Μια ευρωπαϊκή σύνοδος με αντικείμενο συζήτησης την εξωτερική πολιτική θα μπορούσε να είναι και πάλι μονοθεματική, ασχολούμενη με το Ουκρανικό, εάν η Κύπρος δεν προσκαλούσε Τζαϊσανγκάρ και πρίγκιπα Φαϊσάλ στη Λεμεσό για το Gymnich. Η παρουσία των Υπουργών Εξωτερικών της Ινδίας και της Σαουδικής Αραβίας ανέδειξε όχι μόνο τις σχέσεις της Λευκωσίας με Νέο Δελχί και Ριάντ, αλλά και το αποτύπωμα της Κύπρου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε θέσει εξαρχής στόχο να φέρει στο ίδιο τραπέζι την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Η υλοποίηση αυτού του στόχου έγινε σε δύο φάσεις: στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του περασμένου Απριλίου με τη συμμετοχή ηγετών από την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο και τη Συρία, και στο Gymnich της Λεμεσού με τον Σαουδάραβα ΥΠΕΞ. Συνεχίζοντας την αναβάθμιση των σχέσεων με την Ινδία, η Λευκωσία προσκάλεσε στο άτυπο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων και τον Ινδό ΥΠΕΞ.

Δείγμα των καλών σχέσεων

Οι παρουσίες των δύο υπουργών Εξωτερικών, της Ινδίας Σουμπραχμανιάμ Τζαϊσανγκάρ και της Σαουδικής Αραβίας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν μπιν Αμπντάλα αλ Σαούντ, θεωρούνται σημαντικές. Οι σχέσεις της Κύπρου με την Ινδία έχουν προχωρήσει σε πολύ καλό επίπεδο, ενώ σ’ ό,τι αφορά τη Σαουδική Αραβία θα γίνουν κινήσεις για περαιτέρω αναβάθμιση, καθώς η Λευκωσία αναγνωρίζει τη στρατηγική βαρύτητα της μεγάλης αυτής αραβικής χώρας.

Διπλωματικές πηγές σημείωναν στον Φ την ικανοποίηση της Λευκωσίας για το γεγονός ότι η παρουσία των δύο υπουργών Εξωτερικών έστειλε μήνυμα προς τους εταίρους στην ΕΕ για τον ρόλο που μπορεί να παίξει η Κύπρος στην ευρύτερη περιοχή.

Από διπλωματικής άποψης, οι παρουσίες αυτές θεωρούνται σημαντικές τόσο για το κράτος που απευθύνει τις προσκλήσεις όσο και δύσκολες ως προς την υλοποίησή τους.

Στην περίπτωση της Ινδίας αξίζει να σημειωθεί ότι μια εβδομάδα νωρίτερα ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στο Νέο Δελχί, όπου ο ΥΠΕΞ Τζαϊσανγκάρ είχε συναντήσεις τόσο με τον Νίκο Χριστοδουλίδη όσο και με τον Κωνσταντίνο Κόμπο.

Ο ρόλος της Ινδίας τόσο σε σχέση με την Ευρώπη όσο και διεθνώς είναι αναβαθμισμένος. Η χώρα κινείται δυναμικά τόσο σε επίπεδο διεθνούς διπλωματίας όσο και στην παγκόσμια οικονομία – παράγοντες που λαμβάνει υπόψη η ίδια η ΕΕ, η οποία έχει υπογράψει συμφωνία ελευθέρου εμπορίου με την Ινδία.

Από την άλλη, ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας είναι σημαντικός όχι μόνο για την ευρύτερη Μέση Ανατολή, αλλά και για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά και τις εξελίξεις στην περιοχή του Κόλπου.

Η αποτίμηση Κωνσταντίνου Κόμπου

Ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, προβαίνοντας σε μια αποτίμηση των αποτελεσμάτων της άτυπης συνάντησης των ΥΠΕΞ της ΕΕ υπογράμμισε πως η Ένωση «παραμένει ενωμένη στην αποφασιστικότητά της να προστατεύσει τα συμφέροντά της, να προασπίσει τις αρχές της και να ενισχύσει τον ρόλο της ως αξιόπιστου γεωπολιτικού δρώντα». Προσθέτοντας πως η Κύπρος θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση μέχρι το τέλος της Προεδρίας της.

Σε ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών για τη συνάντηση της Λεμεσού, στην οποία συμπροήδρευσαν ο Κ. Κόμπος και η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, Κάγια Κάλας, αναφέρεται ότι η ημερήσια διάταξη επικεντρώθηκε στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στη συνεχιζόμενη επιθετικότητα της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Κατά την πρώτη συνεδρία, με τη συμμετοχή του Υπουργού Εξωτερικών της Ινδίας Σ. Τζαϊσανκάρ και του Υπουργού Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν αλ Σαούντ, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή απόψεων για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και τις ευρύτερες περιφερειακές εξελίξεις.

Σύμφωνα με το Υπουργείο, η συζήτηση κάλυψε επίσης τον αντίκτυπο των εξελίξεων στη θαλάσσια ασφάλεια, τη σημασία της προάσπισης του διεθνούς δικαίου και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού.

Παράλληλα, το βράδυ της Τετάρτης, ο κ. Κόμπος παρέθεσε δείπνο προς τιμή των συμμετεχόντων, παρουσία και του Υπουργού Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρέι Σιμπίχα, καθώς και των Υπουργών Εξωτερικών της Ινδίας και της Σαουδικής Αραβίας.

Σε δήλωσή του στο πλαίσιο της συνάντησης, ο κ. Κόμπος ανέφερε ότι «στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, οι προκλήσεις που βρίσκονται ενώπιόν μας είναι σημαντικές», προσθέτοντας ότι «η σημερινή συνάντηση επαναβεβαίωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ενωμένη στην αποφασιστικότητά της να προστατεύσει τα συμφέροντά της, να προασπίσει τις αρχές της και να ενισχύσει τον ρόλο της ως αξιόπιστου γεωπολιτικού δρώντα. Η Κύπρος θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, επιτυγχάνοντας απτά αποτελέσματα μέχρι και την τελευταία ημέρα της Προεδρίας μας».

Ισχυρή ενότητα κατέγραψε η Κάλας

Υπήρξε μια ισχυρή ενότητα για την υπεράσπιση των ευρωπαϊκών συμφερόντων, την υποστήριξη της Ουκρανίας και την άσκηση μεγαλύτερης πίεσης στη Ρωσία, δήλωσε η Ύπατη Εκπρόσωπος για την εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας Κάγια Κάλας, μετά το Gymnich.

Στην ημερήσια διάταξη ήταν η Ουκρανία, η Γάζα, ο Λίβανος, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ και η ευρωπαϊκή ασφάλεια, υπό το φως εγγράφου που ετοίμασε και κυκλοφόρησε η Κάγια Κάλας, το οποίο περιγράφει τις βασικές απαιτήσεις της Ευρώπης προς τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των διεθνών συμφωνιών και της κυριαρχίας των γειτονικών κρατών.

Μιλώντας κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Υπουργό Εξωτερικών Κωνσταντίνο Κόμπο, η κ. Κάλας δήλωσε ότι είχαν πολύ ανοιχτές συζητήσεις, παρουσία των Υπουργών της Ινδίας και της Σαουδικής Αραβίας. Σημείωσε ότι ήταν καλό να ακούσουν τις απόψεις τους για την περιφερειακή κρίση «για να δούμε και τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε μαζί».

Συμβολή μέσω τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης

Η κ. Κάλας δήλωσε ότι η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ είναι επικίνδυνη, επισημαίνοντας ότι τυχόν συμφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πρέπει να ακολουθήσουν πιο βαθιές και λεπτομερείς συνομιλίες και για άλλα πολιτικά ζητήματα για την περιφερειακή ασφάλεια.

«Η ΕΕ μπορεί να συμβάλει με τεχνική εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά τις πυρηνικές συνομιλίες, για παράδειγμα. Η ΕΕ βοηθά στην προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, μεταξύ άλλων μέσω της επιχείρησης Ασπίδες», είπε.

Σχετικά με τον Λίβανο, είπε ότι η επιστροφή σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας είναι μια πραγματική πιθανότητα. Οι Υπουργοί συζήτησαν επίσης για τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.

Λαλίστατη για την Ουκρανία

Για την Ουκρανία η Ύπατη Εκπρόσωπος είπε ότι η Ρωσία εξακολουθεί να μην δείχνει πραγματικό ενδιαφέρον για την ειρήνη. Είπε ότι είχαν πραγματικά διεξοδικές συζητήσεις σχετικά με τις παραχωρήσεις που πρέπει να ζητήσει η Ευρώπη από τη Μόσχα και ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές της ΕΕ.

«Και ένα πράγμα είναι πολύ σαφές, η Ευρώπη δεν θα είναι ποτέ ουδέτερος μεσολαβητής μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, επειδή είμαστε στο πλευρό της Ουκρανίας και βασιζόμαστε στα δικά μας βασικά συμφέροντα ασφαλείας», επεσήμανε.

Σημείωσε επίσης ότι η Ρωσία πρέπει να σταματήσει τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς, τις κυβερνοεπιθέσεις και τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου σε όλη την Ευρώπη κάτι που απειλεί άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Στις δικές του δηλώσεις ο Υπουργός Εξωτερικών είπε ότι είχαν μια πολύ ειλικρινή συζήτηση σχετικά με τις αρχές που θα πρέπει να καθοδηγούν τη θέση της ΕΕ για την Ουκρανία, βάσει του εγγράφου που ετοίμασε η κ. Κάλας. «Και συνεχίζουμε με την πρόθεση και τη βούλησή μας να αυξήσουμε την πίεση στη Ρωσία», είπε.

Ζήτησε παραχωρήσεις από τη Ρωσία

Απαντώντας σε ερωτήσεις μετά την αρχική της τοποθέτηση, η κ. Κάλας σημείωσε ότι θα πρέπει να υπάρξουν παραχωρήσεις και από τη ρωσική πλευρά, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ υπερασπίζεται τα συμφέροντα της Ευρώπης και της Ουκρανίας, καθώς η Ουκρανία είναι μέρος της Ευρώπης. Είπε επίσης ότι οι προσπάθειές τους πρέπει να συμπληρώνουν εκείνες των ΗΠΑ.

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το έγγραφο που κυκλοφόρησε από την ΕΕ, ο Κύπριος Υπουργός είπε ότι το έγγραφο περιλαμβάνει πολύ συγκεκριμένες αρχές, διευκρινίζοντας ότι δεν βρισκόμαστε ακόμη στο στάδιο των διαπραγματεύσεων. «Η ΕΕ δεν έχει τοποθετηθεί ως μεσολαβητής. Έχει λάβει σαφή θέση, επειδή [η κρίση] επηρεάζει τα συμφέροντά της για την ασφάλεια και άλλα θέματα», είπε.

Σχετικά με το θέμα του μεσολαβητή, η κ. Κάλας είπε ότι είναι πολύ σημαντικό να πιέσουμε την Ουκρανία και τη Ρωσία να μιλήσουν μεταξύ τους «γιατί υπάρχουν τόσα πολλά ζητήματα για τα οποία μόνο αυτές μπορούν να αποφασίσουν και κανείς άλλος».

Προειδοποίηση Κόμπου για τις αγορές

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ, η Ύπατη Εκπρόσωπος αναφέρθηκε στην επιχείρηση Ασπίδες που βρίσκεται σε εξέλιξη, λέγοντας ότι πρόκειται για αμυντική επιχείρηση και μόλις τελειώσουν οι εχθροπραξίες, είναι πρόθυμοι να συνοδεύσουν τα πλοία έξω από το Στενό.

Για το ίδιο θέμα, ο Κύπριος Υπουργός είπε ότι μετά το τέλος του πολέμου πρέπει να αντιμετωπιστεί και το θέμα των αγορών, «επειδή φαίνεται ότι δεν θα επανέλθουν σύντομα στο φυσιολογικό που ήταν πριν από τον πόλεμο».

Η κ. Κάλας ρωτήθηκε επίσης για το Άρθρο 42(7) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είπε ότι ο τελικός στόχος είναι να καταλήξουμε σε ένα είδος εγχειριδίου για το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το Άρθρο, επισημαίνοντας ότι έχουμε διαφορετικά σενάρια, πχ ένα σενάριο στο οποίο δέχεται επίθεση ένα μέλος του ΝΑΤΟ που είναι επίσης μέλος της Ευρώπης ή ένα σενάριο όπου δέχεται επίθεση ένα μέλος της ΕΕ που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ.

Πίσω από τις κλειστές πόρτες

Κοινοτικές πηγές που γνωρίζουν όσα συζητήθηκαν στη διάρκεια του Gymnich, μιλώντας στον «Φ», χαρακτήρισαν τις διεργασίες ως δύσκολες. Το αντικείμενο ήταν οι θέσεις της ΕΕ σε περίπτωση πραγματοποίησης μιας τέτοιας διαπραγμάτευσης. Ανάμεσα στους προβληματισμούς που τέθηκαν ήταν ο ρόλος που θα αναλάβει η ΕΕ και το στάτους του εκπροσώπου της Ένωσης.

Η θέση της Λευκωσίας είναι πως αυτές οι αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν σε επίπεδο ηγετών ΕΕ και όχι ΥΠΕΞ, με έμφαση στη δεσμευτικότητά τους.

Εντός της ΕΕ υπάρχουν τουλάχιστον δύο σχολές σκέψης: η μια που βλέπει θετικά να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για λύση του Ουκρανικού και η άλλη – η πιο σκληρή – που βλέπει τη θέση της Ρωσίας να αδυνατίζει και ως εκ τούτου δεν θεωρεί κατάλληλη τη στιγμή για διαπραγματεύσεις.

Επιπρόσθετα φαίνεται να υπάρχουν και διαφορετικές προσεγγίσεις ενώ εγείρονται και ερωτηματικά ως προς το ρόλο που θα παίξει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια διάσκεψη για το Ουκρανικό. Υπάρχουν επιφυλάξεις απέναντι σε μια πρόωρη συζήτηση για πιθανό ευρωπαϊκό διαμεσολαβητικό ρόλο, εάν δεν προηγηθεί σαφής κοινή ευρωπαϊκή θέση ως προς τους όρους, το πλαίσιο και τους στόχους μιας μελλοντικής διαδικασίας.

Όσον αφορά ένα νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, η Κυπριακή Προεδρία εμφανίζεται έτοιμη να συνδράμει στην έναρξη των συζητήσεων, αλλά δεν αναμένεται να προλάβει να περάσει το 21ο πακέτο μέσα στις τριάντα περίπου ημέρες που απομένουν μέχρι το τέλος του εξαμήνου.

Οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία

Κατά τη συζήτηση των ΥΠΕΞ δόθηκε, σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, ιδιαίτερη έμφαση στις επιπτώσεις που προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή στη ναυτιλία και στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές να εκφράζουν ανησυχία για το αυξημένο κόστος ασφάλισης των πλοίων στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ και για τις πιθανές συνέπειες στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εκφράστηκε προβληματισμός ότι ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της κρίσης, η ομαλοποίηση στις θαλάσσιες μεταφορές και στις ασφαλιστικές καλύψεις ενδέχεται να απαιτήσει μεγάλο χρονικό διάστημα.

Κατά τη συζήτηση τέθηκαν επίσης ζητήματα που αφορούν πιθανές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες τροφίμων και λιπασμάτων, καθώς και ο κίνδυνος νέων μεταναστευτικών πιέσεων λόγω ευρύτερης αποσταθεροποίησης στην περιοχή.

Το Ισραήλ μπαίνει στο στόχαστρο

Οι σχέσεις με το Ισραήλ φαίνεται να εισέρχονται σε ιδιαίτερα λεπτή φάση, καθώς αρκετά κράτη μέλη έχουν στρέψει την προσοχή τους στη χώρα. Ένα από τα ζητήματα που τέθηκαν στη συζήτηση είναι το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων κατά του Ισραήλ.

Σύμφωνα με τις πηγές, διαμορφώθηκαν δύο βασικές προσεγγίσεις: η επιβολή εμπάργκο σε προϊόντα που προέρχονται από ισραηλινούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη και η επιβολή κυρώσεων σε συγκεκριμένα πολιτικά πρόσωπα του Ισραήλ.

Κατά τις ίδιες πηγές, υπήρξε εκτίμηση ότι το δεύτερο μέτρο μπορεί να εφαρμοστεί ευκολότερα, ενώ το πρώτο παρουσιάζει σημαντικές νομικές και τεχνικές δυσκολίες.

Δεν πρόλαβαν για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία

Στην ατζέντα της συνάντησης ήταν και η περαιτέρω ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας ιδιαίτερα σε τομείς όπως η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια και η προστασία κρίσιμων υποδομών.

Ωστόσο, δεν υπήρχε επαρκής χρόνος για εις βάθος συζήτηση και το θέμα θα απασχολήσει το επόμενο ΣΕΥ στο Λουξεμβούργο. Παράλληλα, υπάρχουν εκκρεμή ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο της ΕΥΕΔ (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης) και το πώς κάθε κράτος μέλος αντιμετωπίζει τις σχέσεις του με χώρες από τις ΗΠΑ μέχρι την Κίνα.