Ο Γιώργος Σεφέρης, ο πρώτος Έλληνας ποιητής που κέρδισε Νόμπελ Λογοτεχνίας, έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Ο νομπελίστας ποιητής είχε μια εξαιρετικά στενή σχέση με την Κύπρο, αγάπησε βαθιά το νησί και η αγάπη του αυτή εκφράστηκε μέσα από το ποιητικό του έργο.
«Η μικρή κουκουβάγια ήτανε πάντα εκεί
σκαρφαλωμένη στ’ ανοιχτάρι τ’ Άγιου Μάμα,
παραδομένη τυφλά στο μέλι του ήλιου
εδώ ή αλλού, τώρα, στα περασμένα: χόρευε
μ’ ένα τέτοιο ρυθμό το φθινόπωρο».
Το πιο πάνω είναι ένα απόσπασμα από ποίημα του Γεώργιου Σεφέρη ο οποίος το 1953 όταν ήρθε στην Κύπρο επισκέφθηκε το Δάλι και εμπνεύστηκε από την κουκουβάγια που βρίσκεται στην πόρτα της εκκλησίας του Αγίου Μάμα Ιδαλίου.
Το σπάνιας ομορφιάς και τέχνης ανοικτάρι αποτέλεσε την αφορμή για να γράψει το ποίημά του «Λεπτομέρειες στην Κύπρο». (βλ. Λαογραφία-Πολιτισμός-Τέχνη, Πολιτιστική Κληρονομιά-Λαογραφία, Σεφέρης). Η σκαλισμένη κουκουβάγια στην είσοδο της εκκλησίας η οποία συνδέεται μέσω μιας τρύπας με ένα κατακόρυφο μοχλό που ανοίγει την πόρτα τράβηξε την προσοχή του νομπελίστα ποιητή ο οποίος την αποτύπωσε με το μοναδικό του τρόπο στο ποίημα του. Από το 1977 το ανοικτάρι της πόρτας με την κουκουβάγια βρίσκεται στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης στη Λευκωσία. Στην πόρτα του ναού βρίσκεται πιστό αντίγραφο για να παραπέμπει στη σημαντικής αξίας κουκουβάγια της πόρτας του Αγίου Μάμα.
Η κουκουβάγια είναι παρμένη από φράγκικη εκκλησία και είναι μοναδική. Θεωρείται εξαιρετικής λαϊκής τέχνης. Το ξωκλήσι του Αγίου Μάμα, ένα από τα πολλά και σημαντικά που βρίσκονται στην περιοχή της Νότιας Λευκωσίας, είναι κτισμένο βορειοδυτικά του Ιδαλίου, στο δρόμο που οδηγεί στην Ποταμιά. Πανηγυρίζει στις 2 Σεπτεμβρίου, ημέρα της γιορτής του Αγίου Μάμα. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Δήμου Ιδαλίου το ξωκλήσι είναι γοτθικού ρυθμού και κτίστηκε πιθανότατα το 15ο-16ο αιώνα. Κατά τον Rubert Gunnis, για το κτίσιμο της εκκλησίας χρησιμοποιήθηκαν μαρμάρινες κολώνες από την αρχαία πόλη του Ιδαλίου. Στην αυλή του ναού βρίσκεται το παλιό κοιμητήριο ενώ συνορεύει με το Α’ Δημοτικό Σχολείο Ιδαλίου. Στην εκκλησία δε διασώζονται αγιογραφίες και κυριαρχεί μια γοτθικού τύπου απλότητα στο εσωτερικό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα του Αγίου Μάμα.
Σύμφωνα με τους μελετητές Χατζηχριστοδούλου-Γερασίμου, πρόκειται για εικόνα του 19ου αιώνα η οποία αποτυπώνει αισθητικά και τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά της σχολής του Ιωάννου Κορνάρου του Κρητός, όπως είναι «τα στρογγυλά πρόσωπα με τα πολύ λεπτά φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά, τις γλυκερές εκφράσεις, τις εξευγενισμένες κινήσεις και το αρχοντικό ανάστημα». Το ξωκλήσι διαθέτει μια νότια και μια δυτική πόρτα καθώς και δύο παράθυρα. Οι πόρτες της εκκλησίας είναι αψιδωτές με παραστάδες επενδυμένες με μαρμάρινες κολώνες. Ο ναός σύμφωνα με μια μισοκαταστραμμένη επιγραφή στο κιονόκρανο της κολώνας στο βόρειο τοίχο, επισκευάστηκε το 1886, όταν στη θέση μιας πόρτας που κλείστηκε, κτίστηκε ένα παράθυρο. Η δυτική είσοδος της εκκλησίας, καλύπτεται με λίθινο ανώφλι, που στηρίζεται σε πρόβολο διακοσμημένο με τρίγωνα. Το ίδιο συμβαίνει και με τη νότια είσοδο, πάνω από την οποία σώζεται τόξο, τα άκρα του οποίου είναι διακοσμημένα με ανθέμια. Τα θυρόφυλλα της εισόδου αυτής κατασκευάστηκαν το 1886 και έκλειναν με κατακόρυφο μοχλό, τον οποίο έσπρωχνε ένα μάνταλο, που απεικόνιζε η ανάγλυφη μορφή της κουκουβάγιας.
Η κουκουβάγια είναι το ιερό πουλί της Θεάς Αθηνάς, το σύμβολο σοφίας, σύνεσης, αλλά και σύμβολο της πόλης των Αθηνών. Η κουκουβάγια του Αγίου Μάμα στο ομώνυμο ξωκλήσι του Ιδαλίου, είναι ένας από τους πολλούς θησαυρούς που εντοπίστηκαν διαχρονικά στο Δάλι, είναι ένα από τα πολλά και σημαντικά που μας κληροδότησαν οι πρόγονοι μας και οφείλουμε όχι μόνο να τα προστατεύουμε αλλά έχουμε χρέος να τα αναδεικνύουμε καθιστώντας την περιοχή ένα ελκυστικό προορισμό για ντόπιους και ξένους επισκέπτες. Σε συνδυασμό με τον εμβληματικό αρχαιολογικό χώρο του Ιδαλίου αλλά και τους υπόλοιπους αρχαιολογικούς, εκκλησιαστικούς θησαυρούς και τα ιστορικά κειμήλια που εντοπίστηκαν στην περιφέρεια Ιδαλίου, η περιοχή της Νότιας Λευκωσίας όχι μόνο μπορεί αλλά και πρέπει να αναδειχθεί σε κέντρο πολιτισμού της Κύπρου.
*Τέως Διευθυντής Γραφείου Τύπου του Προέδρου της Δημοκρατίας
