Η αρχαιολόγος δρ Ελένη Ράπτη γράφει για το έργο του Σάββα Χριστοδουλίδη «Ένας κήπος για την ιστορία» για την διακοσιετηρίδα από την Επανάσταση του 1821 στο Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης.
Κατά την παραμονή μου στη Μεγαλόνησο Κύπρο, στο πανέμορφο νησί της Αφροδίτης, είχα την ευκαιρία να παρευρεθώ σε εκδηλώσεις πολιτιστικών φορέων για τον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση (1821-2021). Όλες ήταν πολύ αξιόλογες και ενθουσιώδεις με εκδοχή και άποψη για το θέμα του εορτασμού. Η περίπτωση που κέντρισε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον μου ήταν η εικαστική εγκατάσταση στο Ίδρυμα «Αναστάσιος Γ. Λεβέντης», στην οδό Γλάδστωνος 40, και μου έδωσε το έναυσμα να σχολιάσω το συμβολικό και πολύπλευρο έργο του καλλιτέχνη που το δημιούργησε. Το έργο του Καθηγητή του Τμήματος της Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Frederick, κυρίου Σάββα Χριστοδουλίδη «Ένας κήπος για την ιστορία», αποτελεί μια δυναμική και σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση τιμής προς τον Αγώνα, και δικαιώνει την απόφαση του Ιδρύματος να συμμετάσχει με αυτόν τον πρωτότυπο καλλιτεχνικό τρόπο στον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
Το εν λόγω έργο αρχικά μου φάνηκε αρκετά απλό, όταν όμως το προσέγγισα μου δημιουργήθηκαν συναισθήματα συγκίνησης για το περιεχόμενό του αλλά και θαυμασμού για τον τρόπο που ο καλλιτέχνης «χώρεσε» σ΄ έναν διάτρητο κύλινδρο πολύτιμες επιστολές και αυθεντικά έντυπα της Ελληνικής Επανάστασης, και τοποθέτησε εντός του με έντεχνο τρόπο σχεδόν όλους τους σημαντικούς εμπνευστές και πρωταγωνιστές της Επανάστασης που συνέβαλλαν στην Ανεξαρτησία της Ελλάδας.
Ο Χριστοδουλίδης ξετύλιξε το ταλέντο του τοποθετώντας σε ψηλό δωρικό διάτρητο κύλινδρο από υλικό περίφραξης τα σχετιζόμενα με τον Αγώνα του 1821 έγγραφα και έντυπα, γαντζωμένα σε μεταλλικές ράβδους, μαζί με χάρτινες ελληνικές σημαίες μικρών διαστάσεων περασμένες σε νήμα, κλαδιά δάφνης από χοντρό πράσινο χαρτόνι ελπίδας και επιμήκεις λαμπτήρες σε αποχρώσεις μπλε φωτός. Μ΄ αυτόν τον τρόπο εξιστόρησε και πρόβαλε με λακωνικό τρόπο σημαντικά γεγονότα και πρόσωπα της Ελληνικής Επανάστασης χρησιμοποιώντας απλά και καθημερινά υλικά, σημαντικής όμως ιστορικής και συναισθηματικής σημασίας για τον Ελληνισμό.
Ο διάτρητος κύλινδρος, που μοιάζει με φυλακή, στην ουσία περιφράσσει και προφυλάσσει τα ιστορικά έγγραφα και έντυπα ενώ συγχρόνως επιτρέπει στον θεατή του έργου να τα θαυμάσει και να τα διαβάσει από κοντά. Αναπάντεχα αισθάνεται κανείς ότι η ιστορία έρχεται τόσο κοντά και παράλληλα μακρινή, αφού την παρακολουθεί μέσα από συρματοπλέγματα.
Το έργο μέσα από την αυστηρότητα αλλά και την αλληγορία του να χρησιμοποιεί ένα υλικό που παραπέμπει σε «προστατευτικό φράχτη» ή «φυλακή» αρχικά προκαλεί την εντύπωση ότι η προσπέλαση του «φράχτη-φυλακής» είναι σχεδόν αδύνατη. Παράλληλα όμως, μέσα από τα ανοίγματα, καθιστά το περιεχόμενό του ορατό. Γι’ αυτό αποκαλείται από τον καλλιτέχνη «Ένας κήπος για την ιστορία» διότι μέσα από τα έγγραφα, τα έντυπα και τα «εργαλεία» που χρησιμοποιεί, καθίσταται ένας «τόπος» που περικλείει υψηλές ιδέες και παράλληλα μνημονεύει τους εμπνευστές των ιδεών αυτών.
Τα έγγραφα και τα έντυπα είναι αυθεντικά και παραχωρήθηκαν προς έκθεση στο Ίδρυμα από τον συλλέκτη ιστορικών κειμηλίων κ. Βασίλειο Νικόλτσιο (Θεσσαλονίκη).
Οι επιστολές, που περικλείονται σ΄ αυτό το σύγχρονο και καινοτόμο έργο, αναφέρονται και φέρουν τις υπογραφές Αγωνιστών που συνέβαλαν, ο καθένας με τον τρόπο του και από τη θέση που κατείχε, στην απελευθέρωση και την ανεξαρτησία της Ελλάδος. Μεταξύ αυτών ο Γέρος του Μωριά, ο Αρχιστράτηγος της Επανάστασης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, οι πρωτεργάτες της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία, Πρίγκηπες Αλέξανδρος και Δημήτριος Υψηλάντης, ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, και σημαντικότερος διπλωμάτης και πολιτικός της Νεότερης Ελλάδος, ο κόμης Ιωάννης Καποδίστριας, ο λόγιος και διδάσκαλος του Γένους και ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Αδαμάντιος Κοραής και πολλοί άλλοι αγωνιστές και πολιτικοί, τις επιστολές των οποίων ο επισκέπτης του Ιδρύματος έχει την ευκαιρία να θαυμάσει και να αναγνώσει.
Παράλληλα όμως, το έργο του Χριστοδουλίδη προκαλεί πολλούς συνειρμούς επιφέροντας στη μνήμη τα δεινά που επέφερε για τους Κύπριους η συμμετοχή τους στην Ελληνική Επανάσταση. Όπως αναφέρει ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη στον Πρόλογο του εκθεσιακού εντύπου, «η έναρξη του Αγώνα στην Πελοπόννησο επεφύλαξε για την Κύπρο τα τραγικά γεγονότα του Ιουλίου 1821, τα οποία ορφάνεψαν την Νήσο και υπήρξαν αφορμή αποδημίας πολλών Κυπρίων, οι οποίοι πολέμησαν υπέρ της πατρίδος είτε στα πεδία των μαχών είτε από τις επάλξεις του Διαφωτισμού».
Το μήνυμα που μεταφέρει ο καλλιτέχνης με το συμβολικό αυτό έργο και την παρουσίαση των ιστορικών ντοκουμέντων στο Ίδρυμα Λεβέντη στη Λευκωσία, επιβεβαιώνει τα γραφόμενα του φιλόπατρη Ανώνυμου συγγραφέα της Ελληνικής Νομαρχίας το 1806 ότι «η ελευθερία ευρίσκεται εις όλους, ωσαν οπού όλοι κοινώς την αφιέρωσαν εις τους νόμους, τους οποίους διέταξαν αυτοί οι ίδιοι, και υπακούοντάς τους καθείς υπακούει εις την θέλησίν του, και είναι ελεύθερος».
Όλοι γνωρίζουμε ότι η ελευθερία κερδίζεται με κόπους και θυσίες ανθρώπων που αφιέρωσαν και πολλές φορές έδωσαν τη ζωή τους για να απολαμβάνουμε σήμερα αυτό το πολύτιμο αγαθό. Η διαφύλαξή της όμως εξασφαλίζεται με την υπακοή στους νόμους, ώστε να διατηρήσουμε το προνόμιο και το δικαίωμα της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Αυτές οι αξίες αποτελούν τη μεγαλύτερη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές αφού γι’ αυτές πολέμησαν και θα συνεχίσουμε μαζί, Κύπριοι και Έλληνες.
*Αρχαιολόγος και ιστορικός στη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ελλάδας.
Ελεύθερα, 16.1.2022.
