Έχουν γίνει πολλά από τη διακήρυξη Σουμάν για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Η πρόσφατη αποχώρηση του πλέον αντιευρωπαϊκού μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ηνωμένου Βασιλείου, παραπέμπει συνειρμικά στην ανάγκη για περαιτέρω εδραίωση της ομοιογένειας και της αλληλεγγύης ανάμεσα στα κράτη μέλη, έχοντας ως σημείο αναφοράς, την προσπάθεια για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μια πρόκληση, η οποία θα δημιουργήσει τις ικανές και αναγκαίες συνθήκες για μια ομοσπονδοποιημένη δομή λειτουργίας της ΕΕ, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία του απαιτούμενου υπόβαθρου για την πραγματική και έμπρακτη σύσταση της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), όπως αυτή προκύπτει μέσα από τις Συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ.
Παράλληλα και στο μεσοδιάστημα της προώθησης αυτών των προοπτικών, είναι σημαντική η ανάδειξη ενός άλλου μεγάλου επιτεύγματος που παραπέμπει στην εδραίωση της κοινωνικής Ευρώπης. Ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων (2017), θέτει το απαιτούμενο πλαίσιο για αδιαμφισβήτητη εδραίωση των θεμελιωδών ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων.
Η ξεκάθαρη δήλωση του τέως Προέδρου της ΕΕ Ζαν Κλοντ Γιούγκερ στο συνέδριο των Ευρωπαϊκών Συνδικάτων το φθινόπωρο του 2015 στο Παρίσι, σηματοδοτεί ξεκάθαρα την πορεία: «Πρέπει να προχωρήσουμε και να κάνουμε κάτι καλύτερο, γιατί μπορούμε να κάνουμε κάτι καλύτερο. Είμαστε η τελευταία ευκαιρία της Επιτροπής (για να γεφυρωθεί το χάσμα με τους πολίτες και η Ευρώπη να έρθει πιο κοντά σε αυτούς)».
Η αξιοποίηση λοιπόν του πυλώνα αυτού, θα θέσει τις βάσεις για επαλήθευση του Μονέ, ενός από τους πατέρες της ευρωπαϊκής ιδέας, ο οποίος είχε δηλώσει πως, «από την στιγμή που αλλάζει το πλαίσιο, το πρόβλημα μπορεί να λυθεί».
Είναι ακριβώς στη βάση αυτής της θεώρησης που η ΣΕΚ είχε σημειώσει από την αρχή πως, ο πυλώνας θα πρέπει να είναι ευδιάκριτος, φιλόδοξος και να ξεπερνά τα όρια της μονοδιάστατης οικονομικής διακυβέρνησης, δημιουργώντας κοινό όραμα για την κοινωνική Ευρώπη, βελτιώνοντας τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, στη βάση των αναγκών των πολιτών και στο πλαίσιο των δεσμεύσεων των Συνθηκών της ΕΕ. Ομοίως, η ΣΕΚ ανέδειξε έγκαιρα και κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού του Πυλώνα αυτού, την ανάγκη όπως δοθεί προτεραιότητα, ανάμεσα σε άλλες και στις ακόλουθες πολιτικές:
>>Δικαιότερη οικονομία για τη δημιουργία ποιοτικών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας, μέσα και από τη συνεργασία ιδιωτικού και δημόσιου τομέα (PPP)
>>Αύξηση μισθών και μείωση μισθολογικού χάσματος, για περισσότερη δικαιοσύνη στην εργασία και οικονομική δικαιοσύνη
>>Βελτιωμένη εφαρμογή των υφιστάμενων δικαιωμάτων και δημιουργία νέων δικαιωμάτων για τους εργαζόμενους
>>Δίκαιη κινητικότητα και κατοχύρωση της μετάβασης της αγοράς εργασίας (αποφυγή άτυπων και επισφαλών μορφών απασχόλησης και ρύθμιση της μετάβασης στη ψηφιοποίηση και ρομποτοποίηση, μέσα και από στοχευμένη κατάρτιση και επανακατάρτιση)
>>Κοινωνική προστασία, μέσα από ποιοτικά συστήματα πρόνοιας, κοινωνικής ασφάλισης, ταμεία προνοίας, σύνταξης και φροντίδας, διασφαλίζοντας πως, «η κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κλειδί για κατοχύρωση ότι η νέα οικονομία εξυπηρετεί την κοινωνία και όχι το ανάποδο» (Konkolewsky- τέως Γ.Γ Διεθνούς Συνδέσμου Κοινωνικής Ασφάλισης)
>>Προώθηση της κοινωνικής, πράσινης και γαλάζιας διάστασης της ανάπτυξης
>>Ουσιαστική εμβάθυνση των θεσμών και δομών της Ε.Ε στη βάση της συμμετοχικής δημοκρατίας και δημιουργώντας προοπτική για την πολιτική ενοποίηση
>>Ενίσχυση των δομών κοινωνικού διαλόγου και συλλογικής διαπραγμάτευσης και προώθηση της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς
Η ανάγκη μετάβασης από τη θεωρία στην πράξη, μετουσιώνοντας τις πρόνοιες του Πυλώνα σε πολιτικές παρεμβάσεις συγκροτημένης υλοποίησης δράσεων, έχει αναδειχθεί πολλές φορές, χωρίς όμως ουσιαστική ανταπόκριση. Η Κοινωνική Σύνοδος του Πόρτο, δημιουργεί τη θετική προδιάθεση για κάτι πολύ πιο ουσιαστικό, στοχευμένο και κοινωνικά επιβεβλημένο και δίκαιο. Τόσο οι αποφάσεις και οι δηλώσεις της Προέδρου της Ε.Ε και των Αρχηγών των Κρατών μελών, όσο και η Κοινή Διακήρυξη των Κοινωνικών Εταίρων, δημιουργούν νέες προσδοκίες αλλά και προοπτικές για μια Ευρώπη πιο κοντά στις ανάγκες των πολιτών της.
Σύμφωνα και με τον Luca Visentini, Γενικό Γραμματέα της Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων, η οποία αποτελεί βασική συνιστώσα της Κοινής Διακήρυξης και της οποίας η ΣΕΚ είναι ενεργό μέλος, η Διακήρυξη αποτελεί μία συμβολική μετάβαση για την Ευρώπη, στην οδό της κοινωνικής πολιτικής και στις αρχές και αξίες των ιδρυτικών της Συνθηκών.
Αναντίλεκτα, το όραμα των Αρχηγών των Κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων αφορά την προοπτική αναβάθμισης του επιπέδου εργασίας και ζωής των Ευρωπαίων πολιτών, υπό την προϋπόθεση βέβαια πως, ο Κοινωνικός Πυλώνας, ο οποίος αναγνωρίζεται ως βασική συνιστώσα για την ανάκαμψη, θα μετουσιωθεί σε συγκεκριμένες και ξεκάθαρες πολιτικές τόσο σε Ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο.
Η Σύνοδος και οι κοινές παραπομπές, θα έχουν πρακτική εφαρμογή αν επιτευχθεί η πρόοδος μέσα από την ανθρώπινη ανάκαμψη από την πανδημία και την επανασύσταση της κοινωνικής Ευρώπης, στη βάση ενός οικονομικού μοντέλου που θα είναι ανθρωποκεντρικά στοχευμένο και θα δίνει έμφαση με σεβασμό στο περιβάλλον, στην κοινωνική δικαιοσύνη και στα ατομικά και συλλογικά δικαιώματα.
Ενδεικτικά, θα πρέπει να σημειωθεί πως στην Κοινή Διακήρυξη που συνυπογράφεται από τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς, την Πορτογαλική Προεδρία και τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους, αναδεικνύεται ανάμεσα και σε άλλα, η ανάγκη:
*Διατήρησης των έκτακτων μέτρων για όσο διάστημα χρειαστεί
*Συνολικής και χωρίς αποκλεισμούς, αειφόρου, δίκαιης και πλούσιας σε απασχόληση, ανάκαμψης
*Υιοθέτησης και διασφάλισης αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και δίκαιων μισθών για όλους
*Ενίσχυσης των εθνικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας, για τη διασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης για όλους
*Προώθησης της ισότητας ανάμεσα στα φύλα, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του χάσματος αμοιβών ανάμεσα στα φύλα και διασφαλίζοντας το δικαίωμα σε ίση αμοιβή για ίσης αξίας εργασία
Η ανάδειξη του κοινωνικού διαλόγου ως μέσου δημιουργίας συνθηκών ανάκαμψης και ανάπτυξης, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας πιο δίκαιης Ευρώπης. Παράλληλα, το γεγονός πως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν συμφωνήσει να λαμβάνουν υπόψη τους και άλλους δείκτες οικονομικής επιτυχίας, πέραν από το ΑΕΠ και οι οποίοι θα αξιολογούν την ευμάρεια των ανθρώπων, βρίσκεται προς την ορθή κατεύθυνση, όπως επίσης και η συμφωνία ανάμεσα στις συνδικαλιστικές και εργοδοτικές οργανώσεις για συμπερίληψη 14 μέτρων κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής ευημερίας, τα οποία θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ΑΕΠ και θα δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην κοινωνική διάσταση και όχι μόνο στην κερδοφορία και στην παραγωγικότητα.
Αυτή η συμφωνημένη προσέγγιση, διανοίγει νέους ορίζοντες στις εργασιακές σχέσεις, εδραιώνει τη συλλογική διαπραγμάτευση και τον τρόπο καθορισμού της πολιτικής των δίκαιων μισθών και των αυξήσεων, την κοινωνική συνοχή, την κατάρτιση και επανακατάρτιση, τη δίκαιη μετάβαση και την ενσωμάτωση και συμπερίληψη, όπως επίσης βέβαια και την περαιτέρω αξιοποίηση του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων.
Η τοποθέτηση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Σύνοδο του Πόρτο, σε ότι αφορά την ανάγκη ολοκληρωμένης στρατηγικής για το σχεδιασμό και την εφαρμογή ενεργών μέτρων πολιτικής για την απασχόληση και την προώθηση της ισότητας των φύλων στο πλαίσιο του Πυλώνα, σηματοδοτεί ουσιαστικά και την έναρξη του διαλόγου που εξήγγειλε η Υπουργός Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο πλαίσιο του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, για αναχαίτιση των οικονομικών και εργασιακών συνεπειών της πανδημίας και της πίεσης που ασκούν στην αγορά εργασίας.
ΟΙ ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Στο πνεύμα της Κοινωνικής Συνόδου και σύμφωνα με κορυφαίους ακαδημαϊκούς οικονομολόγους, όπως είναι ο Καθηγητής James K. Galbraith, χώρες και περιοχές με ψηλούς κατώτατους μισθούς, δυνατές συντεχνίες και επίπεδα εργασίας, παρουσιάζουν καλύτερες οικονομικές επιδόσεις. Ομοίως και άλλοι σημαντικοί οικονομολόγοι, όπως οι Mazzucato και Piketty στηρίζουν την Οδηγία για επαρκή κατώτατο μισθό, καθώς αποτελεί σημαντική παράμετρο για ανάκαμψη από την πανδημία, λαμβάνοντας επίσης υπόψη πως, οι εργαζόμενοι δεν θα ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Παράλληλα, αναδεικνύουν το γεγονός πως, το δικαίωμα σε συλλογική διαπραγμάτευση για καλύτερους μισθούς και όρους και συνθήκες εργασίας, δεν είναι θετικό μόνο για τους ανθρώπους, αλλά και για την ίδια την οικονομία και την προοπτική ανάκαμψης και ανάπτυξης.
Η πανδημία, θέτει σε πρώτο πλάνο την κοινωνική ατζέντα και επιβάλλει όπως, οι αλλαγές είναι πιο μόνιμες, τόσο για προστασία της απασχόλησης, όσο και για τη δημιουργία νέων, ποιοτικών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας, μέσα από υγιείς επενδύσεις και αξιοποιώντας πλήρως το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της οικονομίας, στο πλαίσιο και των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων που θα δώσουν ώθηση σε αυτή την πορεία.
Η Κοινωνική Σύνοδος του Πόρτο, μπορεί τελικά, όντως να σηματοδοτήσει μια πιο ουσιαστική απόδοση του συμβολισμού της 9ης Μαΐου, φτάνει να αρθούμε όλοι στο ύψος των περιστάσεων, συνδράμοντας έτσι ώστε η ανάκαμψη να έχει σαφές κοινωνικό πρόσωπο και με απόλυτο σεβασμό προς τον άνθρωπο και τον ίδιο τον εργαζόμενο που αποτελεί βασική συνιστώσα της οικονομικής ανάπτυξης.
* Γενικός Γραμματέας της ΣΕΚ.
