Σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται η κατασκευή της νέας κινητής μονάδας αφαλάτωσης στον Μαζωτό, μετά την έκδοση της αιτιολογημένης διαπίστωσης της Περιβαλλοντικής Αρχής στις 8 Απριλίου 2026.
Το έργο, το οποίο χαρακτηρίζεται ως κατεπείγουσας ανάγκης, αποτελεί την αιχμή του δόρατος στην εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση της παρατεταμένης ανομβρίας.
Με το κόστος να εκτιμάται στα €85 εκατ. και τη διαδικασία αδειοδότησης να τρέχει με ρυθμούς fast track, η κυβέρνηση στοχεύει στην έναρξη των εργασιών εντός του Ιουνίου, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Δεκέμβριο του τρέχοντος έτους.
Η Περιβαλλοντική Αρχή κατέληξε στην τοποθεσία «Μακαρονιά» στον Μαζωτό, αφού προηγήθηκε εξαντλητική αξιολόγηση και απόρριψη τριών άλλων εναλλακτικών θέσεων (Σοφτάδες, Μαρώνι, Ψεματισμένος).
Οι υπόλοιπες περιοχές αποκλείστηκαν λόγω:
Στρατιωτικών περιορισμών: Ύπαρξη πεδίων βολής και ζωνών αποκλεισμού της Εθνικής Φρουράς.
Περιβαλλοντικών εμποδίων: Παρουσία προστατευόμενων λιβαδιών Ποσειδωνίας και υφάλων.
Συγκρούσεων χρήσης γης: Γειτνίαση με τουριστικές ζώνες και περιοχές λουομένων.
Αντίθετα, η επιλεγείσα θέση στον Μαζωτό, παρά τις αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις για μεγαλύτερο χερσαίο αγωγό μήκους 3.700 μέτρα, κρίθηκε ως η μόνη διαχειρίσιμη λύση που ισορροπεί ανάμεσα στην εθνική ασφάλεια και την προστασία του οικοσυστήματος.
Η μονάδα θα λειτουργεί με την τεχνολογία της αντίστροφης ώσμωσης και θα έχει τη δυνατότητα να παράγει αρχικά 20.000 κυβικά μέτρα πόσιμου νερού ημερησίως, με προοπτική έως και 40.000 κ.μ. ανά ημέρα.
Το έργο θα είναι πλήρως αυτοματοποιημένο μέσω συστήματος ελέγχου και παρακολούθησης (Supervisory Control and Data Acquisition – SCADA), διασφαλίζοντας συνεχή έλεγχο της ποιότητας του νερού και της λειτουργίας των υποδομών.
Η αιτιολογημένη διαπίστωση της Περιβαλλοντικής Αρχής βασίστηκε σε ενδελεχείς μελέτες (Θαλάσσια Οικολογική Μελέτη και Μελέτη Διασποράς Άλμης). Όπως σημειώνεται ο θαλάσσιος πυθμένας στο σημείο απόρριψης είναι κυρίως αμμώδης με περιορισμένη βιοποικιλότητα, γεγονός που μειώνει το οικολογικό ρίσκο. Ωστόσο, η Περιβαλλοντική Αρχή έθεσε αυστηρούς όρους για την προστασία της παράκτιας βλάστησης και την παρακολούθηση της αλατότητας.
Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η Μελέτη Διασποράς διενεργήθηκε με το «δυσμενές σενάριο» ανάκτησης 50%, ώστε να διασφαλιστεί ότι ακόμα και υπό ακραίες συνθήκες, η απόρριψη της άλμης δεν θα διαταράξει το θαλάσσιο περιβάλλον.
Η πίεση του χρόνου είναι εμφανής. Με το Υπουργικό Συμβούλιο να έχει εγκρίνει ειδικό διάταγμα που παρακάμπτει χρονοβόρες πολεοδομικές διαδικασίες, ο οδικός χάρτης έχει ως εξής:
23/03/2026: Υποβολή στοιχείων από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων.
08/04/2026: Έκδοση Περιβαλλοντικής Έγκρισης.
Ιούνιος 2026: Ανάθεση εργολάβου και έναρξη έργων.
Δεκέμβριος 2026: Παράδοση και έναρξη υδροδότησης.
Η λειτουργία της μονάδας έχει προγραμματισμένο ορίζοντα τα επτά έτη, αποτελώντας μια ζωτικής σημασίας ένεση στο υδατικό ισοζύγιο της Κύπρου, η οποία δοκιμάζεται σκληρά από την κλιματική κρίση.
Tο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων προτού καταλήξει στην απόφαση για μονάδα αφαλάτωσης στον Μαζωτό, προχώρησε στην απόρριψη τριών εναλλακτικών τοποθεσιών. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς προσέκρουσε σε έναν συνδυασμό στρατιωτικών περιορισμών, περιβαλλοντικής ευαισθησίας και πολεοδομικών κωλυμάτων.
Σοφτάδες και Μαρώνι: Οι δύο αυτές περιοχές, παρά τη σχετική εγγύτητα με το υφιστάμενο δίκτυο υδροδότησης (αγωγοί 1.700μ. – 2.050μ.), αποκλείστηκαν για λόγους εθνικής ασφάλειας. Και οι δύο θέσεις εμπίπτουν εντός Ζώνης Διεξαγωγής Στρατιωτικών Δραστηριοτήτων Αποκλεισμού. Η λειτουργία μονάδας αφαλάτωσης κρίθηκε ασύμβατη, καθώς οι δονήσεις από τις στρατιωτικές ασκήσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν ατυχήματα ή ζημιές στις υποδομές.
Στους Σοφτάδες εντοπίστηκαν κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία, ενώ στο Μαρώνι η θαλάσσια περιοχή διαθέτει ένα σύνθετο μωσαϊκό από προστατευόμενα λιβάδια Ποσειδωνίας και υφάλους, καθιστώντας την αδειοδότηση σχεδόν αδύνατη.
Ψεματισμένος: Η θέση στον Ψεματισμένο (κοντά στο Ζύγι) θεωρήθηκε η πλέον προβληματική από κοινωνικής και περιβαλλοντικής άποψης. Η περιοχή εμπίπτει σε ζώνες Τ3ε και Τ3β. Η εγκατάσταση βιομηχανικής μονάδας θα προκαλούσε οπτική και ηχητική ρύπανση σε μια αναπτυσσόμενη τουριστική περιοχή.
Λόγω των υφιστάμενων λιμενικών έργων και κυματοθραυστών, η θαλάσσια περιοχή έχει περιορισμένη ικανότητα διασποράς. Η προσθήκη άλμης θα οδηγούσε σε τοπική υπερβολική αύξηση της αλατότητας. Μεγάλο μέρος των τεμαχίων εμπίπτει στη Ζώνη Προστασίας Παραλίας.
Μαζωτός: Παρόλο που ο Μαζωτός παρουσιάζει τις μεγαλύτερες τεχνικές προκλήσεις, κρίθηκε ως η μοναδική βιώσιμη λύση.
Η Περιβαλλοντική Αρχή έδωσε το πράσινο φως για τον Μαζωτό στηριζόμενη στα εξής δεδομένα:
Θαλάσσιο υπόβαθρο: Ο πυθμένας στο σημείο απόρριψης αποτελείται από άμμο και ιλύ, με φτωχή πανίδα, γεγονός που σημαίνει ότι η άλμη θα έχει τις λιγότερες δυνατές επιπτώσεις.
Απόσταση από οικισμούς: Η μονάδα απέχει 2χλμ από τον πυρήνα του Μαζωτού και 1,4χλμ από την πλησιέστερη οικιστική ζώνη, μειώνοντας την άμεση όχληση.
Μέτρα μετριασμού: Παρά την αποψίλωση περιορισμένης παράκτιας φρυγανικής βλάστησης, η κύρια μακκία βλάστηση της περιοχής (ακακίες, σχινιές) θα παραμείνει ανέπαφη βάσει του σχεδιασμού.
Η επιλογή του Μαζωτού αποτελεί μια στρατηγική απόφαση που προκρίνει την εθνική ανάγκη για νερό, αποδεχόμενη το υψηλότερο κατασκευαστικό κόστος λόγω μεγάλου αγωγού προκειμένου να αποφευχθούν ανυπέρβλητα νομικά και περιβαλλοντικά κωλύματα που θα καθυστερούσαν το έργο για χρόνια.
Οι τρεις όροι του Υπουργείου Άμυνας
Το Υπουργείο Άμυνας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη χωροθέτηση της μονάδας, καθώς η ευρύτερη περιοχή μεταξύ Λάρνακας και Λεμεσού αποτελεί ζωτικό χώρο για τις δραστηριότητες της Εθνικής Φρουράς.
Ενώ οι θέσεις στους Σοφτάδες και το Μαρώνι απορρίφθηκαν ασυζητητί λόγω άμεσης γειτνίασης με πεδία βολής, για την επιλεγείσα θέση στον Μαζωτό το Υπουργείο έθεσε αυστηρούς όρους και προϋποθέσεις προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η λειτουργία της αφαλάτωσης δεν θα παρεμποδίζει την επιχειρησιακή ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεων.
Σύμφωνα με την Αιτιολογημένη Διαπίστωση, η συγκατάθεση του Υπουργείου Άμυνας συνοδεύεται από τα εξής προαπαιτούμενα:
1. Η μονάδα θα κατασκευαστεί εν πλήρη επίγνωση της παρακείμενης λειτουργίας του Πεδίου Βολής Κιτίου και δεν θα γίνει επίκληση στο μέλλον θεμάτων οχληρίας ή επικινδυνότητας ή αίτημα για έκπτωση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων της Εθνικής Φρουράς. Είναι επιθυμητό όπως κατά τη διάρκεια των βολών (έως και 25 μέρες ετησίως), να μην εργάζεται προσωπικό εντός της μονάδας, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις βολών.
2. Δεν θα δοθεί άλλη άδεια ανάπτυξης τεμαχίων, με την επίκληση του «προηγούμενου» που δημιουργείται με την υπόψη έγκριση του Υπουργείου Άμυνας.
3. Η όδευση του αγωγού προς τη θάλασσα να γίνει όσο το δυνατόν πιο δυτικά και οπωσδήποτε εκτός της επικίνδυνης ζώνης του Πεδίου Βολής Κιτίου.
