€80 εκατ. το κόστος για νέα μονάδα αφαλάτωσης στο Μοναγρούλλι – Το έργο δυναμικότητας 60.000κ.μ./ ημέρα μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης

Σημαντικό βήμα για την οριστική επίλυση του υδατικού προβλήματος της Λεμεσού αποτελεί η προώθηση της νέας μόνιμης μονάδας αφαλάτωσης στην κοινότητα Μοναγρούλλι δυναμικότητας 60.000 κυβικών μέτρων ημερά. Το έργο μπαίνει πλέον σε τροχιά υλοποίησης, καθώς το υπουργείο Γεωργίας κατέθεσε πρόταση για την έγκριση της απαλλοτρίωσης και επίταξης της απαιτούμενης γης.

Η υλοποίηση του έργου περνά μέσα από την απαλλοτρίωση ιδιωτικής γης συνολικής έκτασης περίπου 45.447 τετραγωνικών μέτρων στην κοινότητα Μοναγρούλλι. Σύμφωνα με την επίσημη εκτίμηση του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, το κόστος των αποζημιώσεων ανέρχεται στο ποσό των €1.455.000. Η τοποθεσία της μονάδας έχει ήδη εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο και βρίσκεται πλησίον του υφιστάμενου Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων του ΕΟΑ Λεμεσού.

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) έχει θέσει ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της υποδομής. Το 2027 αναμένεται η προκήρυξη του έργου, εφόσον ολοκληρωθούν οι περιβαλλοντικές και οικονομικές μελέτες και το 2029 η μονάδα αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία.

Ως εκ τούτου, το ΤΑΥ θα προχωρήσει άμεσα στην εκπόνηση Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον και Μελετών Βιωσιμότητας και Οικονομικής Ανταποδοτικότητας, καθώς και Σημειώματος Έργου (PCN), ώστε να εξασφαλίσει τις απαιτούμενες αδειοδοτήσεις και εγκρίσεις, για υλοποίηση του έργου.

Το κατασκευαστικό κόστος της μονάδας εκτιμάται στα €80.000.000. Το έργο θα υλοποιηθεί με τη μέθοδο της Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), η οποία προβλέπει τη λειτουργία και συντήρηση της μονάδας από τον ιδιώτη επενδυτή για διάστημα 25 ετών.

Σκοπός της νέας μονάδας είναι η διασφάλιση των αστικών περιοχών της Λεμεσού απέναντι στην παρατεταμένη ανομβρία και τα χαμηλά αποθέματα των φραγμάτων. Με την ολοκλήρωση του έργου το 2029, η επαρχία αναμένεται να αποκτήσει μια αξιόπιστη και μόνιμη πηγή νερού, διασφαλίζοντας την υδατική της επάρκεια για τις επόμενες δεκαετίες.

Οι πιστώσεις για την αγορά ύδατος από τη μονάδα θα περιληφθούν στον προϋπολογισμό του ΤΑΥ, στο άρθρο «Αγορά Ύδατος», διαχωρίζοντας το λειτουργικό κόστος από το κεφαλαιουχικό κόστος κατασκευής.

Στο πλαίσιο ενίσχυσης της υδατικής επάρκειας, έχουν ήδη τεθεί σε πλήρη λειτουργία νέες κινητές μονάδες αφαλάτωσης. Από τον περασμένο Ιούλιο λειτουργεί η μονάδα στη Μονή (15.000κ.μ./ ημέρα), στην Κισσόνεργα από τον περασμένο Δεκέμβριο (12.000κ.μ./ ημέρα) και στο Λιμάνι Λεμεσού (10.000κ.μ./ ημέρα) από τον Μάρτιο. Η κινητή μονάδα αφαλάτωσης Μονής έχει προγραμματισμένο ορίζοντα λειτουργίας έως το τέλος του 2026.             

Με την προσθήκη των νέων μονάδων, ο συνολικός αριθμός μονάδων αφαλάτωσης αυξάνεται από πέντε σε οκτώ, ενώ με την ένταξη της μονάδας στον Γαρύλλη (10.000κ.μ./ ημέρα) το επόμενο διάστημα αναμένεται να ανέλθει στις εννέα.

Μέσα στο 2026 προγραμματίζεται η λειτουργία της μονάδας αφαλάτωσης στην Επισκοπή (15.000κ.μ./ ημέρα) εντός του φθινοπώρου, ενώ του Βασιλικού (20.000κ.μ./ ημέρα) εντός Ιανουαρίου 2027. Αρχές του Ιανουαρίου 2027 αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία και η αφαλάτωση στον Μαζωτό (40.000κ.μ./ ημέρα). Τα έργα αυτά αναμένεται να προσθέσουν συνολική ημερήσια δυναμικότητα 137.000 κυβικών μέτρων.

Σε συνδυασμό με τις πέντε υφιστάμενες μόνιμες μονάδες (235.000 κ.μ./ ημέρα), η συνολική δυναμικότητα του συστήματος θα αυξηθεί κατά περίπου 66%, ενισχύοντας σημαντικά την ασφάλεια στην ύδρευση.

Στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, μέχρι το 2029, προωθείται η δημιουργία ακόμα τριών νέων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης εκτός από την Ανατολική Λεμεσό. Συγκεκριμένα, προγραμματίζεται η πρώτη μονάδα στην περιοχή της Αγίας Νάπας στην Αγία Θέκλα (30.000κ.μ./ ημέρα), νέα μονάδα στη Δεκέλεια (80.000 κ.μ./ ημέρα) σε αντικατάσταση της υφιστάμενης και νέα μονάδα στην Πόλη Χρυσοχούς (10.000κ.μ./ ημέρα). Οι τρεις αυτές μονάδες προγραμματίζεται να αξιοποιούν, όπου είναι εφικτό, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Τονίζεται ότι προγραμματίζεται η εγκατάσταση ταχύ-διυλιστηρίων στην περιοχή της Πόλις Χρυσοχούς για κάλυψη αναγκών ύδρευσης, με εκτιμώμενη έναρξη τον Ιανουάριο του 2028 και ημερήσια δυναμικότητα 1.500κ.μ.

Σημειώνεται ότι η σύμβαση με τον ανάδοχο της μονάδας αφαλάτωσης Δεκέλειας ολοκληρώνεται στις 20 Μαΐου 2027. Νοουμένου ότι η νέα μονάδα δεν αναμένεται να είναι έτοιμη πριν το 2029, το ΤΑΥ βρίσκεται σε διαδικασία διαπραγμάτευσης με τον ανάδοχο για επέκταση της σύμβασης.

Μέχρι το 2023, οι μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης κάλυπταν περίπου το 70% των αναγκών ύδρευσης. Το ποσοστό αυτό προσέγγισε το 75% το 2025 και σήμερα ανέρχεται περίπου στο 80%.

Από το 2024, τα έργα αφαλάτωσης προχωρούν με επιταχυνόμενες διαδικασίες αδειοδότησης και στοχευμένες πολεοδομικές ρυθμίσεις, χωρίς εκπτώσεις στα περιβαλλοντικά και τεχνικά πρότυπα.

Τι αναμένεται από τις νέες μονάδες

Εκτιμάται ότι το σύνολο των μονάδων αφαλάτωσης θα συνεισφέρει για το έτος 2026 περίπου 83 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (ΕΚΜ) στο Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ) και 8,2 ΕΚΜ στο Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου, ενώ για τα έτη 2027 και 2028 η αντίστοιχη συνεισφορά εκτιμάται ότι θα αυξηθεί σε 105,1 ΕΚΜ για το ΕΣΝΑ και 8,9 ΕΚΜ για την Πάφο, βάσει του προγραμματισμού ένταξης νέων και κινητών μονάδων.

Ωστόσο, για τη διασφάλιση των πιο πάνω ποσοτήτων που έχουν ενσωματωθεί στο υδατικό ισοζύγιο, έχουν υιοθετηθεί επιμέρους κρίσιμες παραδοχές που αφορούν συγκεκριμένες μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες παρουσιάζουν ιδιαίτερη σημασία για τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό.

Η υφιστάμενη σύμβαση με τον ανάδοχο της μονάδας αφαλάτωσης Δεκέλειας, η οποία προβλέπει την παραχώρηση 19,7 ΕΚΜ ετησίως, ολοκληρώνεται εντός του 2027. Το ΤΑΥ έχει ήδη δρομολογήσει τη διαδικασία διαπραγμάτευσης για χρονική επέκταση της υφιστάμενης σύμβασης.

Στο σενάριο του ΕΣΝΑ εκτιμάται ότι η παραγόμενη ετήσια ποσότητα θα παραμείνει στα ίδια επίπεδα για τα έτη 2027 και 2028, όπως και το 2026.

Σε ότι αφορά την κινητή μονάδα αφαλάτωσης Βασιλικού έχουν υπολογιστεί για τα έτη 2027 και 2028 ετήσιες ποσότητες 3,3 ΕΚΜ, στη βάση της παραδοχής ότι η θα τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Σημειώνεται ότι έχουν προκύψει ορισμένα προβλήματα το τελευταίο διάστημα. Σύμφωνα με το ΤΑΥ, οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της εγκατάστασης και ένταξης της μονάδας θα οδηγήσει σε αντίστοιχα ελλείμματα στις προβλεπόμενες ποσότητες για το 2027. Σημειώνεται ότι την αποκλειστική ευθύνη για την ολοκλήρωση της εγκατάστασης της συγκεκριμένης μονάδας φέρει η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, ως η αρμόδια Αρχή υλοποίησης.

Για τα έτη 2027 και 2028, έχουν υπολογιστεί περαιτέρω ετήσιες ποσότητες 13,1 ΕΚΜ, με την παραδοχή ότι η μονάδα αφαλάτωσης Μαζωτού θα τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Και για τη μονάδα αυτή το ΤΑΥ υπογραμμίζει πως οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της εγκατάστασης ή στην έναρξη πλήρους λειτουργίας της μονάδας ή/και σε ενδεχόμενο ακύρωσης ή αλλαγής σχεδιασμού, όπως έγινε και με την κινητή μονάδα Αγίας Νάπας, θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία σημαντικών ελλειμμάτων στις ποσότητες που έχουν ενσωματωθεί στο υδατικό ισοζύγιο, ιδίως για το έτος 2027.