Τα χρόνια που ακολούθησαν την κρίση χρέους στην Ευρωζώνη χαρακτηρίζονται από υγιή οικονομική ανάπτυξη, σε συνθήκες σταθερότητας των τιμών και πτώσης της ανεργίας σε όλα τα κράτη μέλη. Οι βασικοί δείκτες  επιμέτρησης της οικονομικής ευημερίας των πολιτών κατέγραψαν το θετικό της προόδου τα χρόνια αυτά. 

Κατά την περίοδο αυτή η ηγεσία της Ευρωζώνης προχώρησε παράλληλα σε σοβαρές μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, αναλαμβάνοντας και υλοποιώντας πρωτοβουλίες για την επίτευξη μιας πιο ανταγωνιστικής Ευρώπης, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και της ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνολογίας.

Το επιστέγασμα του σχεδιασμού για το μετασχηματισμό της ΕΕ, με την προσπάθεια να εντείνεται προς αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας, είναι η δημιουργία του προγράμματος NextGenerationEU. Μέσα από την από κοινού επένδυση €800 δισ., η Ευρώπη γίνεται πιο πράσινη, πιο ψηφιακή, πιο υγιής. Μέσα από την Ευρώπη της συνεργασίας για το κοινό όραμα, αναδεικνύονται νέες, ευγενείς έννοιες, νέοι στόχοι. Το τρίπτυχο Περιβάλλον Κοινωνία Διακυβέρνηση (ESG) βρίσκεται πλέον στην ατζέντα της κάθε κυβέρνησης, του κάθε οργανισμού, της κάθε επιχείρησης. Ο προβληματισμός για την κλιματική αλλαγή συνεπήρε τον κάθε άνθρωπο, την κάθε ήπειρο, με την Ευρώπη να θέλει να καταστεί η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος ως το 2050. Μα ο πόλεμος φέρνει στο προσκήνιο άλλες έγνοιες.

 

Το σήμερα και οι θεμελιώδεις αξίες

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει πλήξει τις θεμελιώδεις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Οι παγκόσμιας εμβέλειας προεκτάσεις του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο θα ήταν αδύνατο να μην εκτροχιάσουν τις πολιτικές και τις οικονομίες της ίδιας της Ευρώπης. Το σήμερα, δεν είναι το ίδιο με το χτες.

Η υπεράσπιση των βασικών αξιών και η προάσπιση των εθνικών συμφερόντων έναντι της στρατιωτικής απειλής, υλοποιούνται μέσα από μια σειρά άμεσων δράσεων, όπως οι κυρώσεις, και σχεδιασμών νέων στρατηγικών με κόστος υλοποίησης. Οι πόροι όμως δεν είναι ανεξάντλητοι. Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός είναι δεδομένος. Κατά συνέπεια, νέοι στόχοι και προτεραιότητες θα πρέπει να συζητηθούν και να καθοριστούν. Το NextGenerationEU αναμένεται να διαμορφωθεί στη βάση των νέων πραγματικοτήτων.

Η νέα διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από την αποδυνάμωση της παγκοσμιοποίησης και την ενδυνάμωση της αυτονομίας και της αυτοπροστασίας ως πολιτικές επιλογές. Όμως, η αντιπαράθεση και η εργαλειοποίηση των κυρώσεων τραυματίζει την παραγωγή και το διεθνές εμπόριο, παρεμποδίζοντας τη ροή των πρώτων υλών. Σαν αποτέλεσμα, καταγράφονται κατακόρυφες αυξήσεις των τιμών. Η απειλή του στασιμοπληθωρισμού βρίσκεται ολοένα και πιο κοντά. Οι ηγεσίες των κεντρικών τραπεζών βρίσκονται ενώπιον πρωτοφανών διλημμάτων, ενώ οι κυβερνήσεις αξιολογούν τα θέματα της ρύθμισης των τιμών και της στήριξης των καταναλωτών.

 

Ευρωπαϊκός επανασχεδιασμός

Στις αντίξοες αυτές συνθήκες, η Ευρώπη σχεδιάζει κι επανατοποθετείται. Η αυτονομία στα θέματα της ενέργειας λαμβάνει προτεραιότητα, σύμφωνα και με τις πρόσφατες αποφάσεις για την ενεργειακή απεξάρτηση από τη Μόσχα. Ο οδικός χάρτης για τη νέα εποχή φαίνεται να περνά κι από τα θέματα της άμυνας. Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας μιλά για αξιοποίηση του προγράμματος NextGenerationEU για τη στήριξη επενδύσεων για αμυντικούς σκοπούς και βιομηχανικής ασφάλειας. Μιλά για μια πραγματικά ομοσπονδιακή Ευρώπη στους τομείς της άμυνας, της εξωτερικής πολιτικής και της οικονομίας. Η Γερμανία, με πρωτόγνωρη απόφαση της, έχει ήδη αυξήσει τον αμυντικό της προϋπολογισμό στα €100 δισ. για το 2022, στοχεύοντας στο 2% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα. Ο οδικός χάρτης για τη νέα Ευρώπη βρίσκεται και πάλι στο στον επανασχεδιασμό.

Η Κύπρος καλείται να πορευτεί στον νέο κόσμο του σήμερα και του αύριο. Ένα κόσμο με νέα δεδομένα, που δεν παύει να μεταβάλλεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Πρέπει να δούμε τις νέες τάσεις, να διαβουλευτούμε και να τοποθετηθούμε σωστά. Οφείλουμε να συζητήσουμε την πολιτική οικονομία σαν καίριο θέμα προτεραιότητας.

* Οικονομολόγος