Μεσόγειος πανταχόθεν! τόποι, χώρες, νησιά, ήπειροι, μνήμες, παραδόσεις, γλώσσες.  Η Σικελία, το νησί με τα τρία ακρωτήρια, η Καλαβρία, η περήφανη ελληνόφωνη Κάτω Ιταλία και η Κύπρος, το ξέμακρο νησί που δεν είναι νησί στο βάθος της ψυχής του. Που είναι και δεν είναι Ανατολή. Τρείς κόσμοι όμοροι και διαφορετικοί! Η Σικελία της Δύσης, η Κύπρος της Ανατολής και ανάμεσά τους μια Μεγάλη Ελλάδα.  

Limitrofi /Kairos -Μόνο ο Χώρος Θυμάται– λέγεται η έκθεση… Ο τίτλος περιέχει δυο λέξεις που μας είναι πολύ γνώριμες. Limes στα λατινικά είναι οι άκρες, τα σύνορα, τα όρια [οι limitanei, οι δικοί μας ακρίτες] και η ελληνική λέξη τρέφω. Τί είναι αυτό που τρέφει τις όμορες χώρες παρά η κοινή μνήμη;

Μια κυκλική έκθεση αναστοχασμού που ξεκινά και τερματίζεται στον ίδιο χώρο παρουσιάζεται αυτές τις μέρες στην Καστελλιώτισσα της Λευκωσίας. Τελευταίος σταθμός, μετά το πέρασμά της από τις Συρακούσες και την Αθήνα.

Δύο καλλιτέχνες [οι δύο όμοροι κόσμοι] η Stefania Pennacchio από τη Καλαβρία και ο Βασίλης Βασιλειάδης από τη Λευκωσία ενώνουν δυνάμεις και εμπειρίες και προσδίδουν στον «χώρο», τον όποιο χώρο, τη δυνατότητά ν’ αποκλείει τη λήθη μέσα από τη δημιουργία τους! …Kαι ενώ τα πράγματα χάνονται στη λήθη, ο χώρος διατηρεί όλες τις αναμνήσεις και όποιος θέλει μπορεί να τις δει, γράφει ο Jean Blanchaert, ο επιμελητής της έκθεσης στον κατάλογο.

Οι καλλιτέχνες γνωρίστηκαν στην Μπιενάλε της Λάρνακας, ο Βασίλης Βασιλειάδης επισκέφθηκε τη Σικελία, την περπάτησε, τη γνώρισε και εκφράζει τον «χώρο» και τον «χρόνο» της μέσα από μεγάλες και εντυπωσιακές επιφάνειες φωτός και χαλκού, όπου η μνήμη αναγράφεται με ένα ιδιαίτερο και συγκινητικό τρόπο, μια λεπτομέρεια που κάθε άλλο παρά χάνεται στην υφή του χρώματος… μια άγκυρα, ένα κερί. Περιγράφει: «Ο χώρος δεν προεκτείνεται ούτε μεγαλώνει, δεν έχει μέγεθος, δεν έχει διάρκεια. Είναι η μόνη διάσταση μέσα στην οποία μπορεί να κατοικήσει το ταυτόχρονο. Μέσα στο ατέρμονο παλίμψηστο του χώρου κυλάει ο χρόνος με όλες τις άπειρες διαστάσεις του, στο παρόν, στο παρελθόν και στο μέλλον. Κυλάει κάτω από τα πόδια μας σαν ζεστό παχύρευστο ποτάμι που το λένε αιωνιότητα».

Η Stefania Pennacchio ερεύνησε, άγγιξε και κατάλαβε το δικό της χώρο μέσα από τη μνήμη του δικού μας. Άραξε εδώ ως να επέστρεφε στην πηγή μετά από ένα μεγάλο ταξίδι, πήρε χώμα της Κύπρου, το έπλασε όπως οι άλλοι, οι προηγούμενοι… και έφτιαξε πήλινα κτίσματα κατακόρυφα, ταγμένα στο άπειρο. Τα έργα της έχουν ένα εξωτερικό μήνυμα, ένα δουλεμένο κέλυφος που παραπέμπει χρωματικά στην ερυθροστιλβωτή κεραμική της Μέσης Χαλκοκρατίας ή στην υφή του τούβλου, του πιο κοινού δομικού υλικού. Ο εσωτερικός τους κόσμος αποτελείται από χώρους τετραγωνισμένους, κατακερματισμένους, κρυφούς, κοίλα σκοτεινά, περάσματα και ανοίγματα. Η κόκκινη κλωστή της Αριάδνης μαζί με τη σκουριά των καρφιών ταξιδεύουν σε κρυψώνες, καράβια, ναυάγια… Ένας κοινός αρχαίος κόσμος που αναδύεται μέσα από τα χέρια της και φτάνει στον προορισμό του.

Τα έργα και των δύο καλλιτεχνών συνωμοτούν για το μέλλον του παρελθόντος χρόνου. Όσο δυσοίωνο μπορεί να φαντάζει το μέλλον χωρίς το παρελθόν! Ανακαλούν συνεργασίες αυτογνωσίας, πανάρχαιες και πρωτοποριακές συνέργειες, αυθεντικές μεσογειακές δημιουργίες, αυτούσιες μυρωδιές και την απόλυτη ανάγκη αφής και σχέσης του χώρου με τον χρόνο. Αγγίζουν απαλά και επαναφέρουν στο προσκήνιο μορφές, είδωλα, πανοπλίες, άρματα, ιερά, θέες και ιέρειες. Ανακαλούν την Περσεφόνη, την Αφροδίτη, την Διδώ/Ελίσσα!

Μια έκθεση εντυπωσιακή με μεγάλες εκρηκτικές επιφάνειες λουσμένες στο φως και στο χρώμα που αγκαλιάζουν κατακόρυφες γήινες κατασκευές, δουλεμένο πηλό, σκουριασμένα καρφιά και κόκκινες διόδους. Έργα αληθινά, αρμονικά, πηγαία χωρίς ασχήμια και πρόκληση που θεωρείται πια σχεδόν προϋπόθεση για τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Η επιλογή της Καστελλιώτισσας ιδανική, τα έργα ταυτίζονται με τον πωρόλιθο, η συνύπαρξη παρούσα, που ήταν και η αιτία της δημιουργίας της έκθεσης.

Τρεις χώροι, μια κοινή ιστορία εφήμερης δόξας και επαναλαμβανόμενων πτώσεων, μια ωδή στη συνέργεια πολιτισμών. Η Ελλάδα, οι Φοίνικες, η Καρχηδόνα, η Ρώμη, το Βυζάντιο, οι Νορμανδοί, οι Άραβες, οι Τούρκοι. Τους τρεις χώρους ενώνει και βασανίζει μια πανάρχαια μνήμη, η ενοχλητική διάρκεια της ιστορίας και η εκτυφλωτική ένταση του φωτός. Ζωές αμφίβολες και νομοτελειακά οριακές μοιράζονται το κοινό μυστικό της επιβίωσης. Κάποιοι ρίζωσαν σ’ ακρογιάλια με τα πόδια στο νερό να γεύονται και να ζουν από την αρμύρα. Άλλοι εμμένουν και επιμένουν να μιλούν και να τραγουδούν περήφανα σήμερα τη γλώσσα του Ομήρου. Άλλοι, αιωνίως τρομαγμένοι, κρύβονται σε λόφους και βουνά και κρυφοκοιτούν γύρω τους μην τύχει και …

Πάτε να δείτε την έκθεση στην Καστελλιώτισσα, θα σας εντυπωσιάσει, θα νιώσετε την εγγύτητα της Δύσης με την Ανατολή, θα αποβάλλεται τους μάταιους ανταγωνισμούς, θα βοηθήσει στην αυτογνωσία σας και ανεπαίσθητα θ ’ανέβουν στην επιφάνεια τα καταχωνιασμένα συναισθήματά σας και για τον τόπο μας, ίσως και οι τύψεις για την απουσία έγνοιας, τρυφερότητας και στοργής. Πάνω απ’ όλα όμως θα συνειδητοποιήσετε ότι είμαστε ένα μέρος του όλου που λέγεται Μεσόγειος και είναι σίγουρα η μέση της γης.

Σημείωση: Η Τρινακρία είναι η Σικελία, η Καλαβρία είναι περιφέρεια της Κάτω Ιταλίας και το Χερσαίο Νησί είναι η Κύπρος, αλλά και το πρόσφατο βιβλίο του Αντώνη Χατζήκυριάκου.

Ελεύθερα, 14.5.2023