Τα «περήφανα γηρατειά», όπως τα χαρακτήριζε στους προεκλογικούς του λόγους ο αλήστου μνήμης Ανδρέας Παπανδρέου, βρίσκονται κλεισμένα –σε 24 βάση– σε κλιματιζόμενα δωμάτια, ακούγοντας τις εκκλήσεις των ειδικών για λιγότερη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας. Αν έχουν και τηλεόραση παρακολουθούν απίστευτες σκηνές από τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Βαρυμπόμπη και το Τατόι, την Αιγιάλεια, τη Ρόδο, τη Μεσσηνία και το Σουβλί. Αλλά και στο Λίβανο, την Πεσκάρα και Σικελία, την Καλιφόρνια και την Τουρκία. Εκατοντάδες οι νεκροί από τις φωτιές και τις πλημμύρες. Χιλιάδες όσοι διασώθηκαν από τις πυρκαγιές μέσα από τη θάλασσα και άλλες τόσες χιλιάδες αυτοί που γλύτωσαν από τα ορμητικά νερά στην Κίνα, την Ινδία, τη Γερμανία, την Ουγγαρία και πάει λέγοντας. Οι φωτιές μαίνονταν για μέρες σε ολόκληρη τη Ρωσία, που ούτε μια υπερβολικά μεγάλη πυροσβεστική υπηρεσία δεν μπορούσε να τις αναχαιτίσει. Οι ντόπιοι είχαν μείνει με μόνο μια επιλογή: να παλέψουν με όποιο μέσο διέθεταν. Και όλα αυτά μέσα σε λίγες μονάχα μέρες.
Είναι πια φανερό πως η κλιματική αλλαγή παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Σχεδόν όλοι οι παγετώνες λειώνουν με επιταχυνόμενο ρυθμό, ενώ ορισμένα είδη της παγκόσμιας πανίδας απειλούνται από εξαφάνιση. Όλο και περισσότερες περιοχές σημειώνουν ρεκόρ θερμοκρασίας. Στην Κοιλάδα του Θανάτου της Καλιφόρνιας, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ κατέγραψε στις 11 Ιουλίου θερμοκρασία 54,4 βαθμούς Κελσίου, μια από τις υψηλότερες που έχουν καταγραφεί στη Γη μέχρι σήμερα.
Δεν πρόκειται μόνο για τις ακραίες κλιματολογικές εκδηλώσεις που απογειώνονται από βδομάδα σε βδομάδα. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι σειρές 4.259.667 άτομα είχαν χάσει τη ζωή τους από ένα μικροσκοπικό κορωνοϊό – ο οποίος ίσως να παράχθηκε μέσα σε ανθρώπινα εργαστήρια – ενώ άλλα 180.563.688 που ανάρρωσαν, πιθανώς να υποφέρουν για χρόνια από κάποιες παρενέργειές της ασθένειας.
Ταυτόχρονα, στη μεγαλύτερη υπερδύναμη του πλανήτη 6,5 εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν με έξωση από τα σπίτια τους, αφού το «σοφό» Κογκρέσο απέρριψε την πρόταση του Λευκού Οίκου που ζήτησε παράταση του μορατόριουμ για τις εξώσεις.
Πραγματικά είναι λογικό να διερωτάται κανείς, αν πρόκειται για μια πρόβα τζενεράλε για την επερχόμενη Αποκάλυψη, κατάρρευση του γήινου συστήματος και της βιόσφαιρας.
Για τους γεωεπιστήμονες, βιώσιμη ανάπτυξη σημαίνει την ανανέωση των πόρων σε ποσοστά ίσα ή μεγαλύτερα από το ρυθμό με τον οποίο τα καταναλώνουμε. Αυτό, όμως, σήμερα δεν συμβαίνει. Από το 1950 ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει τουλάχιστον τριπλασιαστεί, φτάνοντας τα 7,8 δισεκατομμύρια, σύμφωνα με την μέση εκτίμηση του ΟΗΕ του 2019, ενώ από την άλλη η οικονομική παραγωγή αυξήθηκε κατά 12 φορές. Η «Μεγάλη Επιτάχυνση», όπως αποκαλέστηκε, διευκολύνθηκε από μια μεγάλη αύξηση της χρήσης των φυσικών μας πόρων, όπως της γης, του νερού, της ξυλείας και άλλων υλικών, ανάμεσα στα οποία δέσποζαν και οι ορυκτές και ενεργειακές πρώτες ύλες. Αυτή η Μεγάλη Επιτάχυνση μπορεί να βοήθησε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους να ξεφύγουν από τη φτώχεια, αλλά επηρέασε πολύ αρνητικά τα οικοσυστήματα, ενώ προκάλεσε και την επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τον Hans Bruyninckx, σε παγκόσμιο επίπεδο, το 75% του χερσαίου και το 40% του θαλάσσιου περιβάλλοντος έχουν υποστεί σοβαρές αλλοιώσεις. Η συνεχιζόμενη καύση ορυκτών καυσίμων, οι αλλαγές στη χρήση της γης και η αποψίλωση των δασών, έχουν ως αποτέλεσμα οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου να είναι πολύ μεγαλύτερες από αυτές που μπορεί να «αντέξει» ο πλανήτης Γη.
Οι στόχοι της ΕΕ για το 2050 φαίνεται να βρίσκονται μακριά από την πραγματικότητα, ενώ οι σχεδιασμοί για παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) καθυστερούν. Το ευρωπαϊκό μοντέλο για μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία θα απαιτήσει 60 φορές μεγαλύτερη ποσότητα λιθίου, 15 φορές μεγαλύτερη ποσότητα κοβαλτίου, 10 φορές μεγαλύτερη ποσότητα σπάνιων γαιών και πολλαπλάσιες από τις σημερινές ποσότητες νικελίου, αλουμινίου, χάλυβα και άλλων μετάλλων. Η κυκλική οικονομία, με επίκεντρο την ανακύκλωση, δεν επαρκεί για να καλύψει ορισμένες από τις ανάγκες σε πρώτες ύλες. Άξιο ειδικού προβληματισμού και το γεγονός ότι κάποιες από αυτές αποτελούν αποκλειστικό μονοπώλιο της Κίνας. Γιατί ο αλόγιστος πολιτικός ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει σε εμπορικές ακρότητες, αν όχι και σε πολεμικές συρράξεις.
Όλα τα πιο πάνω έχουν οδηγήσει σε όλο και μεγαλύτερης έκτασης σοβαρή διαταραχή της γήινης ισορροπίας. Εκτός από την κλιματική αλλαγή, η διαταραχή αυτή εμφανίζεται και με αυξημένους κινδύνους υγειονομικών πανδημιών, οικολογικής καταστροφής, ανεξέλεγκτης οικονομικής κρίσης, κοινωνικής αστάθειας και άλλων συστημικών αναταραχών. Εάν κάποια στιγμή όλα αυτά συνδυαστούν η ανθρωπότητα θα βρεθεί σε μια επισφαλή και επικίνδυνη κατάσταση. Επομένως ο κίνδυνος ενός ανεξέλεγκτου συμβάντος πολλαπλής κρίσης παρόμοιας της Αποκάλυψης θα είναι πια πέρα από ορατός.
Καταφύγια επιβίωσης
Ήδη ορισμένοι ερευνητές άρχισαν να ψάχνουν για τις γεωγραφικές εκείνες τοποθεσίες που ενδέχεται να έχουν τις μικρότερες επιπτώσεις από μια πιθανή παγκόσμια κατάρρευση. Εξετάστηκε μια σειρά από παράγοντες, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται η πρόσβαση σε πηγές ενέργειας, το κλίμα, η διαθεσιμότητα καλλιεργήσιμης γης και η πυκνότητα του πληθυσμού. Αναζητήθηκαν χώρες που έχουν την ικανότητα να αποφύγουν τις ακραίες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ή άλλων παγκόσμιων κρίσεων, και ως εκ τούτου να διατηρούν τοπικά υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής, τεχνολογικής και οργανωτικής συστηματικότητας. Με άλλα λόγια, όπου μπορεί να αναγεννηθεί ευκολότερα η ζωή.
Από τη μελέτη των King, N. και Jones, A., προέκυψε ένας μικρός κατάλογος πέντε χωρών (Νέα Ζηλανδία, Ισλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία και Ιρλανδία), κάθε μια από τις οποίες αξιολογήθηκε στη συνέχεια ποιοτικά για τα τοπικής κλίμακας χαρακτηριστικά της (κυρίως τα ενεργειακά και τα σχετιζόμενα με τη γεωργία). Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Νέα Ζηλανδία έχει τη μεγαλύτερη δυνατότητα να λειτουργήσει ως ένα καταφύγιο επιβίωσης και αναγέννησης, λόγω της χαμηλής πυκνότητας του πληθυσμού και της γεωγραφικής της θέσης. Άλλα κριτήρια ήταν η ικανότητά τους να καλλιεργούν τρόφιμα, να παράγουν ενέργεια με ΑΠΕ, να ελέγχουν την ανεπιθύμητη μετανάστευση, σε συνδυασμό με το ανεκτό κλίμα.
Η Ισλανδία, η Αυστραλία (Τασμάνια) και η Ιρλανδία έχουν, επίσης, ευνοϊκά γνωρίσματα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο – με μια πιο περίπλοκη εικόνα – κατατάσσεται ως πέμπτη, ανάμεσα ωστόσο στις 237 χώρες του κόσμου.
Η Silicon Valley πάει Νέα Ζηλανδία;
Υπάρχουν επίσης πολλές αναφορές εδώ και χρόνια ότι πολυεκατομμυριούχοι του Silicon Valley αγοράζουν απομακρυσμένα ακίνητα στη Νέα Ζηλανδία, αποθηκεύοντας ταυτόχρονα τρόφιμα και άλλες πρώτες ανάγκες. Το Queenstown ήταν πάντοτε ένας ελκυστικός προορισμός για την ξένη ελίτ που έχει λόγους να αναζητήσει ένα ασφαλές καταφύγιο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από μεγάλες πολιτικές αναταραχές και πιθανές πολλαπλές κρίσεις. Μεταξύ των αγοραστών συγκαταλέγονται ο δισεκατομμυριούχος Peter Thiel και ο πρώην παρουσιαστής του NBC News, Mat Lauer, γνωστές προσωπικότητες από τις ΗΠΑ.
Τοπικοί κτηματομεσίτες διαφημίζουν τέτοιες κατοικίες ως “καταφύγια για δισεκατομμυριούχους”. Μέχρι και ένα τοπικό μπαρ ονομάστηκε το «Καταφύγιο».
*Δρ. Οικονομικής Γεωλογίας
