Συνήθως τις συνεντεύξεις με τον πρύτανη ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος, τις απασχολούν κυρίως ακαδημαϊκά ζητήματα. Σπουδές, προγράμματα, τμήματα, σχεδιασμοί για περαιτέρω ανάπτυξη, αποτελέσματα ακαδημαϊκής αριστείας, έρευνα, καινοτομία… Η διαφορά αυτής της συνομιλίας μας με τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου, καθηγητή Τάσο Χριστοφίδη, έγκειται στο ότι αγγίξαμε και άλλα ζητήματα, για τα οποία γίνεται μεν κατά καιρούς συζήτηση, ωστόσο ουδείς τα αγγίζει οργανωμένα και ολιστικά.

Ζητήματα, τα οποία φτάνουν πιο πίσω από την πρόσβαση ενός υποψηφίου σε κάποια σχολή των πανεπιστημίων. Συγκεκριμένα, αγγίξαμε το θέμα των βαθμών των σχολείων, των απολυτηρίων από σχολεία της δημόσιας εκπαίδευσης και των δεδομένων που σήμερα υπάρχουν. Είναι, άραγε, αντιπροσωπευτικοί οι βαθμοί –είτε οι ψηλοί, είτε οι χαμηλοί– που εξασφαλίζουν οι υποψήφιοι στις παγκύπριες εξετάσεις, των πραγματικών τους επιπέδων; Η πραγματική εικόνα των υποψηφίων διαπιστώνεται τελικά όταν αυτοί είναι πλέον φοιτητές; Μπορούν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις ενός πανεπιστημίου ακόμη και μαθητές που είχαν ιδιαίτερα υψηλές βαθμολογίες στο απολυτήριό τους από το Λύκειο;

Το απολυτήριο σήμερα έχει αντίκρισμα στις απαιτήσεις και τα δεδομένα της εποχής; Όλα αυτά και αρκετά άλλα, ιδιαίτερα ενδιαφέροντα σημεία, συζητούμε με τον πρύτανη Τάσο Χριστοφίδη, ο οποίος χωρίς δισταγμό, κάνει ξεκάθαρα λόγο για γνωστικό επίπεδο νεοεισερχόμενων φοιτητών, το οποίο χρόνο με τον χρόνο μειώνεται αισθητά. Κι αυτό, όπως λέει, είναι διαπίστωση ακαδημαϊκών διαφόρων τμημάτων και κατευθύνσεων. Αναφέρεται ακόμη και στους τομείς, στους οποίους παρουσιάζονται αυτά τα κενά και οι αδυναμίες είναι κυρίως στην πολυσυζητημένη κριτική σκέψη, καθώς επίσης και στη γλωσσική έκφραση κι επικοινωνία. 

Πέραν όμως από τα πιο πάνω ζητήματα, ο κ. Χριστοφίδης αναφέρεται και στο άλλο σημαντικό ζήτημα των ημερών, τη στέγαση των φοιτητών και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σε αρκετές περιπτώσεις για εξασφάλιση προσιτής οικονομικά στέγης, στην ανάπτυξη της Πανεπιστημιούπολης, η οποία σε μερικά χρόνια θα αυξήσει και τον αριθμό των κλινών της με την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης των Φοιτητικών Εστιών, ενώ ξεκάθαρα απαντά εάν τον ενδιαφέρει να επαναδιεκδικήσει ή όχι το πηδάλιο του Πανεπιστημίου Κύπρου στις επερχόμενες πρυτανικές εκλογές. 

-Κύριε Χριστοφίδη, κατά καιρούς γίνεται έντονη συζήτηση για τα αποτελέσματα και τους βαθμούς των τελειόφοιτων μαθητών. Τόσο για χαμηλά επίπεδα, όσο και για ιδιαίτερα υψηλά σε ορισμένες περιπτώσεις. Τα δεδομένα αυτά είναι αντιπροσωπευτικά της πραγματικής εικόνας;

-Δεν είμαι σίγουρος ότι οι βαθμολογίες των τελειόφοιτων μαθητών/τριών ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Ιδιαίτερα μού προκαλούν εντύπωση οι πολύ υψηλές βαθμολογίες με τις οποίες αποφοιτούν τα παιδιά από τα σχολεία. Μακάρι να είναι αντιπροσωπευτικοί οι βαθμοί και να έχουμε τόσους πολλούς άριστους μαθητές. Όμως φαίνεται ότι υπάρχει πληθωρισμός βαθμών που κάνει δύσκολη τη διάκριση και αυτό αδικεί τα παιδιά που πραγματικά αξίζουν να έχουν αυτούς τους πολύ ψηλούς βαθμούς.

-Το επίπεδο και η επάρκεια γνώσεων των μαθητών φαίνεται όταν πλέον είναι φοιτητές του Πανεπιστημίου στα διάφορα προγράμματα σπουδών του;

-Το επίπεδο των αποφοίτων των σχολείων μας επηρεάζει και το επίπεδο των νέων φοιτητριών/τών μας κι αυτό απασχολεί τα ακαδημαϊκά ιδρύματα. Δυστυχώς, η διαπίστωση πολλών συναδέλφων είναι ότι το επίπεδο των νεοεισερχόμενων φοιτητών πέφτει χρόνο με τον χρόνο. Σε αυτό δεν βοηθά και το γεγονός ότι οι αριθμοί των μαθητών/τριών που παρακάθονται στις παγκύπριες εξετάσεις κάθε χρόνο μειώνονται. Διαπιστώνονται αδυναμίες τόσο σε θέματα κριτικής σκέψης, αλλά και σε ζητήματα γλωσσικής έκφρασης και επικοινωνίας. Χρειάζεται προσπάθεια για την ανάπτυξη και κατάκτηση δεξιοτήτων βασικών για τη σταδιοδρομία ενός ατόμου. Οι χαμηλοί βαθμοί στις παγκύπριες εξετάσεις κάποιων νεοεισερχόμενων φοιτητών/τριών μάς προβληματίζουν. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

-Σε περίπτωση που ένας πρωτοετής φοιτητής, ανεξαρτήτως της βαθμολογίας με την οποία πέτυχε εισδοχή, παρουσιάζει σημαντικές ελλείψεις και κενά που φρενάρουν ή δυσκολεύουν την πορεία παρακολούθησης του προγράμματος σπουδών του, το Πανεπιστήμιο έχει μηχανισμούς στήριξης;

-Το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει μηχανισμούς στήριξης των νεοεισερχόμενων φοιτητών/τριών που παρουσιάζουν κενά και ελλείψεις. Ανάμεσά τους και η προσφορά μαθημάτων που κάνουν πιο ομαλή τη μετάβαση από τα σχολικά στα πανεπιστημιακά μαθήματα. Επιπλέον κέντρα και οντότητες του Πανεπιστημίου Κύπρου, όπως το Κέντρο Σταδιοδρομίας, προσφέρουν καθοδήγηση και εργαστήρια που εστιάζουν στην απόκτηση των απαραίτητων δεξιοτήτων για τη διασύνδεση των νέων μας με την απαιτητική αγορά εργασίας. Προσπαθούμε να προετοιμάσουμε τη φοιτητική μας κοινότητα για το μετέπειτά της βήμα. Είναι σημαντικό να αντιληφθεί η/ο φοιτήτρια/τής πόσο η προσαρμοστικότητα, η κινητικότητα, η συνεργασία, η ευελιξία, η γλωσσομάθεια, η επικοινωνία τις/ους καθιστά ανταγωνιστικές/ούς.

-Το Πανεπιστήμιο Κύπρου βλέπει το ενδεχόμενο σε κάποια χρονική στιγμή να συζητήσει ενδεχόμενο επιλογής των φοιτητών του με δικά του κριτήρια; Γιατί πρόκειται για ένα θέμα που κατά καιρούς απασχολεί προκαλώντας μάλιστα και αντιπαραθέσεις.

-Η επιλογή των φοιτητών/τριών στις πλείστες των περιπτώσεων γίνεται από τα ίδια τα πανεπιστήμια, επομένως και το δικό μας πανεπιστήμιο θα ήθελε να είναι σε θέση να επιλέγει τις/ους δικές/ούς του φοιτήτριες/τές. Αν η επιλογή των φοιτητών/τριών θα στηριχθεί και στην επίδοση κατά τις λυκειακές σπουδές, θα πρέπει πρώτα να γίνει αναβάθμιση του σχολικού απολυτηρίου. Με τον όρο αναβάθμιση δεν εννοώ απλώς την επίλυση του προβλήματος του πληθωρισμού βαθμών στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως. Αναβάθμιση θα προκύψει μετά από μια πραγματική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. 

-Θεωρείτε δηλ. ότι το περιεχόμενο της δημόσιας εκπαίδευσης πρέπει να διαφοροποιηθεί. Το απολυτήριο του δημόσιου σχολείου έχει αντίκρισμα στα σημερινά ακαδημαϊκά δεδομένα Κύπρου κι εξωτερικού;

-Έχω πολλές φορές πει ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα πρέπει να μετεξελιχθεί, από γνωσιοκεντρικό σε σύστημα που πέρα από τις απαραίτητες γνώσεις να καλλιεργεί δεξιότητες και την κριτική σκέψη. Στη σημερινή εποχή η απόκτηση πολλών γνώσεων δεν είναι το ζητούμενο. Εκείνο που έχει σημασία είναι να ξέρει κάποιος/α πού μπορεί να βρει γνώση, και κυρίως πώς θα συνδυάζει γνώσεις για την παραγωγή νέας γνώσης. Κατά την άποψή μου, βασική προϋπόθεση για μια σοβαρή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση είναι να δοθεί η δυνατότητα στον/ην εκπαιδευτικό να είναι πραγματικός/ή δάσκαλος/α-ηγέτης/ιδα στην τάξη και όχι απλώς ένα εκπαιδευτικό εργαλείο μετάδοσης γνώσης. Να σημειώσω ότι μια πραγματική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν συντελείται μέσα σε λίγα μόνο χρόνια. Χρειάζεται αρκετός χρόνος και πάνω από όλα χρειάζεται το θέμα αυτό να αντιμετωπισθεί ως εθνικό, πάνω από κόμματα και κυβερνήσεις. Πολλές φορές η εκπαίδευση, η παιδεία, ως αξίες, αξιοποιούνται για εύηχα συνθήματα στα αυτιά των πολιτών – ψηφοφόρων- αν όμως αναζητήσουμε την ουσία, ίσως δούμε ότι κάθε κυβέρνηση επιχειρεί αποσπασματικές αλλαγές, χωρίς να επιδιώκεται μία σφαιρική, τολμηρή αν θέλετε μεταρρύθμιση.  Σήμερα, έχοντας ζήσει διεθνώς και την εμπειρία της πανδημίας, μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι ο κόσμος μας άλλαξε. Η ψηφιακή μετάβαση συμβαίνει, σήμερα, τώρα. Η μαθητική κοινότητα, ως γενιά, είναι μια γενιά που έχει διαφορετικές απαιτήσεις. Χρειάζεται, λοιπόν, να αντιληφθούμε τι είναι αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον της για μάθηση. Αυτή η πρόκληση αφορά τους/ις εκπαιδευτικούς και αυτές/ους που ασκούν εκπαιδευτική πολιτική. Το πώς διδάσκουμε και το τι διδάσκουμε τις/ους μαθήτριες/ές μας, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία τους στο μέλλον, αλλά και την πορεία της χώρας μας. Όταν μένουμε στατικοί σε έναν κόσμο που από τη φύση του αλλάζει, τότε δεν μπορούμε να περιμένουμε πρόοδο, η οπισθοδρόμηση θα είναι μοιραία και δεν θα πρέπει να μας ξενίζει. 

Να παραμεριστεί η σύγκρουση συμφερόντων

-Αντιπαραθέσεις προκαλούνται κάθε χρόνο και από την απόφαση του Πανεπιστημίου να παραχωρήσει αριθμό θέσεων σε υποψηφίους που πέτυχαν σε διεθνείς εξετάσεις. Πόσοι είναι αυτοί οι φοιτητές και γιατί πιστεύετε ότι αυτή η πρακτική πρέπει να συνεχίσει;

-Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά το Πανεπιστήμιο Κύπρου διέθεσε μικρό αριθμό θέσεων που έμειναν κενές μετά και την τελευταία κατανομή θέσεων με βάση τις Παγκύπριες Εξετάσεις σε παιδιά που είχαν υψηλές επιδόσεις σε διεθνείς εξετάσεις. Τα παιδιά που παίρνουν αυτές τις θέσεις είναι συνήθως άτομα που στόχευαν σε σπουδές σε ξένα πανεπιστήμια, αλλά για κάποιους λόγους δεν μπορούσαν τελικά να μεταβούν στο εξωτερικό. Είναι άδικο να μην δίνεται η ευκαιρία να γίνουν δεκτές/οί στο δημόσιο πανεπιστήμιο και σε άτομα που για διάφορους λόγους δεν μπορούν να παρακαθίσουν στις παγκύπριες. Είναι παιδιά αυτής της χώρας, οι γονείς τους είναι φορολογούμενοι πολίτες και είναι αδιανόητο, να γίνονται δεκτοί/ές σε πολύ καλά πανεπιστήμια του εξωτερικού, αλλά όχι στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ασφαλώς η πρακτική αυτή της διάθεσης των λίγων κενών θέσεων σε άτομα με ψηλές επιδόσεις σε διεθνείς εξετάσεις θα συνεχιστεί. Δεν είναι λογικό να διακηρύττουμε ότι θέλουμε να προσελκύσουμε ποιοτικούς/ές ξένους/ες φοιτητές/τριες και ταυτόχρονα να κλείνουμε την πόρτα σε Κύπριες/ους που έχουν πολύ καλές ακαδημαϊκές επιδόσεις.

-Αίτημα των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων της Κύπρου είναι να δοθεί το πράσινο φως για προσφορά και ξενόγλωσσων προγραμμάτων σπουδών για προσέλκυση και ξένων φοιτητών. Πού βρίσκεται το θέμα αυτό;

-Δυστυχώς αυτή τη στιγμή, τα δημόσια πανεπιστήμια, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, δεν μπορούν να προσφέρουν ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών. Το θέμα αυτό συζητείται ενώπιον της επιτροπής Παιδείας της Βουλής τα τελευταία πέντε χρόνια. Κατά την άποψή μου οι εξαγγελίες περί μετατροπής της Κύπρου σε κέντρο ανώτατης εκπαίδευσης, είναι άνευ περιεχομένου, όταν δεν είναι δυνατή η προσφορά ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών. 

Ενδεικτικό παράδειγμα του παραλογισμού που βιώνουμε, ή αν θέλετε της αδικαιολόγητης καθυστέρησης, είναι ότι ενώ όλα τα προγράμματα σπουδών του πανεπιστημίου μας έχουν πρόσφατα αναγνωριστεί από τη Σαουδική Αραβία που είναι μία σημαντική αγορά στην οποία θα έπρεπε να απευθυνόμαστε, δεν μπορούμε να το πράξουμε, επειδή η νομοθεσία δεν μας το επιτρέπει. 

Είναι καιρός να παραδεχτούμε ότι η τεχνολογία, οι εξελίξεις πρόλαβαν τους νομοθέτες. Πρέπει να αυξήσουμε ταχύτητα και ρυθμό, αν θέλουμε να είμαστε συμμέτοχοι στις αλλαγές που συντελούνται και θα γίνουν είτε με εμάς, είτε χωρίς εμάς. Η χρονοτριβή συνεχίζεται και χαμένη είναι η χώρα μας. Είναι καιρός τα συμφέροντα, η σύγκρουση συμφερόντων να παραμεριστεί για το καλό της παιδείας, για την πρόοδο της πατρίδας μας.

Εδώ να σημειώσω ότι ένας/ μία ξένη/ος φοιτητής/τρια με υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις θα επιλέξει τη χώρα μας για σπουδές, αν έχουμε καλά ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών, προσιτή στέγη και καλές συγκοινωνίες. Δυστυχώς και στα τρία, δεν πάμε καθόλου καλά.

Οι φοιτητικές εστίες είναι στρατηγικό εργαλείο προσέκλυσης καλών φοιτητών

Το στεγαστικό είναι ένα από τα καυτά θέματα κυρίως των τελευταίων ημερών, καθώς οι τιμές των ενοικίων σε πολλές περιοχές έχουν πάρει φωτιά. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι εκατοντάδες οικογένειες να αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα και δυσκολίες που επηρεάζουν και τις σπουδές των παιδιών τους. Σύμφωνα με τον πρύτανη Χριστοφίδη, η ανέγερση φοιτητικών εστιών θα αμβλύνει το στεγαστικό πρόβλημα, ενώ την ίδια ώρα εξηγεί γιατί αυτές αποτελούν στρατηγικό εργαλείο.

-Ένα από τα θέματα που απασχολούν φοιτητές και τις οικογένειές τους είναι η στέγαση. Τα ψηλά ενοίκια είναι πλέον βραχνάς. Μπορούν τα Πανεπιστήμια να συμβάλουν σε αυτό το θέμα και με ποιους τρόπους;

-Η ανέγερση των φοιτητικών εστιών θα αμβλύνει το στεγαστικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές/τριες. Προσωπικά θεωρώ τις φοιτητικές εστίες και ως στρατηγικό εργαλείο για την προσέλκυση πολύ καλών ξένων φοιτητών/τριών και ερευνητών/τριών που είναι απαραίτητες/οι για ένα ερευνητικά προσανατολισμένο πανεπιστήμιο, όπως το δικό μας. Βεβαίως, θα πρέπει να βρεθεί και βραχυπρόθεσμη λύση για το στεγαστικό πρόβλημα. Τα δημόσια πανεπιστήμια, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, και στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής του Πανεπιστήμιο Κύπρου (μέσω του Σωματείου Ευημερίας Φοιτητών), προσπαθούν να ενισχύσουν τους/τις φοιτητές/τριες που αδυνατούν να καταβάλουν τα εξωφρενικά ενοίκια που τους ζητούνται.

-Οι Φοιτητικές Εστίες του Πανεπιστημίου Κύπρου πόσους φοιτητές εξυπηρετούν; Υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για διαμονή σε αυτές;

-Αυτή τη στιγμή το Πανεπιστήμιο Κύπρου μπορεί να φιλοξενήσει μόνο 208 φοιτητές/τριες στις φοιτητικές του εστίες, αριθμός απαράδεκτα χαμηλός. Εννοείται ότι το ενδιαφέρον για διαμονή στις εστίες είναι τεράστιο.

-Γενικότερα, πώς προχωράει η ανάπτυξη της Πανεπιστημιούπολης;

-Η Πανεπιστημιούπολη αναπτύσσεται ραγδαία. Υπό κατασκευή είναι οι κτηριακές εγκαταστάσεις της Πολυτεχνικής Σχολής, το κτήριο του τμήματος Βιολογικών Επιστημών, το κτήριο της Ιατρικής Σχολής, ενώ έχει δρομολογηθεί η ανέγερση του δεύτερου φωτοβολταϊκού πάρκου δυναμικότητας 5 MW με προοπτική αύξησης της δυναμικότητας στα 10 MW. 

Εστιάζουμε στην κατασκευή της δεύτερης φάσης των φοιτητικών εστιών, επειδή γνωρίζουμε πόσο σημαντική είναι η πρόσβαση σε οικονομική φοιτητική στέγη για ευάλωτες ομάδες, αλλά και για τη ξένη φοιτητική κοινότητα. Προχωρούμε σύντομα με τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τα κτήρια των Θεωρητικών Επιστημών, της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής και της Φιλοσοφικής Σχολής.

Η ανάπτυξη του ενεργειακού κέντρου Β και η επέκταση του οδικού δικτύου περιλαμβάνονται στα σχέδιά μας και θα ενισχύσουν σημαντικά τις υποδομές μας. Όταν μιλάμε για την ανάπτυξη της πανεπιστημιούπολης, δεν αναφερόμαστε μόνο στην κτηριακή υποδομή του Πανεπιστημίου Κύπρου. Η πληροφορική και η πληροφοριακή υποδομή του οργανισμού είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο για την επίτευξη του πολυεπίπεδου έργου του οργανισμού. 

Για την ανάπτυξη που γνωρίζει η Πανεπιστημιούπολη είμαστε ευγνώμονες στους ευεργέτες και δωρητές του πανεπιστημίου, αλλά και στην Πολιτεία που χρηματοδοτεί τα έργα μέσω ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Τράπεζα Αναπτύξεως του Συμβουλίου της Ευρώπης. 

«Έγιναν άλματα, αλλά… όχι όσο θα θέλαμε»

-Πώς αξιολογείτε την Ανώτερη και Ανώτατη Εκπαίδευση της χώρας μας τα τελευταία χρόνια;

-Η Ανώτατη Εκπαίδευση στη χώρα μας έχει κάνει τεράστια άλματα τα τελευταία χρόνια και θεωρώ ότι βρίσκεται σε καλό επίπεδο, όχι όμως όσο θα θέλαμε. Χρειάζονται να γίνουν πάρα πολλά. Αναφέρω ενδεικτικά τη δυνατότητα προσφοράς ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων για τα δημόσια πανεπιστήμια, και ειδικά για το Πανεπιστήμιο Κύπρου την ίδρυση και λειτουργία πανεπιστημιακών κλινικών στα δημόσια νοσηλευτήρια, που είναι απαραίτητες για τη διεξαγωγή του κλινικού και ερευνητικού έργου των συναδέλφων της Ιατρικής μας Σχολής, αλλά και τον εκσυγχρονισμό του νομοθετικού πλαισίου δημιουργίας νεοφυών επιχειρήσεων. Η ανώτατη εκπαίδευση είναι συνυφασμένη με το τρίπτυχο γνώση – έρευνα – καινοτομία, πρόκειται για μια σχέση δυναμική, με ανάγκη για ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Τα πανεπιστήμια άλλωστε δεν είναι αποστασιοποιημένα από την κοινωνία. Δείτε πόσα πολλά έχουμε πετύχει σε συνεργασία με δημόσιους φορείς. Τα Κέντρα Αριστείας και οι ερευνητικές μας μονάδες έχουν συνάψει στρατηγικές συνεργασίες με κύριο αποδέκτη των αποτελεσμάτων την κοινωνία. Λέξεις – κλειδιά σήμερα όταν μιλάμε για ανώτατη εκπαίδευση είναι η επίδραση, η συνεισφορά, η επικοινωνία με τους πολίτες.

Έτοιμος προς επαναδιεκδίκηση της Πρυτανείας

-Σύντομα ολοκληρώνεται η θητεία των Πρυτανικών Αρχών. Είναι στα σχέδιά σας το ενδεχόμενο επαναδιεκδίκησης; Ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικότερα που έχουν γίνει κατά τη διάρκεια της θητείας αυτής και ποιες εκκρεμότητες υπάρχουν;

-Πρόθεσή μου είναι να επαναδιεκδικήσω. Θα ήθελα να είμαι μέρος της προσπάθειας ολοκλήρωσης αρκετών έργων (όχι μόνο κατασκευαστικών) που βρίσκονται υπό σχεδιασμό ή που η υλοποίησή τους έχει δρομολογηθεί. Θεωρώ ότι, παρά τις δυσκολίες που προέκυψαν, λόγω της πανδημίας, στο πανεπιστήμιο μας έγιναν σημαντικά βήματα σε πολλούς τομείς. Αναφέρω ενδεικτικά την προσφορά νέων σύγχρονων διεπιστημονικών προγραμμάτων σπουδών και την καταλυτική συμμετοχή του πανεπιστημίου στη συμμαχία δέκα πανεπιστημίων για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού πανεπιστημίου, ένα σημαντικό βήμα για τη διεθνοποίηση κι έναν από τους φάρους της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα πανεπιστήμια. Σημειώνω όμως εμφαντικά ότι τα επιτεύγματα και οι επιτυχίες του πανεπιστημίου δεν είναι αποτέλεσμα των προσπαθειών ενός ατόμου ή λίγων ατόμων αλλά οφείλονται στη συλλογική προσπάθεια και σκληρή δουλειά πολλών χρόνων του συνόλου της πανεπιστημιακής κοινότητας, του ακαδημαϊκού προσωπικού, του διοικητικού και άλλου προσωπικού και της φοιτητικής κοινότητας.