Ο θάνατος 78χρονου και η νοσηλεία τεσσάρων ακόμη ατόμων στη Λάρνακα έφεραν στο προσκήνιο μια ουσία άγνωστη στο ευρύ κοινό, αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνη τη γ-βουτυρολακτόνη, γνωστή ως GBL.

Η GBL είναι άχρωμη, υγρή οργανική ένωση που χρησιμοποιείται κυρίως στη βιομηχανία και περιλαμβάνεται σε ορισμένα προϊόντα καθαρισμού.

Ωστόσο, όταν εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό, μεταβολίζεται ταχύτατα σε GHB (γάμμα-υδροξυβουτυρικό οξύ), μια ισχυρή κατασταλτική ουσία του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Γνωστό σαν «χάπι βιασμού»

Το GHB έχει περιορισμένες ιατρικές χρήσεις, αλλά είναι περισσότερο γνωστό για την παράνομη χρήση του ως ναρκωτικό, καθώς και ως το λεγόμενο «χάπι του βιασμού». Οι επιδράσεις του μοιάζουν με εκείνες του αλκοόλ ή των βαρβιτουρικών, προκαλώντας υπνηλία, ευφορία, απώλεια αναστολών και, σε πολλές περιπτώσεις, απώλεια συνείδησης και μνήμης.

Η ουσία είναι διαυγής, αναμειγνύεται εύκολα με το νερό και έχει σχετικά ευχάριστη οσμή, γεγονός που την καθιστά δύσκολα ανιχνεύσιμη όταν προστίθεται σε ποτά. Για τον λόγο αυτό έχει συνδεθεί με σοβαρά περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης και ονομάζεται και ως «χάπι βιασμού»,  καθώς μπορεί να προκαλέσει ταχεία καταστολή και αδυναμία αντίδρασης του θύματος.

Η ψυχαγωγική χρήση της GBL, κυρίως σε πάρτι ή νυχτερινά κέντρα, ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η διαφορά μεταξύ «δόσης» και υπερδοσολογίας είναι εξαιρετικά μικρή, ενώ ο κίνδυνος αυξάνεται δραματικά όταν η ουσία συνδυάζεται με αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί αναπνευστική ανεπάρκεια, κώμα ή ακόμη και θάνατος.

Γιατί είναι πιο επικίνδυνη στους ηλικιωμένους

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πρόγραμμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Δρ. Χρίστος Πέτρου μιλώντας στο ΚΥΠΕ ανέφερε, επίσης, ότι η σοβαρότητα των επιπτώσεων αυξάνεται σημαντικά σε ηλικιωμένα άτομα, εξηγώντας ότι η κατασταλτική δράση της GBL/GHB μπορεί να είναι «βαρύτερη» λόγω συννοσηροτήτων, ταυτόχρονης λήψης άλλων φαρμάκων, με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο  αναπνευστικής κατάρρευσης, γεγονός που μπορεί να εξηγεί την απώλεια του 78χρονου.

Δύσκολη ανίχνευση

Σημείωσε πώς η GBL δεν ανιχνεύεται πάντα στους συνήθεις τοξικολογικούς ελέγχους, καθώς μεταβολίζεται και απομακρύνεται γρήγορα από τον οργανισμό, γεγονός που απαιτεί στοχευμένες αναλύσεις. Αντίθετα, πρόσθεσε, η ανίχνευσή της στο νερό είναι εφικτή για ένα επαρκώς εξοπλισμένο εργαστήριο. Ερωτηθείς πόσο αξιόπιστα θεωρούνται τα αποτελέσματα του Κρατικού Χημείου, ο κ. Πέτρου απάντησε πως «απόλυτα αξιόπιστα», καθώς διαθέτει το κατάλληλο προσωπικό και τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Χωρίς αντίδοτο, μόνο υποστηρικτική θεραπεία

Επιπροσθέτως, ανέφερε πως δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για υπερδοσολογία GHB/GBL, σημειώνοντας ότι η θεραπεία είναι κυρίως υποστηρικτική, με έμφαση στη διασφάλιση του αεραγωγού, της αναπνοής και στην πρόληψη εισρόφησης. Όπως εξηγεί «η έγκαιρη αναγνώριση και η άμεση κλήση βοήθειας είναι καθοριστικές για την έκβαση των ασθενών».