Ο Θέμος Δημητρίου γράφει για τις διαπραγματεύσεις στο Κραν Μοντάνα.
Να ξεκαθαρίσω κάτι: Δεν ισχυρίζομαι ότι η Τουρκία επεδίωκε λύση ή ότι δεν θα εμπόδιζε τη λύση αν φτάναμε ως εκεί. Δεν ξέρω. Όμως η πρόοδος στο θέμα των εσωτερικων πτυχών δεν ήταν τέτοια που να εκτίθεται η Τουρκία με την αδιαλλαξία της στο θέμα των εγγυήσεων και των στρατευμάτων.
Ας δούμε τις βασικές πτυχές της πρότασης Αναστασιάδη. Η εκ περιτροπής Προεδρία με διασταυρούμενη σταθμισμένη ψήφο ήταν ίσως το σημαντικότερο επίτευγμα των συγκλίσεων Χριστόφια-Ταλάτ. Ο Αναστασιάδης απέσυρε αυτή την πρόνοια εκπληρώνοντας τη δέσμευσή του στους απορριπτικους μέσα και έξω από το κόμμα του. Από τότε η εκ περιτροπής Προεδρία αποτελει για τους Τουρκοκύπριους κόκκινη γραμμή και η μη αποδοχή της από τους Ελληνοκύπριους εκλαμβάνεται ως ένδειξη άρνησης της ισότητας. Η πρόταση Αναστασιάδη προσφέρει την εκ περιτροπης Προεδρία.
Η μήπως όχι; Η πρόταση δέχεται την εκ περιτροπής Προεδρία με διασταυρούμενη σταθμισμένη ψήφο αλλά προσθέτει την απαίτηση για κοινό ψηφοδέλτιο. Κατ’ αρχήν δεν έχει νόημα ή είναι απλή ταυτολογία η «διασταυρούμενη ψήφος» αν το ψηφοδέλτιο είναι κοινό. Πώς θα λειτουργήσει όμως το κοινό ψηφοδέλτιο; Αν έχουμε «ένας άνθρωπος -μια ψήφος» θα έχουμε ουσιαστικα ένα ελληνοκυπριακό ψηφοδέλτιο με έναν «φιλέλληνα» Τουρκοκύπριο να επικρατει σε κάθε αναμέτρηση. Στο άλλο άκρο, αν έχουμε ισότιμη στάθμιση, με την τουρκοκυπριακή ψήφο να μετρά με πενταπλάσια αξία απο την ελληνοκυπριακή, δεν χρειάζεται καν το «εκ περιτροπής». Είναι όμως διατεθειμένος ο Αναστασιάδης ή και οποιοσδήποτε άλλος Ελληνοκύπριος πολιτικός να δεχτεί κάτι τέτοιο; Το πιο πιθανό, αν γινόταν αποδεκτή η πρόταση, θα άρχιζε μια ατέλειωτη συζήτηση για τον βαθμό στάθμισης που με μαθηματική ακρίβεια θα οδηγούσε σε αδιέξοδο.
Σε αντάλλαγμα για την αποδοχή της «εκ περιτροπής Προεδρίας» η πρόταση Αναστασιάδη ζητά τερματισμό της Συνθήκης Εγγυήσεως και της Συνθήκης Συμμαχίας «από την πρώτη μέρα». Για την αποχώρηση των στρατευμάτων προβλέπει δραστική μείωση από την πρώτη μέρα και τα υπόλοιπα να αποσύρονται σταδιακά. Ζητά επίσης «επανακαθορισμό του αριθμού των στρατευμάτων που περιλαμβάνονται στις συνθήκες με ρήτρα λήξης ισχύος». Αυτά δεν θα ήταν παράλογα αν παρουσιάζονταν ως προτάσεις προς συζήτηση. Δόθηκαν όμως με τη μορφή τελεσιγράφου, αφού πρώτα φρόντισε ο Αναστασιάδης να διαρρεύσουν στον Τύπο, τονίζοντας πως δεν ήταν διατεθειμένος να συζητήσει οτιδήποτε άλλο. Δεν είναι παράξενο που ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου χαρακτήρισε την πρόταση σαν «τίποτε το νέο» και τον τρόπο που υποβλήθηκε «ανέντιμο».
Ο Νίκος Αναστασιάδης δεν έκαμε την πρόταση για να λύσει το Κυπριακό. Βρέθηκε σε μια πολύ δύσκολη θέση όπου ήταν φανερό πως αυτός ήταν η αιτία για το αδιέξοδο και κινδύνευε να φορτωθεί την ευθύνη για την κατάρρευση των συνομιλιών. Στην Κύπρο ολοένα και περισσότεροι υποστηρικτές της λύσης, ακόμα και μέσα από τον ΔΗΣΥ, είχαν αρχίσει να εκνευρίζονται μαζί του. Χρειαζόταν επειγόντως μια κίνηση για να κερδίσει το «blame game». Η πρόταση ήταν σχεδιασμένη ακριβώς γι’ αυτό. Σχεδιασμένη όχι για να μην μπορεί να την αρνηθεί η Τουρκία αλλα για να μην μπορει να τη δεχτει. Απευθυνόταν όχι προς τους Τουρκοκύπριους ή την Τουρκία ή τον ΟΗΕ αλλα προς τους Ελληνοκύπριους που αναζητούσαν απελπισμένα μια δικαιολογία για να μην παραδεχτουν ότι «η πλευρά μας» είναι υπεύθυνη για το αδιέξοδο.
Οι αντιδράσεις μέχρι σήμερα δείχνουν ότι γενικά πέτυχε στο σκοπό της. Οι μέχρι χθες απρόθυμοι επικριτές του μιλούν διθυραμβικά για την «κίνηση ματ» και ανακουφισμένοι επανέρχονται στη θέση ότι για άλλη μια φορά φταίει η «τουρκική αδιαλλαξία». Απέναντι στο στρατόπεδο των απορριπτικών μπορεί πια ο Αναστασιάδης να ισχυριστεί ότι κατάφερε να «στριμώξει» την Τουρκία χωρίς να κάμει καμιά παραχώρηση. Ακόμα χειρότερα, μπορεί να επιτεθεί στους «υποστηρικτές της όποιας λύσης» για οποιαδήποτε κριτική αποτολμήσουν. (…)
Μακριά από το να είναι «κίνηση ματ» για τη λύση του Κυπριακού, η πρόταση Αναστασιάδη είναι στην πραγματικότητα «άνοιγμα Γκάμπι» (δηλαδή είναι μια φαινομενική θυσία πιονιού που στόχο έχει να παρασύρει τον αντίπαλο σε μειονεκτικη διάταξη των δικών του κομματιών στη σκακιέρα) για τις Προεδρικές εκλογές. Θα παρουσιάσει τον εαυτό του σαν τον εθνικο ηγέτη που έκαμε ό,τι μπορούσε για να λύσει το Κυπριακό, αλλά δεν μπορούσε φυσικά να δεχτεί την «όποια λύση». Ο Παπαδόπουλος κι ο Λιλλήκας δεν θα μπορέσουν εύκολα να τον κατηγορήσουν για μειοδοσία και το ΑΚΕΛ θα δυσκολευτεί να τον κριτικάρει για τους χειρισμούς του. Οι εξελίξεις θα καθοριστούν από το πόσο νωρίς θα αρχίσουν να γίνονται φανερές οι δυσμενείς επιπτώσεις της κατάρρευσης των συνομιλιών και της συνέχισης της κατοχής.
Στο σκάκι τα «ανοίγματα Γκάμπι» δεν είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα για τον αντίπαλο. Πέρα από το αρχικό ξάφνιασμα, τέτοια ανοίγματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αν ο αντίπαλος επιδείξει ψυχραιμία και τόλμη. Η αριστερά δεν πρέπει να αφήσει την εντύπωση ότι ο Αναστασιάδης συμπεριφέρτηκε σωστά στο Κραν Μοντάνα. Αντίθετα, πρέπει να του αποδώσει τις ευθύνες που του ανήκουν και να κρατήσει την προοπτική της λύσης ζωντανή διεκδικώντας την Προεδρία με λάβαρο την ειρήνη και την επανένωση: το λάβαρο που τόσο κυνικά πρόδωσε ο Αναστασιάδης.
