Ένας ενεργειακός πόλεμος διεξάγεται σε δύο μέτωπα. Το ένα μέτωπο βρίσκεται στο Στενό του Ορμούζ, όπου το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε αδιέξοδο. Ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ, χαρακτήρισε αυτό το φαινόμενο ως τη χειρότερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία, πιο σοβαρή από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970 και τον πόλεμο στην Ουκρανία μαζί. Το δεύτερο μέτωπο βρίσκεται στην Ευρώπη, όπου ουκρανικά drones “αποσυναρμολογούν” συστηματικά την υποδομή εξαγωγής πετρελαίου της Ρωσίας, ενώ η Μόσχα, πληγωμένη και θυμωμένη, τιμωρεί γι’ αυτό τη γείτονα χώρα και σύμμαχό της, το Καζακστάν, καθώς και τη Γερμανία.
Δεν διαφαίνεται καμία λύση και η πιθανότητα κλιμάκωσης είναι μεγάλη.
Η διπλωματία που κατέρρευσε και τι ακολουθεί
Η διαμεσολάβηση υπό την αιγίδα του Πακιστάν, που οδήγησε στην κατάπαυση του πυρός της 8ης Απριλίου, δέχτηκε καταστροφικό πλήγμα λόγω ενός μεταφραστικού σφάλματος. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ισλαμαμπάντ διαβίβασε διαφορετικές εκδοχές της πρότασης 10 σημείων του Ιράν, ενώ η αγγλική μετάφραση που στάλθηκε στον Λευκό Οίκο παρέλειπε το μη διαπραγματεύσιμο αίτημα του Ιράν για “αποδοχή του εμπλουτισμού ουρανίου”. Όταν η κατάσταση ξεκαθάρισε, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, επιβεβαίωσε ότι ο Τραμπ πέταξε την πρόταση “στα σκουπίδια”. Οι συνομιλίες κατέρρευσαν μετά από 21 ώρες.
Η δομή μιας συμφωνίας Ιράν – ΗΠΑ υπάρχει. Η πολιτική βούληση για την υπογραφή της δεν υπάρχει. Εν μέσω της διαμάχης για την εξουσία στην Τεχεράνη, ενδέχεται να μην υλοποιηθεί ποτέ.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί έναν αγωγό ως όπλο
Με τον κόσμο να έχει στραμμένη την προσοχή του στο Ορμούζ, μια δεύτερη ενεργειακή κρίση ξεκίνησε με μια απλή ανακοίνωση από τη Μόσχα. Το Κρεμλίνο ασκεί πίεση στις τιμές του πετρελαίου, επωφελούμενο από τα έσοδα και θέτοντας τη Δύση στη μέγγενη της κλιμάκωσης των τιμών του πετρελαίου και της απειλής του πληθωρισμού.
Η Ρωσία επιβεβαίωσε ότι θα διακόψει τις παραδόσεις πετρελαίου από το Καζακστάν προς τη Γερμανία μέσω του βόρειου κλάδου του αγωγού “Druzhba”, με ισχύ από την 1η Μαΐου. Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Αλεξάντερ Νόβακ επικαλέστηκε “τεχνικούς περιορισμούς”, προσθέτοντας με νόημα: “Οι Γερμανοί έχουν εγκαταλείψει το ρωσικό πετρέλαιο, οπότε τα πάνε μια χαρά”. Αυτό αφορά το διυλιστήριο Schwedt στο Βρανδεμβούργο, ένα από τα μεγαλύτερα της Γερμανίας, το οποίο προμηθεύει μεγάλο μέρος της περιοχής του Βερολίνου με ντίζελ, βενζίνη, κηροζίνη και πετρέλαιο θέρμανσης. Το αργό πετρέλαιο του Καζακστάν αντιπροσωπεύει το 20-25% της πρώτης ύλης του διυλιστηρίου. Ο υπουργός Ενέργειας του Καζακστάν υπαινίχθηκε ότι η διακοπή οφείλεται σε επιθέσεις ουκρανικών drones κατά των υποδομών του “Druzhba”, μια τεχνικά βολική εξήγηση για κάτι που αποτελεί πολιτική πράξη.
Το ευρύτερο πλαίσιο έχει σημασία. Η Ουκρανία πέρασε τον τελευταίο μήνα στοχεύοντας συστηματικά την υποδομή εξαγωγής πετρελαίου της Ρωσίας με drones μακράς εμβέλειας. Το διυλιστήριο Tuapse στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο επεξεργάζεται 12 εκατομμύρια μετρικούς τόνους αργού ετησίως, χτυπήθηκε δύο φορές σε μία εβδομάδα, με απολογισμό έναν νεκρό, ενώ οι πυρκαγιές που ξέσπασαν χρειάστηκαν την επέμβαση τουλάχιστον 150 μελών του προσωπικού έκτακτης ανάγκης για να σβήσουν. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έκαναν λόγο για μια στήλη καπνού που εκτεινόταν σε 300 χλμ. και ένα μείγμα βροχής από αιθάλη και πετρέλαιο που έπεφτε από τον ουρανό.
Τα λιμάνια της Βαλτικής, Ουστ-Λούγκα και Πριμόρσκ, οι δύο μεγαλύτεροι τερματικοί σταθμοί εξαγωγής πετρελαίου της Ρωσίας, υπέστησαν τόσο σοβαρές ζημιές στα τέλη Μαρτίου, ώστε οι φινλανδικές ναυτιλιακές αρχές ανέφεραν ότι ο αριθμός των πλοίων που φορτώνονταν μειώθηκε σημαντικά από τα 40-50 κατά μέσο όρο την εβδομάδα. Όταν ένα δεξαμενόπλοιο προσπάθησε να αγκυροβολήσει στο Ουστ-Λούγκα στις 5 Απριλίου, η Ουκρανία χτύπησε ξανά το λιμάνι, πυρπολώντας τρεις δεξαμενές αποθήκευσης 20.000 κυβικών μέτρων. Περίπου το 40% της ρωσικής ικανότητας εξαγωγής πετρελαίου, περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, τέθηκαν εκτός λειτουργίας.
Ο Πούτιν, βλέποντας την Ουκρανία να διαλύει την πετρελαϊκή του υποδομή με drones που χρηματοδοτούνται από την Ευρώπη, απειλεί τώρα να μεταφέρει τον πόλεμο στις χώρες της Βαλτικής, καθώς τα drones διασχίζουν τον εναέριο χώρο τους, και να τιμωρήσει τη Γερμανία διακόπτοντας την μοναδική εναλλακτική προμήθεια αργού πετρελαίου που εξακολουθεί να ρέει μέσω ρωσικού εδάφους. Η Ρωσία είχε ήδη σταματήσει τις εξαγωγές μέσω αγωγών προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία τον Ιανουάριο λόγω ζημιών στον αγωγό Druzhba. Το μήνυμα από τη Μόσχα ήταν σαφές: αν η Ευρώπη χρηματοδοτεί τις επιθέσεις της Ουκρανίας κατά της ρωσικής ενέργειας, η Ευρώπη θα πληρώνει το τίμημα.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών του Βρανδεμβούργου χαρακτήρισε την κατάσταση “σοβαρή, ακόμη και δραματική”, σημειώνοντας ότι οι 2,6 εκατ. τόνοι αργού από το Καζακστάν είναι “σωτηρία για το διυλιστήριο και είναι δύσκολο να αναπληρωθούν”. Το 2025, το Καζακστάν εξήγαγε περίπου 43.000 βαρέλια την ημέρα μέσω του αγωγού Druzhba προς τη Γερμανία, 44% περισσότερα από ό,τι το 2024.
Η Γερμανία στο στόχαστρο
Σε μια συνηθισμένη μέρα, η απώλεια 43.000 βαρελιών καζάχικου αργού την ημέρα θα αποτελούσε ένα διαχειρίσιμο βιομηχανικό πρόβλημα. Η 22α Απριλίου 2026 δεν ήταν όμως μια συνηθισμένη μέρα.
Η γερμανική αεροπορία βρίσκεται ήδη σε κρίση. Η Lufthansa ανακοίνωσε ότι ακυρώνει 20.000 πτήσεις μέχρι τον Οκτώβριο, εξοικονομώντας 40.000 μετρικούς τόνους καυσίμου αεροσκαφών, καθώς οι τιμές έχουν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου. Η αεροπορική εταιρεία έχει καθηλώσει μόνιμα ολόκληρο τον περιφερειακό στόλο της CityLine, που αποτελείται από 27 αεροσκάφη. Το ευρωπαϊκό καύσιμο αεροσκαφών διαπραγματεύεται πλέον στα 188 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας αύξηση 106% σε ετήσια βάση. Η Lufthansa ξεκίνησε τη χρονιά με το 80% των καυσίμων της για το 2026 να έχει αντισταθμιστεί σε τιμές προ σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Η SAS ξεκίνησε το 2026 χωρίς κανένα αντιστάθμισμα και ακύρωσε περίπου 1.000 πτήσεις τον Απρίλιο. Αυτές οι διαταραχές οφείλονται άμεσα στο κλείσιμο του Ορμούζ και στις διαταραχές στα διυλιστήρια του Κόλπου.
Οι ακυρώσεις πτήσεων δεν προκαλούν απλώς ταλαιπωρία στους ταξιδιώτες. Διαταράσσουν τα δίκτυα εφοδιαστικής, τη μεταφορά εμπορευμάτων, αλληλογραφίας, ανταλλακτικών και ευπαθών προϊόντων που αποτελούν τη βάση των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων. Η διανομή τροφίμων και λιπασμάτων, που ήδη πιέζεται από το αυξημένο κόστος του ντίζελ, αντιμετωπίζει περαιτέρω πιέσεις καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι. Η αναστολή λειτουργίας του αγωγού “Druzhba” προσθέτει πίεση στο ντίζελ και στο πετρέλαιο θέρμανσης, πέραν αυτής που ασκείται στα καύσιμα αεροσκαφών. Οι ιρανικές επιθέσεις στον τερματικό σταθμό LNG του Κατάρ έχουν περικόψει έως και 2 εκατ. τόνους LNG ετησίως. Η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με 2,7–2,8 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως. Η Γερμανία, η οποία έκλεισε τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της, πιέζεται πλέον από όλες τις πλευρές.
Η παγίδα της Κεντρικής Τράπεζας
Δύο ταυτόχρονες διαταραχές στην προσφορά, στο Ορμούζ και στον αγωγό “Druzhba”, συνιστούν το σενάριο για το οποίο η νομισματική πολιτική είναι λιγότερο προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει. Η αύξηση των επιτοκίων δεν παράγει περισσότερο πετρέλαιο. Η μείωση των επιτοκίων δεν επισκευάζει τους αγωγούς. Όπως προειδοποίησε το ΔΝΤ την περασμένη εβδομάδα, το δίδαγμα του 1973 είναι ότι “δεν πρέπει να αφήσεις μια ενεργειακή κρίση να μετατραπεί σε ένα διαρκές πρόβλημα πληθωρισμού”. Ο πρώην διοικητής της Τράπεζας του Ισραήλ, Jacob Frenkel, σε άρθρο που συνυπέγραψε με τους Rajan και Weber, υποστήριξε ότι οι κεντρικές τράπεζες διαθέτουν μόνο ένα εργαλείο, και αυτό δεν είναι το κατάλληλο για το συγκεκριμένο πρόβλημα.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το αδιέξοδο. Το αυστηρό σενάριο της ΕΚΤ τοποθετεί τον πληθωρισμό της ευρωζώνης το 2026 στο 4,4% έναντι αύξησης του ΑΕΠ μόλις 0,9%. Τα κρατικά ομόλογα του Ηνωμένου Βασιλείου ανατιμήθηκαν με πρωτόγνωρη ταχύτητα από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, μέσα σε έναν μήνα. Στο μεταξύ, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει τον κύκλο χαλάρωσης για το 2026· η αγορά δεν αποτιμά την “άνθηση”. Αποτιμά την παράλυση.
Στις 17 Απριλίου ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό, το αργό πετρέλαιο υποχώρησε κατά 11%, ο S&P 500 ξεπέρασε τις 7.100 μονάδες και ο Nasdaq σημείωσε τη μεγαλύτερη σε διάρκεια ανοδική πορεία από το 1992. Η 18η Απριλίου σήμανε την επανεκκίνηση. Σήμερα, με την εκεχειρία σε αβεβαιότητα, πλοία να κατάσχονται, τη Ρωσία να μειώνει τις προμήθειες αργού πετρελαίου στη Γερμανία και τη Lufthansa να ακυρώνει το ένα πέμπτο των καλοκαιρινών πτήσεών της, παραμένουμε σε κατάσταση ανησυχίας. Η τιμή του χρυσού πάνω από τα 4.831 δολάρια δείχνει το αντιστάθμισμα που προσπαθούν να βρουν οι επενδυτές.
