Μετά από τέσσερεις μήνες η έκθεση «Ξαναγέννηση» κλείνει την αυλαία. Το επόμενο βήμα είναι να επιστραφούν τα 219 έργα στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους, αν και αρκετοί υποστηρίζουν πως θα έπρεπε με κάποιο τρόπο να συνεχίσουν να αποτελούν κοινή κληρονομιά.
Στις 16 του μήνα ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Τουμαζής πραγματοποιεί την τελευταία ξενάγηση στην Κρατική Πινακοθήκη όπου εκτίθενται τα έργα και την επομένη η έκθεση κλείνει για το κοινό. Παράλληλα, η ειδική τριμελής επιτροπή που έχει διοριστεί από το υπουργικό συμβούλιο προωθεί τις διαδικασίες ώστε τα έργα να επιστραφούν στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους.
Οι βασικοί ιδιοκτήτες είναι τρεις ομάδες αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των έργων προέρχεται από τρεις πηγές: Την Πινακοθήκη Αμμοχώστου, το εργαστήρι του Πολ Γεωργίου και το λιμάνι της Αμμοχώστου όπου βρέθηκε μία σειρά έργων του Στέλιου Βότση, τα οποία είχαν εκτεθεί στο Λονδίνο και επιστρέφοντας μεσολάβησε η τουρκική εισβολή πριν αυτά εκτελωνιστούν. Οπόταν, τα έργα της Πινακοθήκης θα παραδοθούν στο Δήμο της Πόλης, ενώ τα έργα του Πολ Γεωργίου και του Βότση στους νόμιμους κληρονόμους τους. Για τα υπόλοιπα, θα καταβληθεί προσπάθεια ώστε να εντοπιστούν οι νόμιμοι δικαιούχοι, αν και για μικρό αριθμό έργων δεν έχει επιτευχθεί ταυτοποίηση.
Αρχικά τα έργα αυτά αριθμούσαν 14 αλλά με την έκθεση προέκυψαν μαρτυρίες από επισκέπτες που βοήθησαν στην ταυτοποίηση των περισσότερων. Ένα τέτοιο έργο είναι το «Μεσογειακό́ 1» του Γιώργου Σκοτεινού́, το οποίο ο ίδιος ο ζωγράφος δεν θυμόταν πού το είχε διαθέσει. Αμμοχωστιανοί ωστόσο το θυμούνται να κοσμεί τοίχο του καφέ́ «Boccaccio». Το «Boccaccio» βρισκόταν στη Λεωφόρο Δημοκρατίας και ήταν το καφέ́ που συγκέντρωνε, τη δεκαετία του ΄60, τη νεολαία της Αμμοχώστου. Κάποιοι θαμώνες του θυμήθηκαν την ύπαρξη του έργου εκεί.
Άλλο παράδειγμα αποτελεί ένα αφηρημένο έργο το οποίο αποδίδεται στην αυτοδίδακτη ζωγράφο Καίτη Μαραγκού, το οποίο αναγνώρισε η εγγονή της Κατερίνα Ατταλίδου αφού έργα της ίδιας σειράς βρίσκονται στις συλλογές της οικογένειας. Ένα άλλο, με υπογραφή Α. Angelides, αποδίδεται στην Ανδρούλα Αγγελίδη Αντωνιάδου που ζει στη Λάρνακα. Επίσης δύο έργα αναγνωρίστηκαν από το δημιουργό τους τον Στέλιο Φιλιαστίδη, ο οποίος ζει στην Αθήνα. Το ένα είναι το πορτραίτο του αδελφού του Γιώργου Φιλιαστίδη και το άλλο είναι το πορτραίτο του τυφλού γέρου πατέρα του Γιαννουρή του μπακάλη στην πλατεία του χωριού της Αραδίππου.
Εκτός από τη βοήθεια που προσέφεραν επισκέπτες ώστε να ταυτοποιηθούν έργα, αρκετοί Αμμοχωστιανοί συμπολίτες τους αναγνώρισαν στη σειρά του Χατζή. Ο Μιχάλης Χατζηδημητρίου (Χατζής) (1898-1964) μία πολύπλευρη προσωπικότητα, ξάδελφος του ποιητή́ Γλαύκου Αλιθέρση, συνήθιζε να ζωγραφίζει επώνυμους κι ανώνυμους ανθρώπους της πόλης. Δημιούργησε μια σειρά με 380 πορτραίτα την οποία δώρισε στην Πινακοθήκη της Αμμοχώστου. Από αυτά επέστρεψαν 63 και αποτελούν μέρος της έκθεσης. Ανάμεσα τους και το πορτρέτο του δικηγόρου και βουλευτή Καρπασίας Κυριάκου Ρωσσίδη, τον οποίο αναγνώρισε η εγγονή του Μαίρη Πλαντ, του Ευάγγελου Λουίζου και πολλών άλλων.
Επίσης, εν ζωή́ καλλιτέχνες όπως οι Γιώργος Κοτσώνης, η Ρέα Μπέιλυ, ο Σέργιος Σεργίου, η Μαρία Τούρου επιβεβαίωσαν πως τα έργα τους που επιστραφήκαν ανήκαν στη συλλογή́ της Δημοτικής Πινακοθήκης Αμμοχώστου. Η Ρέα Μπέιλυ βρέθηκε ξανά μπροστά από ένα πολύ προσωπικό της έργο: μια αυτοπροσωπογραφία, όπου στην αγκαλιά́ της κρατά́ το παιδί της. Το έργο αυτό́ αποτέλεσε μέρος έκθεσης που παρουσίασε λίγο πριν την εισβολή, την άνοιξη του 1974, στο Λύκειο Ελληνίδων Αμμοχώστου. Έπειτα, το έργο αγοράστηκε από τη Δημοτική́ Πινακοθήκη.
Σημαντικό ρόλο στο στήσιμο της έκθεσης αποτέλεσε και το αρχείο του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη, το οποίο παραχώρησε η κόρη του Μαρίνα. Ο Πιερίδης ήταν ο άνθρωπος που έστησε την Πινακοθήκη και μέχρι το 1971 ήταν διευθυντής της. Επίσης, για την ταυτοποίηση των έργων του Πολ Γεωργίου βοήθησαν στοιχεία που είχαν τα ανίψια του. Φωτογραφίες του σπιτιού́ του στην Ερμού 136 και δακτυλογραφημένος κατάλογος του 1973 βοήθησε ώστε να εξαχθεί με σιγουριά το συμπέρασμα ότι τα 41 από τα 44 έργα του Γεωργίου που περιλαμβάνονται στην έκθεση προέρχονται από το σπίτι-ατελιέ του ζωγράφου. Μάλιστα, πολλά από αυτά φέρουν ακόμη τις λευκές στρογγυλές ετικέτες αρίθμησης, τις οποίες τα ανίψια του είχαν βάλει πάνω στα έργα το 1973.
Οι αριθμοί αυτοί συμφωνούν με τα έργα του πρωτότυπου δακτυλογραφημένου καταλόγου του 1973. Μερικά από τα έργα του Γεωργίου που επιστράφηκαν παρουσιάζονται και στο ντοκιμαντέρ του ΡΙΚ «Ο Κόσμος του Γεωργίου» του 1963, σε σκηνοθεσία Γιώργου Λανίτη. Στην έκθεση περιλαμβάνεται και πορτρέτο του Λεωνίδα Μαλένη τον οποίο ο Πολ Γεωργίου ζωγράφισε όταν του πήρε συνέντευξη.
Υπενθυμίζουμε ότι η επιστροφή των έργων έγινε εφικτή χάρη στις προσπάθειες της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για τον Πολιτισμό, στα πλαίσια των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ο Γιάννης Τουμαζής, αντιπρόεδρος της Επιτροπής και επιμελητής της έκθεσης δήλωσε πως θα πρέπει «να δούμε τη συγκεκριμένη πράξη όχι ως ένα τέλος αλλά ως μία αρχή».
Η έκθεση κλείνει στις 17 Οκτωβρίου. Οι θέσεις για την ξενάγηση της 16ης είναι ήδη κατειλημμένες.
Φιλελεύθερα, 11.10.2020.
