Το φωτογραφικό βιβλίο του Γιώργου Λανίτη «Cyprus: Island of Aphrodite» έδωσε το έναυσμα στη Θεοπίστη Στυλιανού Λάμπερτ και τον Νικόλα Λαμπούρη για μια νέα ανάγνωση και νέες εννοιολογικές, ιστορικές και πολιτικές εκφράσεις.
– Πώς έφτασε στα χέρια σας το βιβλίο του Γιώργου Λανίτη;
Θεοπίστη: Λόγω του ότι μας ενδιαφέρει ο τρόπος που παρουσιάζεται η Κύπρος φωτογραφικά, μαζεύουμε από διάφορες πηγές βιβλία με θέμα την Κύπρο: Από τους φωτογράφους John Thomson, Reno Wideson, Girago Zartarian, J.P. Foscolo, Manauel Baud-Bovy και Αριστέα Τζάνου, Τάκη Δημητριάδη, και φυσικά τον Γιώργο Λανίτη. Πολλά από αυτά τα βιβλία βρίσκονται ακόμη σε κυκλοφορία ή έχουν αναπαραχθεί. Το «Cyprus: Island of Aphrodite» που κυκλοφόρησε το 1965 έχει πλέον εξαντληθεί. Το δικό μου αντίτυπο το έχω αγοράσει από το e-bay.
Νικόλας: Μέρος της ακαδημαϊκής και της καλλιτεχνικής μας έρευνας αποτελεί η ανασκόπηση και μελέτη κυπριακών φωτογραφικών αρχείων και φωτογραφικών λευκωμάτων-βιβλίων. Από την ανάλυση, ταξινόμηση και μελέτη των αρχείων αυτών προκύπτουν ιστορικές, πολιτισμισμικές, καλλιτεχνικές –και συχνά πολιτικές– επεκτάσεις, οι οποίες αποτελούν την πηγή για νέα έργα.
– Ποιες ήταν οι πρώτες σας σκέψεις όταν είδατε τις φωτογραφίες από την Κύπρο της δεκαετίας του ’60;
Θεοπίστη: Τις λάτρεψα. Ο Λανίτης ήταν αφοσιωμένος στη φωτογραφική τέχνη, αλλά και μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Όπως ανέφερε πρόσφατα και ο καθηγητής Γιώργος Γιωργής στο πρόγραμμα Art Cafe του ΡΙΚ, ο Λανίτης –με τον οποίο δούλεψε– ήταν ένας άνθρωπος κυπροκεντρικός και ανθρωποκεντρικός. Επιχειρεί με αυτό το βιβλίο το ακατόρθωτο: να παρουσιάσει με εικόνες την «ουσία» μιας καινούργιας Δημοκρατίας –της Κύπρου– σε ένα φωτογραφικό βιβλίο. Θα ήταν σωστότερο μάλλον να πούμε ότι αυτό το βιβλίο δείχνει πώς θα ήθελε η καινούργια Δημοκρατία να παρουσιάζεται στο εσωτερικό και το εξωτερικό: Αγνή, χωρίς συγκρούσεις, με απλούς λαϊκούς ανθρώπους, όμορφα χωριά αλλά και μοντέρνες πόλεις, ελκυστική για τουρίστες, Χριστιανή Ορθόδοξη και με βαθιές ελληνικές ρίζες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο τίτλος συσχετίζει το νησί με τη θεά Αφροδίτη, και η πρώτη εικόνα που βλέπουμε είναι το άγαλμα της γυμνής Αφροδίτης των Σόλων –ένα άγαλμα που έγινε συνώνυμο με την Κύπρο.
Νικόλας: Το βιβλίο αυτό του Γιώργου Λανίτη εκδόθηκε το 1965 στη Λευκωσία και, όπως ανέφερε και η Θεοπίστη, ήταν μια από τις πρώτες φιλόδοξες καλλιτεχνικές προσπάθειες από Κύπριο για την παραγωγή ενός φωτογραφικού βιβλίου για την Κύπρο. Ο ογκώδης τόμος είναι χωρισμένος σε τρεις ενότητες, με τους εύστοχους τίτλους «O Τόπος», «Οι Άνθρωποι» και «Παράδοση». Είναι μια παρακαταθήκη για ένα εθνικό και ρομαντικό –φωτογραφικό– όραμα του νησιού τη δεκαετία του 1960.
– Βασισμένοι σ’ αυτό το υλικό, δημιουργήσατε ένα δεύτερο βιβλίο με τίτλο «Cyprus: Island of Aphrodite ΙΙ» με δικές σας παρεμβάσεις. Πώς προσεγγίσατε το υλικό του Λανίτη;
Νικόλας: Όταν το 2017 η οικογένεια Λανίτη παραχώρησε άδεια στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου για την ψηφιοποίηση του φωτογραφικού του αρχείου, βρεθήκαμε μπροστά σ’ έναν τεράστιο αριθμό φωτογραφιών οι οποίες ήταν ταυτόχρονα οικείες, περίεργες, ενίοτε προσωπικές, αλλά χαρακτηριστικά κυπριακές. Αφού περάσαμε μήνες μελετώντας το αρχείο του Λανίτη, εξετάζοντας παράλληλα τις σελίδες του πρωτότυπου βιβλίου για πιθανές διασυνδέσεις και παρεμβάσεις, καταλήξαμε στις δικές μας επιλογές και οπτικές αντιπαραθέσεις για τη δημιουργία ενός νέου φωτογραφικού βιβλίου.
Θεοπίστη: Όπως είπε και ο Νικόλας, το αρχείο του Λανίτη και το αρχικό του βιβλίο μετατράπηκαν σε μια οπτική πλατφόρμα πάνω στην οποία προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε ένα νέο βιβλίο, μέσω νέων επιλογών και αντιπαραθέσεων. Ωστόσο, θεωρήσαμε το πρωτότυπο βιβλίο ως ένα πλήρες, αυτούσιο έργο τέχνης. Αυτή ήταν και η μεγαλύτερη πρόκλησή μας: Να σεβαστούμε τον σχεδιασμό και την υλικότητα του πρωτότυπου βιβλίου, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσουμε ένα ριζικά καινούργιο βιβλίο. Γι’ αυτό τον λόγο αναπαραγάγαμε, με την άδεια και την πολύτιμη βοήθεια της οικογένειας Λανίτη, ολόκληρο το βιβλίο στο ίδιο μέγεθος και οι νέες φωτογραφίες «κάθισαν» πάνω στις υφιστάμενες σελίδες του βιβλίου, επικαλύπτοντας μέρος τους.
– Έχετε επικαλύψει φωτογραφίες του φωτογράφου με νέες από το αρχείο του, δημιουργώντας μια σειρά από κολάζ. Ποια ήταν η πρόθεσή σας, τι θέλετε να πείτε στον θεατή;
Θεοπίστη: Στόχος μας ήταν να «παίξουμε» με το υλικό που μας δόθηκε και να εμπλουτίσουμε το βιβλίο με αυτό που θεωρήσαμε ως «παραλειπόμενο», δηλαδή φωτογραφίες που ίσως ο ίδιος ο Λανίτης δεν θα χρησιμοποιούσε ποτέ σ’ αυτό το βιβλίο. Αυτές είναι φωτογραφίες πολιτικών προσώπων που έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της χώρας, στιγμές καθημερινής ζωής παράξενα γνώριμες, και σκηνές από φωτογράφους και κινηματογραφιστές στην προσπάθειά τους να καταγράψουν την ιδανική Κύπρο. Φυσικά, να διευκρινίσουμε πως οι φωτογραφίες που επιλέξαμε εμείς προέρχονται από διάφορες δεκαετίες, από το 1960 μέχρι και το 2000.
Νικόλας: Το «Cyprus: Island of Aphrodite ΙΙ είναι μια προσπάθεια να επαναδιαπραγματευτούμε το δικό μας οπτικό παρελθόν μέσα από το υφιστάμενο υλικό του Λανίτη, αλλά και ένα αφιέρωμα, ένα είδος οπτικής «άσκησης», αν θέλετε, στη δημιουργική διαδικασία της φωτογραφικής επιλογής, αποκλεισμού, διαγραφής και αντιπαραβολής. Το βιβλίο αυτό πραγματεύεται τις ποικίλες αλλά και πολύπλευρες φωτογραφικές «αναγνώσεις» ενός φωτογραφικού αρχείου το οποίο ανασυγκροτείται 55 χρόνια μετά, και επομένως αναδεικνύει νέες εννοιολογικές, ιστορικές και πολιτικές εκφράσεις.
Θεοπίστη: Πρέπει να αναφέρουμε πως το βιβλίο αυτό είναι η δεύτερη παραγωγή του μη κερδοσκοπικού οργανισμού International Association of Photography and Theory (IAPT) που έχει ως βάση την Κύπρο. Το IAPT πιστεύει πραγματικά στη δύναμη του φωτογραφικού βιβλίου και γι’ αυτό και δημιούργησε τον εκδοτικό οίκο IAPT Press τον οποίο ανέλαβε η Άρτεμις Ελευθεριάδου. Το βιβλίο θα πωλείται στην έκθεση σε ειδική τιμή, αλλά αν κάποιος δεν μπορέσει να επισκεφτεί την έκθεση, ειδικά τώρα που αντιμετωπίζουμε προβλήματα με τον κορωνοϊό, θα έχει τη δυνατότητα να… πάρει την έκθεση μαζί του στο σπίτι αγοράζοντας το βιβλίο, το οποίο θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία με το πέρας της έκθεσης.
Η έκθεση με το φωτογραφικό βιβλίο «Cyprus: Island of Aphrodite II» και μια σειρά φωτογραφικών κολάζ στον χώρο Θκιο Ππαλιές θα διαρκέσει ώς τις 31/10 – Τηλ. 96 456146
maria.panayiotou@phileleftheros.com
Φιλελεύθερα, 25.10.2020.
