Μια άκρως αποκαλυπτική εικόνα για τον τρόπο διαχείρισης του δασικού πλούτου της Κύπρου παρουσιάζει η νέα Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Τμήμα Δασών (ΤΔ). Η έκθεση, που καλύπτει την περίοδο 2018–2024, φέρνει στο φως σοβαρές ανακολουθίες σε εκμισθώσεις γης, καθυστερήσεις στην είσπραξη εσόδων εκατομμυρίων, καθώς και ελλιπείς διαδικασίες προστασίας σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές Natura 2000.
Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, σε μήνυμά του συνοψίζοντας τα ευρήματα της έρευνας, υπογραμμίζει τα πιο κάτω:
∙Η παρούσα Ειδική Έκθεση αφορά κανονιστικό έλεγχο στο Τμήμα Δασών (ΤΔ) και καλύπτει την περίοδο 2018–2024, καθώς και την αξιολόγηση της υλοποίησης συστάσεων προηγούμενων ελέγχων του 2017. Ο έλεγχος κάλυψε επίσης την εξέταση καταγγελιών και άλλων αυτεπάγγελτων υποθέσεων που αφορούν στη διάθεση και διαχείριση κρατικής δασικής γης.
∙Εξετάστηκαν, μεταξύ άλλων, υποθέσεις εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης στην Κοινότητα Φοινιού για δημιουργία «Adventure Park», στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Μαχαιρά και στο ΕΔΠ Πολεμιδιών. Στις υποθέσεις αυτές διαπιστώθηκαν ανακολουθίες στις παραχωρήσεις, σε σχέση με τις αιτούμενες εκτάσεις, απουσία τεκμηρίωσης, προώθηση αιτημάτων χωρίς πλήρη στοιχεία και αποκλίσεις από τις προβλεπόμενες κανονιστικές διαδικασίες.
∙Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδόθηκε σε υποθέσεις εντός περιοχών Natura 2000, όπου διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις ή παραλείψεις στην περιβαλλοντική αξιολόγηση. Στην περίπτωση εκμίσθωσης στο ΕΔΠ Μαχαιρά δεν αποτυπώθηκε επαρκώς η παρουσία προστατευόμενου είδους προτεραιότητας, ενώ στο ΕΔΠ Πολεμιδιών προωθήθηκαν διαδικασίες εκμίσθωσης πριν από την ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής εξέτασης.
∙Ο έλεγχος ανέδειξε περιπτώσεις μη τήρησης συμβατικών όρων και επεμβάσεων σε κρατική δασική γη. Διαπιστώθηκαν παραβάσεις όρων μίσθωσης στους Ναυτικούς Ομίλους Λεμεσού και Αμμοχώστου, καθώς και επεμβάσεις εντός παραθαλάσσιας κρατικής δασικής ζώνης από ξενοδοχειακές μονάδες στην επαρχία Αμμοχώστου.
∙Εξετάστηκαν μακροχρόνιες συμβάσεις εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης στην Αγία Νάπα, όπου διαπιστώθηκαν σοβαρές καθυστέρησεις στην αναθεώρηση μισθωμάτων και νομικά ζητήματα που απορρέουν από παρωχημένες συμβατικές πρόνοιες. Η μη έγκαιρη αναπροσαρμογή μισθωμάτων συνεπάγεται απώλεια εσόδων για το κράτος.
∙Στα καθυστερημένα έσοδα του ΤΔ περιλαμβάνεται σημαντική οφειλή ξενοδοχειακής μονάδας στην περιοχή Τροόδους. Η αδυναμία τεκμηρίωσης της αναθεώρησης του μισθώματος οδήγησε σε αρνητική δικαστική απόφαση για τη Δημοκρατία.
∙Διαπιστώθηκαν χρόνιες εκκρεμότητες στη συμφιλίωση στοιχείων κρατικής δασικής γης με τα αντίστοιχα του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ), περιορισμένες ενέργειες όσον αφορά στη διόρθωση τίτλων, καθώς και εκκρεμείς υποθέσεις παράνομης κατοχής κρατικής δασικής γης, όπως στην περιοχή του Δάσους Ακαδημίας και στο μεταλλείο Αμιάντου.
∙Τα ευρήματα καταδεικνύουν την ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης των διαδικασιών εκμίσθωσης, της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, της εποπτείας και της οικονομικής διαχείρισης, καθώς και υιοθέτησης διαφανών διαδικασιών διάθεσης κρατικής δασικής γης.
Σκανδαλώδεις εκμισθώσεις για το «Adventure Park» στο Φοινί
Η περίπτωση του «Adventure Park» στο Φοινί προκαλεί αίσθηση, καθώς η έκταση που παραχωρήθηκε ήταν η διπλάσια από την αρχικά αιτούμενη. Ενώ η εταιρεία ζήτησε 20.000 τ.μ., η σύμβαση που υπογράφηκε αφορούσε 40.000 τ.μ., χωρίς να εντοπιστεί καμία συμπληρωματική αίτηση ή τεκμηρίωση για τη διαφοροποίηση αυτή. Επιπλέον, παρά την υποχρέωση για άμεση ανέγερση υποστατικών από το 2015, ο μισθωτής υπέβαλε αίτηση μόλις το 2023, χωρίς το Τμήμα Δασών να αντιδράσει.
Κίνδυνος για την πανίδα στον Μαχαιρά
Στο ΕΔΠ Μαχαιρά, η Ελεγκτική Υπηρεσία εντόπισε ότι κατά τη διαδικασία μίσθωσης σε Σωματείο, αγνοήθηκε η παρουσία του προστατευόμενου κυπριακού νερόφιδου (Natrix natrix cypriaca). Παρά το γεγονός ότι το ίδιο το ΤΔ είχε ανακοινώσει τον εντοπισμό του πληθυσμού, η σχετική περιβαλλοντική έκθεση δεν έκανε καμία αναφορά στο είδος αυτό.
Καθυστερημένα έσοδα
Τα οικονομικά στοιχεία του Τμήματος Δασών προκαλούν προβληματισμό. Στις 31.12.2024, τα καθυστερημένα έσοδα ανέρχονταν στα €1,3 εκατομμύρια, με το €1 εκατ. να προέρχεται από μακροχρόνιες μισθώσεις κρατικής δασικής γης.
Σοβαρό πλήγμα για τη Δημοκρατία αποτέλεσε η απώλεια δικαστικής μάχης για οφειλή €917.395 από ξενοδοχείο στο Τρόοδος, καθώς το κράτος απέτυχε να αποδείξει τη νομιμότητα των αναθεωρήσεων του ενοικίου.
Παρανομίες σε παραλίες και κατασκηνώσεις
Ναυτικοί Όμιλοι: Στη Λεμεσό και την Αμμόχωστο διαπιστώθηκαν αυθαίρετες κατασκευές και υπεκμισθώσεις σε τρίτους για λειτουργία καφετεριών χωρίς άδεια.
Αγία Νάπα/Παραλίμνι: Ξενοδοχεία προέβησαν σε επεμβάσεις εντός της δασικής ζώνης. Σε μία περίπτωση, η προσπάθεια επίλυσης μέσω ανταλλαγής γης απέτυχε, καθώς παραχωρήθηκε… λανθασμένο τεμάχιο από το κράτος «εκ παραδρομής».
Πλατάνια: Ο κατασκηνωτικός χώρος παρουσιάζει εικόνα κατάληψης με μόνιμα τροχόσπιτα και περιφράξεις που αλλοιώνουν το περιβάλλον, με το ΤΔ να προγραμματίζει πλέον το κλείσιμο του χώρου για ανάπλαση και επανασχεδιασμό.
Τέλος, η έκθεση καταγράφει κενά στον έλεγχο του προσωπικού, με 44 υπαλλήλους να παρουσιάζουν ελλείμματα στον χρόνο εργασίας τους, ενώ υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες στην καταγραφή της προσέλευσης στον Δασικό Σταθμό Λυθροδόντα και στη Μονάδα Πτητικών Μέσων.
Τμήμα Δασών: Παραδοχές, υποσχέσεις και πυρά κατά… Τμήμα Δημοσίων Έργων
Με μια εκτενή απάντηση που ισορροπεί ανάμεσα στην πλήρη παραδοχή των ευρημάτων της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και την απόδοση ευθυνών σε άλλους κρατικούς φορείς, το Τμήμα Δασών (ΤΔ) τοποθετείται επίσημα για τις σοβαρές καταγγελίες που αφορούν τη διαχείριση της κρατικής γης.
Στην απαντητική του επιστολή, το Τμήμα Δασών αποδέχεται τη συντριπτική πλειοψηφία των υποδείξεων του Γενικού Ελεγκτή, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τη σοβαρή υποστελέχωση και τη γραφειοκρατική δυστοκία ως τις κύριες αιτίες των προβλημάτων.
Παρά τη συμφωνία του με τη σύσταση για αντιπαραβολή των στοιχείων δασικής γης με το Κτηματολόγιο (ΤΚΧ), το Τμήμα Δασών εμφανίζεται απαισιόδοξο για την τήρηση χρονοδιαγραμμάτων. «Δεν μπορούν να εφαρμοστούν χρονοδιαγράμματα γιατί το ΤΚΧ επικαλείται έλλειψη προσωπικού και μεγάλο φόρτο εργασίας. Η όλη δουλειά διακόπτεται από άλλες επείγουσες υποθέσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά το Τμήμα, σημειώνοντας ωστόσο πως πλέον τηρείται πίνακας παρακολούθησης των διορθώσεων.
Περαιτέρω, το Τμήμα Δασών υποστηρίζει ότι τα γραφήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τη μείωση των αδειών καυσόξυλων «δεν αποτυπώνουν την πραγματικότητα», αποδίδοντας την εικόνα σε πιθανό μπέρδεμα των στοιχείων μεταξύ ξυλείας και καυσόξυλων.
Προς ενίσχυση του ελέγχου, το Τμήμα ανακοίνωσε τον διορισμό 36 νέων επιθεωρητών εμπορίας, την τροποποίηση του εντύπου αίτησης ώστε να ελέγχεται το ποινικό μητρώο των αιτητών για δασικά αδικήματα και την εφαρμογή Ηλεκτρονικής Βάσης Δεδομένων.
Στο καυτό ζήτημα των μακροχρόνιων συμβάσεων στην Αγία Νάπα για ανέγερση ξενοδοχειακών μονάδων, το Τμήμα Δασών παραδέχεται την ανάγκη αναθεώρησης, αλλά δηλώνει νομικά εγκλωβισμένο. Το Τμήμα επισημαίνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή απαιτεί τη συναίνεση των ξενοδόχων, καθιστώντας την είσπραξη αυξημένων μισθωμάτων μια δύσκολη.
Για την πολύκροτη υπόθεση στο Φοινί με σκοπό τη δημιουργία του «Adventure Park», το Τμήμα Δασών προβαίνει σε μια αφοπλιστική παραδοχή: Δεν υπάρχουν πρακτικά που να εξηγούν γιατί η έκταση διπλασιάστηκε από 20.000 σε 40.000 τ.μ. Παρόλα αυτά, στέλνει τελεσίγραφο: «Σε περίπτωση που δεν εξασφαλιστεί η πολεοδομική άδεια, η Σύμβαση Μίσθωσης θα τερματιστεί».
Για την περίπτωση ξενοδοχείου στον Πρωταρά, το Τμήμα δικαιολογεί τη μη κατεδάφιση τοίχου αντιστήριξης σε δασική γη, υποστηρίζοντας ότι θα προκαλούνταν κατολισθήσεις ογκόλιθων στην παραλία, θέτοντας σε κίνδυνο λουόμενους. Για την Αγία Νάπα, παραδέχεται εκ νέου ότι παραχωρήθηκε γη «εκ παραδρομής» και εξετάζεται νέα ανταλλαγή για θεραπεία του λάθους.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η απάντηση του Τμήματος για την ανακαίνιση των γραφείων του Διευθυντή χωρίς την επίβλεψη του Τμήματος Δημοσίων Έργων (ΤΔΕ). «Τα έργα του Τμήματος Δασών δεν εμπίπτουν στις προτεραιότητες του ΤΔΕ, καθώς το έχουμε πράξει ανεπιτυχώς αρκετές φορές στο παρελθόν για πολύ μεγαλύτερα έργα»
Πρόσφατα, σημειώνει το Τμήμα Δασών, «λάβαμε αρνητική απάντηση ακόμα και για το νέο Κέντρο Επιχειρήσεων (αξίας €1 εκατ.), πόσο μάλλον θα ασχολούνταν με μια ανακαίνιση γραφείου», αναφέρεται χαρακτηριστικά, καταδεικνύοντας την έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των κρατικών υπηρεσιών.
