένα κομμάτι γυαλί. Τούτο το αντικείμενο, κάθε άλλο παρά σιωπηρό είναι. Εκφράζει στιγμές ζωής, νοοτροπίες και δοξασίες.
Το έργο της Κατερίνας το απελευθερώνει στο φως και τον αέρα και το επιστρέφει εκεί που δημιουργήθηκε. Κάτω από μια μαρμάρινη βάση αγάλματος με ελληνική αλφαβητική επιγραφή, αρχές 3ου αι. π.Χ., που βρέθηκε στον Λάρνακα της Λαπήθου γράφει:
21.9.21 Λάρνακας της Λαπήθου, λουσμένος μέσα στο πρωινό φως. Οδήγησα από την Κερύνεια, έφτασα για το ξημέρωμα και ήταν μεγάλη η ομορφιά του τοπίου και η ησυχία τόσο τρυφερή. Ο χρόνος που πέρασα εκεί σαν προσευχή. Μετά ανέβηκα τον Πενταδάκτυλο και οδήγησα ως τη Λάπηθο, μια μοναδική διαδρομή.
Συνδέει τον παρελθόντα χρόνο με τον παρόντα.
6.9.21 Άγιος Σέργιος, Σαλαμίνα, το τροχόσπιτο των ονείρων μου. Στον Άγιο Σέργιο φιλοξενήθηκα στον έκτο όροφο ενός παραμελημένου, κάποτε πολυτελούς ξενοδοχείου ως η μόνη ένοικος. Έφτιαξα τη ζωγραφιά αυτή από το μπαλκόνι του δωματίου μου. Περπατούσα κάθε πρωί όλη την παραλία από τον Άγιο Σέργιο ώς την Έγκωμη και πίσω. Η ομορφιά της κόκκινης άμμου και του κρυστάλλινου τιρκουάζ νερού. Άσπρα κρίνα ολάνθιστα μοσχομυρίζουν. Ένας φαρδύς φιλόξενος κόλπος, ανατέλλει ο ήλιος σαν βασιλιάς φλεγόμενος στο κέντρο του. Βλέπει όλη την ανατολική Κύπρο ώς τη μύτη της Καρπασίας. Το μέρος έχει εξαίσια ενέργεια. Λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα το σπίτι του παππού μου, μέσα στην έγκλειστη πόλη. Αν μπορέσω, θα επιστρέψω.
Οι κυπριακές αρχαιότητες απέκτησαν διαβατήριο, ταυτότητα. Ξέρουμε από που κρατούν τη σκούφια τους. Ταξίδεψε ανά την «ήπειρο Καρπασία», από το Κάστρος στη Βάλια και στον Αλάα, είδε τα Γαστριά – αναλογιστήκατε ποτέ από πού προέρχεται η ονομασία του χωριού; Στην Κύπρο, γαστριά λέγονται τα κομμάτια από πήλινα αρχαία αγγεία!
Διάβασε για τη Σουηδική αποστολή, το συγκλονιστικό «Βουνί», της Λουίζας Παπαλοίζου, πήρε παθκιά – παθκιά την παραλία για να δει ακριβώς που ήταν κρυμμένα τα ειδώλια της Αγίας Ειρήνης! Αφουγκράστηκε τη μνήμη του χώρου, κάθισε σε ένα βράχο και ζωγράφισε τα σημερινά χώματα που κάλυπταν το κυκλικό ιερό…μπροστά στα μάτια της χόρευαν όλοι, ταύροι και μινώταυροι, φίδια, άνθρωποι, χορευτές, μουσικοί, άρματα. Από το 1929 μέχρι το 2023 ένα αιώνα μετά, τα ίδια χώματα, οι ίδιες αντανακλάσεις της θάλασσας, το Βουνί στην ίδια θέση, το λιμάνι εκεί.
Γενιές Κυπρίων μεγάλωσαν με την σχολική επίσκεψη στο Μουσείο και τα κρυφά χαμόγελα μπροστά στον θεόρατο και γυμνό Σεπτίμιο Σεβήρο. Άλλαξαν τα πράγματα όταν μπήκε στα μουσεία μας η εκπαιδευτική αρχαιολογία… Να το επισκεφθείτε ξανά, θα το δείτε με άλλα μάτια. Για μένα, η έκθεση της Κατερίνας είναι το ωραιότερο αποχαιρετιστήριο και σε τούτο το υπέροχο κτίριο της αποικιοκρατίας που στέγασε τα όνειρα όλων των αρχαιολόγων που έχουν άσπρα μαλλιά.
Ας μη το εγκαταλείψουμε, ας στεγάσουμε εκεί και άλλα όνειρά μας!
Ελεύθερα, 2.4.2023
