Οι εξελίξεις στην περιοχή και οι γεωπολιτικές επιδιώξεις της κατοχικής Τουρκίας, συνθέτουν τα δεδομένα, τα οποία προφανώς και επηρεάζουν και την Κύπρο, σε βαθμό ενδεχομένως που να αγγίξουν και το εθνικό θέμα. Οι πρακτικές που υιοθετούνται στον εν εξελίξει πόλεμο, η ανυπομονησία της Άγκυρας να μπει στο κάδρο των πρωταγωνιστών, βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής της Λευκωσίας. Η Κυπριακή Δημοκρατία, ενόψει όλων αυτών επιλέγει την κινητικότητα αλλά και την ενίσχυση των καναλιών επικοινωνίας με τους βασικούς παίκτες.
Την ίδια ώρα, σε μια περίοδο, που υπερισχύει στις διεθνείς σχέσεις ο ετσιθελισμός, οι προσπάθειες της Λευκωσίας συμπίπτουν με τους σχεδιασμούς του απερχόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, που θέλει να προβεί σε μια ύστατη παρέμβαση στο Κυπριακό. Ως εκ τούτου, αναζητείται σωσίβιο στο Κυπριακό αλλά και μια γέφυρα, που θα οδηγήσει στο επόμενο βήμα. Μέχρι, δηλαδή, να εκδηλωθεί η επόμενη κίνηση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, την τελευταία πριν αποχωρήσει από τη θέση του. Η γέφυρα αυτή θα επιτρέψει σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο να αποτραπεί οριστικό αδιέξοδο.
Στην αντίπερα όχθη, η Τουρκία κινείται στη λογική της επιβολής διά της ισχύος. Καλοβλέπει τις πρακτικές ΗΠΑ και Ισραήλ, αν και στην περίπτωση της Κύπρου, δεν τίθεται θέμα πολέμου. Υιοθετεί, όμως, τις πρακτικές του ετσιθελισμού.
Τα δεδομένα στο Κυπριακό
Η τελευταία συνάντηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη και του κατοχικού ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, την περασμένη Δευτέρα, που έγινε με πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς, στόχευε να δώσει ανάσες στην προσπάθεια, να σταματήσει την ακινησία, χωρίς όμως να μπορεί να σπρώξει προς τα εμπρός τη διαδικασία. Οι συζητήσεις, που διεξήχθησαν είχαν σαν φόντο τους σχεδιασμούς του κ. Γκουτέρες. Γι’ αυτό και συμφωνήθηκε να συνεχισθούν οι συζητήσεις σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, επικεντρώνοντας την προσοχή στη διάνοιξη νέων οδοφραγμάτων. Οι συζητήσεις θα συνεχισθούν σε επίπεδο διαπραγματευτών, όπως γινόταν μέχρι τώρα. Εάν υπάρξει αποτέλεσμα, που αυτός είναι ο στόχος, τότε θα ανακοινωθεί στην επόμενη συνάντηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη με τον κατοχικό ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, στο τέλος του τρέχοντος μηνός. Τούτο θα ανάψει και το πράσινο φως για την κάθοδο στην Κύπρο της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γ.Γ. του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, που χρονικά τοποθετείται τον Ιούνιο. Η επίσκεψη της κ. Ολγκίν, θα είναι η πρώτη μετά που, με δική της απόφαση πάγωσαν οι παρεμβάσεις του Διεθνούς Οργανισμού, στο Κυπριακό. Επικαλέστηκε, ως γνωστό, την κυπριακή Προεδρία της Ε.Ε., τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου και το γεγονός ότι ο κ. Έρχιουρμαν είχε μόλις επιλεγεί στη θέση του κατοχικού ηγέτη. Η αξιωματούχος του ΟΗΕ, στη νέα της επίσκεψη, θα συζητήσει την προοπτική πραγματοποίησης νέα άτυπης πενταμερούς διάσκεψη υπό τον κ. Γκουτέρες, το Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Νέας Υόρκης.
Είναι, πάντως, σαφές πως όλοι οι παίκτες γνωρίζουν τις δυσκολίες και τα εμπόδια, αλλά για διαφορετικούς λόγους θέλουν να υπάρξει κινητικότητα. Στην προκειμένη περίπτωση η Λευκωσία επιδιώκει η προσπάθεια να φθάσει μέχρι τέλους και ο κ. Γκουτέρες να αφήσει κληρονομιά μια θετική προοπτική στο Κυπριακό.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες
Ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ θέλει να προχωρήσει μια νέα προσπάθεια, την τελευταία πριν την ολοκλήρωση της θητείας του αυτό τον χρόνο. Μετά την αποτυχία των προηγούμενων προσπαθειών, ο κ. Γκουτέρες αυτή τη φορά θα προσπαθήσει να δώσει διέξοδο και συνέχεια στο Κυπριακό. Δεν πρόκειται, ωστόσο, να συγκαλέσει την άτυπη Πενταμερή χωρίς να υπάρχουν εχέγγυα επιτυχίας. Επιδιώκει να καθορίσει το πλαίσιο, για να μην στηριχθούν οι συζητήσεις σε μια λογική «όλα στο τραπέζι» Ως εκ τούτου, θέλει όπως αφετηρία να είναι η αποδοχή των τριών «singles»: Μια κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μία διεθνή προσωπικότητα, που παραπέμπουν σε μοντέλο ομοσπονδίας. Είναι σαφές και από τις πρόσφατες συζητήσεις του στην Άγκυρα ότι δεν αποδέχεται λύση δυο κρατών και αυτό το είπε στους Τούρκους αξιωματούχους. Το υπέδειξε στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, με τον οποίο συζήτησε περισσότερο το Κυπριακό. Περαιτέρω, ζητά όπως αποδεχθούν, οι εμπλεκόμενοι τις συγκλίσεις μέχρι τη Διάσκεψη του Κραν Μοντανά, το καλοκαίρι του 2017.
Ο Γενικός Γραμματέας, από την επίσκεψή του στην Άγκυρα αποκόμισε την εντύπωση ότι η τουρκική πλευρά ενδιαφέρεται πολύ για τα ευρωτουρκικά. Ο κ. Γκουτέρες θεωρεί πως αυτό το ενδιαφέρον μπορεί να αξιοποιηθεί και να διασυνδεθεί με το Κυπριακό. Τι ενδιαφέρει την Τουρκία; Αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, ελευθεροποίηση της βίζας και πρόσβαση στο αμυντικό πρόγραμμα της Ε.Ε., SAFE. Σε αυτό το τουρκικό ενδιαφέρον, λοιπόν, θέλει να επενδύσει ο ΟΗΕ για να προχωρήσει το Κυπριακό.
Η τουρκική στάση
Είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Άγκυρα θα διαφοροποιήσει τη στάση της στο Κυπριακό. Επιμένει στις γνωστές της θέσεις. Κι αυτή η επιμονή συνδέεται με τις ευρύτερες εξελίξεις στην περιοχή.
Πρώτο, η Τουρκία αντιμετωπίζει το Κυπριακό μέσα στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον και ως εκ τούτου θεωρεί ότι η παρουσία της στην Κύπρο δεν πρέπει να επηρεασθεί. Δηλαδή, είτε να υποβαθμιστεί είτε να έχουν κι άλλοι παρουσία στο νησί. Γι’ αυτό, σε σχέση με το τελευταίο, αντιδρά στην παρουσία ξένων δυνάμεων στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Δυνάμεις που βρίσκονται μετά από έκκληση της Λευκωσίας και η παρουσία τους συνδέεται με τις εξελίξεις στην περιοχή.
Δεύτερο, αναμένοντας να διαμορφωθεί το σκηνικό στην ευρύτερη περιοχή, η κατοχική πλευρά δεν ενοχλείται στο να συντηρούνται οι όποιες συζητήσεις στο Κυπριακό. Αυτή η τακτική, ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν επηρεάζει τους στρατηγικούς σχεδιασμούς.
Τρίτο, η Τουρκία έχει ως στρατηγικό στόχο να ελέγξει την Κύπρο, στρατιωτικά και πολιτικά και μετά από μια συμφωνία. Όλες οι κινήσεις σε τακτικό και στρατηγικό επίπεδο μόνο προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται.
Συνεπώς , είναι πρόδηλο ότι η Τουρκία θα μπει στο παιχνίδι για μια συμφωνία μόνο εάν αυτή διασφαλίζει το στρατηγικό της στόχο. Διαφορετικά μπορεί να… ζήσει και χωρίς λύση, όπως σημειώνουν Τούρκοι αξιωματούχοι.
Τέταρτο, το χειρότερο είναι ότι η Τουρκία δεν πιέζεται από κανένα για να προβεί σε υποχωρήσεις στο Κυπριακό ή έστω να διαφοροποιήσει τους σχεδιασμούς.
Η τακτική της Λευκωσίας
Είναι σαφές πως εκείνη η πλευρά που επιθυμεί και κινητικότητα και αποτέλεσμα είναι η Λευκωσία. Γι’ αυτό και προσπαθεί μέσω μιας αισιόδοξης νότας να συντηρήσει την προοπτική και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για να προχωρήσει η προσπάθεια. Την ίδια ώρα, τούτο για να επιτευχθεί πρέπει να συνεργασθεί η τουρκική πλευρά, να προβεί σε κάποια βήματα, που θα διευκολύνουν την προσπάθεια. Αυτό δεν διαφαίνεται. Την ίδια ώρα, ελληνοκυπριακή πλευρά προβαίνει σε ανοίγματα, ωστόσο, έχει ξεκαθαρίσει- και στην κ. Ολγκίν– ότι δεν πρόκειται να προβεί σε άλλες μονομερείς ενέργειες. Δεν πρόκειται, για παράδειγμα, να αποδεχθεί τη διάνοιξη μονομερώς του οδοφράγματος της Μιάς Μηλιάς, τη στιγμή κατά την οποία η κατοχική πλευρά απορρίπτει τη συμβιβαστική φόρμουλα που κατέθεσε ο Γ.Γ. του ΟΗΕ για τη δίοδο Αθηένου- Αγλαντζιάς.
Παράλληλα, η Κυπριακή Δημοκρατία αξιολογεί και τα δεδομένα, που διαμορφώνονται στην περιοχή, κυρίως σε σχέση με τους συνεχιζόμενους πολέμους. Αξιολογεί τις εξελίξεις και τις αναλύει. Πρωτίστως στο πώς λειτουργούν οι διάφοροι δρώντες σε σχέση με το γεγονός ότι τα παιχνίδια επικράτησης περνούν μέσα από στρατιωτικές συγκρούσεις. Οι πολιτικές επιβολής διά της ισχύος κυριαρχούν διεθνώς κι αυτό είναι πολύ ανησυχητικό υπό την έννοια ότι οι σχέσεις καθορίζονται στη λογική του ισχυρού. Τούτο, ωστόσο, μπορεί να τύχει διαχείρισης εάν και εφόσον, αξιοποιηθούν, ο ρόλος της Κυπριακής Δημοκρατίας στην περιοχή αλλά και οι συνεργασίες/συμμαχίες. Το ζητούμενο για τη Λευκωσία είναι να είναι στην εξίσωση των διεργασιών και εξελίξεων, στο βαθμό που το μέγεθος της το επιτρέπει, ώστε να αποτρέψει αρνητικές επιπτώσεις από τις όποιες γεωπολιτικές ανακατατάξεις αλλά και αναταράξεις.
Ο «μεγάλος αδελφός» δεν θέλει κατάρρευση
της ψευδοκυβέρνησης στα κατεχόμενα
Οι εσωτερικές αναταράξεις στα κατεχόμενα, που προκαλούνται για την ΑΤΑ, και η πίεση των όσων αντιδρούν, της λεγόμενης δηλαδή αντιπολίτευσης, προς την ψευδοκυβέρνηση για να παραιτηθεί, επηρεάζουν και το Κυπριακό. Κυρίως όταν δεν μπορεί κανείς να προβλέψει την πορεία των εξελίξεων με το ενδεχόμενο κατάρρευσης της λεγόμενης κυβέρνησης, να είναι πιθανόν. Σε περίπτωση παραίτησης, τα κατεχόμενα θα εισέλθουν σε «προεκλογική» περίοδο.
Η Άγκυρα, η οποία πληρώνει και τον λογαριασμό για την λειτουργία του ψευδοκράτους, δεν θέλει να οδηγηθεί η ψευδοκυβέρνηση σε παραίτηση για μια σειρά λόγους. Γι αυτό και θα δώσει τη «λύση» στο θέμα.
Ο βασικότερος λόγος που η Τουρκία δεν θέλει «εκλογές» είναι ότι σε τέτοια περίπτωση, φαίνεται ότι θα κερδίσει η σημερινή «αντιπολίτευση», το κόμμα δηλαδή του Τουφάν Έρχιουρμαν. Η σημερινή κατάσταση, «Πρόεδρος» από το ΡΤΚ και ψευδοκυβέρνηση από το ΚΕΕ κι άλλους, τηρεί κάποιες εσωτερικές ισορροπίες και βολεύει την Άγκυρα.
Πάντως, δεν είναι μόνο επειδή η ψευδοκυβέρνηση θεωρείται πειθήνιο όργανο της κατοχικής δύναμης, όπως ο Τατάρ, που θέλει τους τωρινούς καθώς τούτο θα ίσχυε κι όταν στην «κυβέρνηση» ήταν η σημερινή λεγόμενη αντιπολίτευση. Υπάρχουν κι άλλοι λόγοι.
Το καθεστώς της Άγκυρας φαίνεται να έχει κατηγορήσει τον Τουφάν Έρχιουρμαν για τις κινητοποιήσεις επειδή σε αυτές πρωταγωνιστικό ρόλο έχει το κόμμα του, το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα. Στην Τουρκία θεωρώντας ότι το ΡΤΚ υποκινεί τις διαδηλώσεις, κλιμακώνει τις αντιδράσεις,ταυτίζει τα όσα συμβαίνουν στα κατεχόμενα και με τον Έρχιουρμαν.
Τούτο φαίνεται να οδηγεί τον κατοχικό ηγέτη σε μια προσπάθεια να παρουσιάζεται να θέλει να δίνει συνεχώς διαπιστευτήρια «καλού παιδιού» στην Τουρκία. Και να φροντίζει να ενημερωθούν στην Άγκυρα. Ενδεικτικό για τη στάση που τηρεί στο Κυπριακό, είναι κι ένα άρθρο του δημοσιογράφου Ulaş Barış, στην τουρκοκυπριακή εφημερίδα, «Κίπρις Πόστασι», ο οποίος έγραψε μεταξύ άλλων: «Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Έρχιουρμαν σπάνια έχει χρησιμοποιήσει τη λέξη ομοσπονδία πριν ή μετά την ανάληψη των καθηκόντων του και ότι δεν τον έχουμε δει να καθορίζει οποιονδήποτε ορισμό ή περιγραφή λύσης, είναι εύλογο να σκεφτούμε ότι ο Γ.Γ. του ΟΗΕ., Αντόνιο Γκουτέρες, μπορεί να έχει φτάσει στα όριά του. Ωστόσο, σε αυτό το σημείο, δεν θα ήταν απολύτως ακριβές να αποδώσουμε τη διστακτική συμπεριφορά του Έρχιουρμαν αποκλειστικά σε αυτόν. Διότι αν το κάνουμε αυτό, θα αγνοήσουμε το γεγονός ότι η Τουρκία είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας στην εξίσωση, επειδή, επιμένει σε λύση δύο κρατών. Αυτό αναγκάζει τον Έρχιουρμαν, είτε το θέλει είτε όχι, να εμποδίσει τη λύση ή οποιοδήποτε θετικό βήμα. Με άλλα λόγια, βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε σφύρα και άκμονος! Αυτό ακριβώς το γνωρίζει ο Ελληνοκύπριος ηγέτης και έχει αρχίσει να το εκμεταλλεύεται…»
