Το πετρελαιοφόρο MT Tifani, το οποίο κατασχέθηκε από αμερικανικές δυνάμεις στον Ινδικό Ωκεανό, φέρνει στο προσκήνιο τον ρόλο μιας θαλάσσιας περιοχής ανοιχτά της Μαλαισίας, την οποία ειδικοί περιγράφουν ως «πλωτό πρατήριο» του Ιράν.

Σύμφωνα με το CNN, το πλοίο είχε πραγματοποιήσει αρκετά ταξίδια μεταξύ του Ιράν και της περιοχής Eastern Outer Port Limits, κοντά στις ακτές της Μαλαισίας και στην είσοδο του Στενού της Σιγκαπούρης. Εκεί φέρεται να παρέμενε ακίνητο, να απενεργοποιούσε το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης AIS και να επανεμφανιζόταν ώρες ή ημέρες αργότερα.

Η κατάσχεση του MT Tifani και των 1,9 εκατ. βαρελιών ιρανικού πετρελαίου που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, μετέφερε, επέκτεινε την αντιπαράθεση με το Ιράν σε ύδατα του Ινδο-Ειρηνικού, μακριά από τον Περσικό Κόλπο.

Η περιοχή EOPL, αν και δεν έχει επίσημη οριοθέτηση, θεωρείται κρίσιμο σημείο για τον σκιώδη στόλο του Ιράν. Βρίσκεται κοντά σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους ναυτιλιακούς διαδρόμους του κόσμου και, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες, συγκεντρώνει κατά διαστήματα εκατοντάδες πλοία.

Σε μία περίπτωση, τον περασμένο Αύγουστο, το MT Tifani φέρεται να πραγματοποίησε μεταφόρτωση άγνωστου φορτίου στο πλοίο Macho Queen. Μετά τη μεταφόρτωση, το Macho Queen άρχισε να πλέει προς την Κίνα, πριν απενεργοποιήσει ξανά τον πομπό εντοπισμού του, αφού τέθηκε υπό αμερικανικές κυρώσεις για διακίνηση ιρανικού πετρελαίου.

Η περιοχή των μεταφορτώσεων

Σύμφωνα με τον Farzin Nadimi, ανώτερο συνεργάτη του Washington Institute, η περιοχή EOPL αποτελεί «δημοφιλές σημείο» για τον σκιώδη στόλο, λόγω της θέσης της και της στάσης των τοπικών αρχών. Όπως ανέφερε, πρόκειται για βολική περιοχή απόκρυψης δραστηριοτήτων.

Δεδομένα της United Against Nuclear Iran δείχνουν ότι στην περιοχή έγιναν τουλάχιστον 679 μεταφορτώσεις πλοίου σε πλοίο το 2025, από 471 το 2024 και 280 το 2023. Η οργάνωση εκτιμά ότι οι πραγματικοί αριθμοί είναι πιθανότατα υψηλότεροι, καθώς η δορυφορική παρακολούθηση δεν είναι συνεχής.

Η κυβέρνηση της Μαλαισίας είχε δεσμευθεί πέρυσι να ενισχύσει την επιβολή της νομοθεσίας κατά των παράνομων μεταφορτώσεων, με τον υπουργό Εξωτερικών Μοχάμαντ Χασάν να δηλώνει ότι η χώρα δεν θέλει να κατηγορείται πως διευκολύνει τέτοιες δραστηριότητες.

Πώς κινείται το ιρανικό πετρέλαιο

Το Ιράν, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου διεθνώς, εξήγαγε κατά μέσο όρο 1,69 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει στην Κίνα, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση.

Λόγω των κυρώσεων, η Τεχεράνη χρησιμοποιεί παλαιά δεξαμενόπλοια με ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς και περιορισμένη ασφάλιση. Τα μεγάλα πλοία παραλαμβάνουν πετρέλαιο κυρίως από το νησί Kharg και το μεταφέρουν μέσω Ινδικού Ωκεανού και Στενών της Μαλάκας προς την περιοχή EOPL.

Εκεί, το φορτίο μεταφέρεται σε άλλα πλοία, τα οποία το οδηγούν στην Κίνα, κυρίως σε μικρά διυλιστήρια της επαρχίας Shandong. Σύμφωνα με αναλυτές, η προέλευση του πετρελαίου συχνά εμφανίζεται ως μαλαισιανή.

Οι μεταφορτώσεις πλοίου σε πλοίο αποτελούν νόμιμη πρακτική στη ναυτιλία, όταν γίνονται με τεκμηρίωση και σε εγκεκριμένες περιοχές. Οι σκιώδεις στόλοι, όμως, τις χρησιμοποιούν για να αποκρύπτουν την προέλευση του φορτίου, συχνά απενεργοποιώντας ή παραποιώντας τα συστήματα AIS.

«Ξέπλυμα» φορτίου και έσοδα για την Τεχεράνη

Οι σκιώδεις στόλοι φέρονται να χρησιμοποιούν πλαστά έγγραφα, ψευδείς σημαίες και συχνές αλλαγές νηολόγησης, ώστε να δημιουργούν νέα ταυτότητα για το φορτίο και το πλοίο. Ο Nadimi περιέγραψε τη διαδικασία ως «ξέπλυμα φορτίου».

Σύμφωνα με τη UANI, περίπου το 95% των πλοίων που πραγματοποιούν μεταφορτώσεις στην περιοχή EOPL διακινούν παράνομα ιρανικό ή ρωσικό πετρέλαιο προς την Κίνα.

Το πετρέλαιο υπό κυρώσεις πωλείται συνήθως με έκπτωση περίπου 10 δολαρίων κάτω από το Brent. Με τις διεθνείς τιμές να έχουν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι από την έναρξη του πολέμου, κάθε μεταφόρτωση μπορεί να αποφέρει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια στο ιρανικό καθεστώς.

Στρατηγικό απόθεμα κοντά στην Κίνα

Η περιοχή EOPL λειτουργεί και ως πλωτό στρατηγικό απόθεμα για το Ιράν, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να διατηρεί πετρέλαιο κοντά στους πελάτες της, σε περίπτωση διαταραχών στον Περσικό Κόλπο ή στο Στενό του Ορμούζ.

Σύμφωνα με την Kpler, το Ιράν είχε τον Φεβρουάριο ρεκόρ 191 εκατ. βαρελιών αποθηκευμένων στη θάλασσα, κυρίως στην Ανατολική Ασία. Η UANI αναφέρει ότι, ακόμη και κατά τη διάρκεια των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων τον Μάρτιο, η Τεχεράνη συνέχισε να στέλνει κατά μέσο όρο 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως στην Κίνα.

Το MT Tifani ενδέχεται να κατευθυνόταν προς την περιοχή EOPL για εκφόρτωση όταν καταλήφθηκε από τις αμερικανικές δυνάμεις. Σύμφωνα με δεδομένα και δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το CNN, το πλοίο είχε εντοπιστεί στο νησί Kharg στις 6 Απριλίου και στη συνέχεια εμφανίστηκε να πλέει προς τη Σιγκαπούρη, πριν αλλάξει απότομα πορεία στις 21 Απριλίου και κατασχεθεί.

Capital.gr