Είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα. Το «Top Gun», η γοητευτική, κινηματογραφική αποθέωση του μιλιταρισμού και της συντήρησης, γιορτάζει σαράντα χρόνια. Με αφιερωματικές προβολές, bomber τζάκετ και γυαλιά aviator.
Κινηματογραφική «βόλτα σε ζώνη κινδύνου»
Σκέψου πως είσαι Αμερικανός έφηβος στη δεκαετία του ογδόντα. Αισθάνεσαι τις ορμόνες στο σώμα σου να κάνουν πάρτι και μπαίνεις στη σκοτεινή αίθουσα, σχεδόν μαγεμένος. Αρχίζει να παίζει εκείνη η καθηλωτική μουσική, φτιαγμένη στο μαγικό συνθεσάιζερ των Χάρολντ Φάλτερμαγιερ και Τζόρτζιο Μορόντερ.
Οι εισαγωγικοί τίτλοι σε ενημερώνουν για τη δημιουργία μιας ελίτ σχολής πιλότων του αμερικανικού ναυτικού, τον Μάρτιο του 1969. Το όνομα αυτής: Top Gun. Αισθάνεσαι το πρώτο σκίρτημα, όταν βλέπεις τα F-14 να γυαλίζουν στο ηλιοβασίλεμα και να κυλάνε, σαν να ήταν ανεβασμένα επάνω σε παγοπέδιλα.
Σύντομα, ακούς τη φωνή του Κένι Λόγκινς να σε καλεί: «Δώσε ώθηση στη μηχανή σου, άκου το ουρλιαχτό της… σε παρακαλεί να την αγγίξεις και να φύγεις, για μια βόλτα σε ζώνη κινδύνου». Οι ηλεκτρικές κιθάρες του «Danger Zone», το γρύλισμα της μοτοσυκλέτας, τα aviator γυαλιά και το δερμάτινο σακάκι του Τομ Κρουζ, φτιάχνουν μέσα σου την τέλεια ραψωδία.
Όταν δε συναντάς και το γαλάζιο, ερωτικό βλέμμα της Κέλι ΜακΓκίλις, είσαι πλέον αποφασισμένος. Βγαίνεις κι αισθάνεσαι άλλος άνθρωπος. Τι κάνεις λοιπόν, όταν αντικρύζεις τον στρατολόγο, στημένο στο περιπτεράκι του, έξω από το σινεμά; Απλώς υπογράφεις και φεύγεις, με το αστραφτερό χαμόγελο του Κρουζ.
Top Gun και μιλιταρισμός στα eighties
Πίσω στο 1986, αυτή η μικρή ιστορία ήταν πραγματικότητα για χιλιάδες νεαρούς Αμερικανούς. Η απόφαση του αμερικανικού Υπουργείου Άμυνας να παραχωρήσει ειδική άδεια για γυρίσματα σε αληθινές τοποθεσίες -όπως το πολεμικό πλοίο USS Enterprise και η έδρα της Στρατιωτικής Σχολής στο Σαν Ντιέγκο- είχε αποδώσει τα μέγιστα. Μετά από την τεράστια επιτυχία του «Top Gun», το ναυτικό δεν σταματούσε να μελετά αιτήσεις.
Οι αριθμοί είχαν σχεδόν πενταπλασιαστεί. Τα τραύματα του Βιετνάμ έμοιαζαν σαν μακρινή ανάμνηση κι η αστερόεσσα με το σήμα του Tomcat στο bomber τζάκετ του Τομ Κρουζ έγινε το νέο φετίχ.
Ο μέσος νέος της εποχής ξεκίνησε να φαντασιώνεται τον εαυτό του ως γυμνασμένο ιππότη των αιθέρων. Η υπερσυντηρητική προεδρία του Ρόναλντ Ρίγκαν έτριβε τα χέρια της.
Το πρεστίζ του αμερικανικού στρατού είχε εμμέσως αποκατασταθεί καθώς οι ερεθιστικές αερομαχίες του «Top Gun» απαντούσαν στα φλεγόμενα ελικόπτερα και τις ναπάλμ του «Platoon» και του «Apocalypse Now». Το μετατραυματικό σοκ έδινε τη θέση του σε ένα νέο αφήγημα, πολύ πιο light και ανεβαστικό.
Ο Μάβερικ στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή
Φαινομενικά, το «Top Gun» είναι μια απλή ιστορία αλληλεγγύης, έρωτα, θάρρους και ανταγωνισμού. Στο πηδάλιο της υπόθεσης κάθεται ο Μάβερικ, ο οποίος παλεύει για τον τίτλο του καλύτερου απόφοιτου της χρονιάς. Είναι τολμηρός, αντισυμβατικός και απρόβλεπτος, σε σχέση με τον βασικό ανταγωνιστή, τον ψυχρό και μεθοδικό «Άισμαν» του Βαλ Κίλμερ.
Στο διάβα του, θα βρεθεί ο έρωτας -στο πρόσωπο της γοητευτικής εκπαιδεύτριας Τσάρλι- αλλά και η τραγωδία. Στο τέλος θα χάσει την πρωτιά και τον κολλητό του, μα θα κερδίσει την εκτίμηση και τον σεβασμό. Μια ιστορία συγκινητική και υπέροχη, με τις ρομαντικές μελωδίες του «Take my breath away» να σιγοντάρουν…
Αλλά, ας σταθούμε μια στιγμή και ας απομακρύνουμε τον ήρωά μας από το πιλοτήριο του F-14. Ας τον αφήσουμε για λίγο να ξαπλώσει στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Τότε, διαπιστώνουμε πως ο ναρκισσισμός του πάει σύννεφο… Η εναέρια «επικίνδυνη ζώνη» γίνεται πεδίο αρσενικού ανταγωνισμού, μια αρένα μάχης με ερωτικά υπονοούμενα.
Ο Μάβερικ ξεχειλίζει από ωραιοπάθεια και αυταρέσκεια, είτε οδηγεί τη μοτοσικλέτα, είτε πιλοτάρει το αεροσκάφος του. Ακόμα και η αντιπαράθεση με τον Άισμαν γίνεται το προκάλυμμα ενός αφανέρωτου, ερωτικού απωθημένου. Όσο για την εκπαιδεύτρια Τσάρλι; Παρά τον δυναμισμό της, παραμένει δέσμια του αρσενικού, σκέτο έπαθλο της γοητείας του.
Το «Top Gun» στα χρόνια της συμπερίληψης
Εν ολίγοις, το αφήγημα του «Top Gun» δεν μετακινείται από τις «παραδοσιακές αξίες»: παραμένει βράχος απέναντι στους προοδευτικούς πειρασμούς. Θα μου πείτε «τι πιο σύνηθες να συμβεί»; Σε μια εποχή ακραίου συντηρητισμού, οι πιλότοι των Tomcats δεν θα μπορούσαν να μιμηθούν τους ερωτευμένους καουμπόηδες του «Brokeback Mountain».
Ούτε η δυναμική Τσάρλι της Κέλι ΜακΓκίλις θα καπέλωνε ποτέ τους άντρες εκπαιδευόμενους. Ήταν ακόμη νωρίς για την «G.I. Jane» των αιθέρων (για να θυμηθούμε την ομώνυμη ταινία που υπέγραψε ο χαρισματικός αδελφός του Τόνι Σκοτ, Ρίντλεϊ). Τότε, οι βάτες στα σακάκια των γυναικών ήταν -ίσως- ο μοναδικός τρόπος για να αισθανθούν ισάξιες με τους άντρες σε ένα επαγγελματικό περιβάλλον.
Κι ερχόμαστε τώρα στο ερώτημα: γιατί η ταινία εξακολουθεί να μας γοητεύει, σαράντα χρόνια μετά, ενώ διατυμπανίζουμε την ισότητα και τη συμπερίληψη; Γιατί ο Τομ Κρουζ του «Top Gun» κέρδισε ολοκληρωτικά εκείνον του «Born on the Fourth of July»; Ίσως επειδή ταυτιζόμαστε ευκολότερα με τον ωραιοπαθή νάρκισσο, παρά με τον ανάπηρο πολέμου.
Ίσως γιατί ο συντηρητισμός επανέρχεται δυναμικά κι ο νέος μιλιταρισμός ξαναστέλνει στρατολόγους «προς άγραν στρατιωτών». Ό,τι και να συμβαίνει, ο σταρ της σημερινής ημέρας παραμένει ο Μάβερικ. Εκείνος που σβήνει σαράντα κεράκια και δεν λέει να ενηλικιωθεί.
Ελεύθερα, 17.05.2026
