«Όλα, όπως η τέχνη, είναι ένα, από τη στιγμή που ανυψώνονται πάνω από το φυσικό, ή ακόμη πάνω από τη θρησκευτικότητα, από τη στιγμή που απελευθερώνονται από τον φόβο και την ελπίδα». Georg Simmel, Του Έρωτος το Είναι.

Ο Ανδρέας Χαραλάμπους σχολιάζει έξι σημεία που «έπεσαν στο τραπέζι» για συζήτηση με αφορμή την επίσκεψή μου στο νέο του εργαστήριο. Μέσα από αυτά δίνει το στίγμα της αντίληψής του για στοιχειώδεις έννοιες που κατά κάποιο τρόπο σκιαγραφούν την προσωπικότητά του και μαρτυρούν τη θεώρηση του για τη τέχνη.

Ζωγράφος του κόσμου και του απόκοσμου, ο Ανδρέας Χαραλάμπους ερμηνεύει και αποδίδει με ζωγραφικό τρόπο μικρά και μεγάλα φαινόμενα της ζωής και της φύσης προσδίδοντας τους ορατή μορφική συνεκτικότητα και καθιστώντας τα ιμάντες μεταφοράς συμβολισμών. 

Η Ζωγραφική

«Πάθος. Ένας έρωτας που στη πορεία της δουλειάς μου δεν θέλησα ποτέ να εγκαταλείψω. Η αγάπη προς το δισδιάστατο και τη στατικότητα και ταυτόχρονα η ηδονή που δοκιμάζει κανείς από το άγγιγμα του πινέλου πάνω στον καμβά, όλα αυτά με κράτησαν τόσα χρόνια στη ζωγραφική χωρίς να παρεκκλίνω σε παρεμφερείς τρόπους έκφρασης.

Το ’74 συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της εικαστικής μου γλώσσας. Μέχρι τότε προσπαθούσα να μελετήσω τις μορφές τέχνης που επικράτησαν τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Έψαχνα θα έλεγα τον εαυτό μου σε σύγχρονες μορφές έκφρασης. Το ’74 ήταν η χρονιά που άρχισα τη διπλωματική μου εργασία. Ένιωσα τότε την ανάγκη να μιλήσω με πιο κατανοητό τρόπο Έτσι εισήλθα σε πιο εικονικές-ρεαλιστικές μορφές γραφής, χρησιμοποιώντας πολλές φορές και ακαδημαϊκά στοιχεία χωρίς όμως να προσπαθώ να φτάσω σε ακαδημαϊκή τελειότητα.

Αντίθετα υιοθέτησα πιο μοντέρνες διατυπώσεις τις οποίες διατήρησα στη δουλειά μου μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια συνεχή προσπάθεια εστίασης στο δισδιάστατο ως τη πιο σημαντική ποιότητα της ζωγραφικής. Δεν με ενδιέφερε τόσο η διάσταση του βάθους όσο αυτές του ύψους και του πλάτους».

Το τοπίο

«Το τοπίο είναι ο μεγάλος μου έρωτας. Έχω ‘φάει την Κύπρο με το κουτάλι’ ζωγραφίζοντάς την από άκρη σε άκρη. Μέχρι το 2003 ζωγράφιζα την ελεύθερη Κύπρο και αργότερα κατεχόμενες περιοχές που είχαν μείνει αμυδρές στη μνήμη μου όπως αυτές της Καρπασίας, του Ξερού, του Λημνίτη: περιοχές που γνώρισα στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αναφέρω ενδεικτικά τη σειρά με ‘Δώδεκα κατεχόμενες εκκλησίες’.

Όσο ήμουν ακόμα φοιτητής στη Μόσχα, είχα την ευκαιρία να μελετήσω τους Ιμπρεσιονιστές και Μετα-ιμπρεσιονιστές. Στο Μουσείο Πούσκιν της Μόσχας και στο Ερμιτάζ της Πετρούπολης υπήρχαν εξαιρετικά δείγματα γαλλικής ζωγραφικής της περιόδου εκείνης. Με ενδιέφερε ιδιαίτερα ο Cézan, κυρίως η ζωντάνια του χρώματος παράλληλα με την απλοποίηση της φόρμας στο έργο του. Θεωρώ ότι η Κύπρος είναι πολύ όμορφη χώρα και συγκεντρώνει ανεκτίμητο θησαυρό τοπιακής ωραιότητας.

Παλαιότερα επιχείρησα να αρχειοθετήσω τα τοπία της Κύπρου ζωγραφίζοντας τα. Μέσα από αυτή την ουτοπία κατάφερα τουλάχιστον να ταξιδέψω. Με ενδιαφέρει το τοπίο ως τοπίο. Ο άνθρωπος μέσα στο τοπίο είναι ο δημιουργός. Δεν έκανα ποτέ φωτογραφική αναπαράσταση. Αντίθετα κάθε τοπίο ήταν για μένα ένα κράμα συναισθημάτων. Αυτό που καταλήγει στον καμβά είναι αυτό που περνά μέσα από το πέπλο της προσωπικής αντίληψης, μέσα από το δικό μου αισθητηριακό φίλτρο. Εκεί βρίσκεται ο άνθρωπος – στο συναίσθημα – και όχι μέσα στο τοπίο. Η φιγούρα φαινόταν μέσα στο έργο μόνο για να εξυπηρετήσει συμβολισμούς.

Θεωρώ χρήσιμο να αναφερθώ επίσης σε μια σειρά έργων εμπνευσμένων από την περιοχή Πύλα της Καρπασίας, όχι πολύ μακριά από το μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Είκοσι-τριάντα περίπου μέτρα από τη θάλασσα υψώνεται ένας λόφος με κάθετη στη γη πλαγιά. Το έδαφος εκεί είναι πολύ σκληρό, ηφαιστειογενές ενώ το πέτρωμα του λόφου ιδιαίτερα μαλακό (αμμόλιθος).

Το νερό της θάλασσας τορνεύει το λόφο και δημιουργεί ένα πελώριο ανάγλυφο που θα έλεγε κανείς ότι βγήκε από τα χέρια του Henry Moore. Τμήματα του λόφου σπάζουν και καταρρέουν στο έδαφος δημιουργώντας μια υπαίθρια έκθεση γλυπτικών έργων. Αναφέρω ενδεικτικά το έργο της σειράς τοπίων της περιοχής αυτής με τίτλο Trava-counta Cypria (γύρω στο 2010)». 

Η γυναίκα

«Η γυναίκα ήταν πάντα ένα από τα αγαπημένα μου θέματα.Η ωραιότητα του γυναικείου σώματος πάντα με συγκινούσε. Θα έλεγα ότι το γυναικείο σώμα ιδίως το γυμνό κατέχει σημαντικό μέρος της δουλειάς μου μέχρι και σήμερα χωρίς εντούτοις το ενδιαφέρον να γίνεται προκλητικό. Ήθελα μέσα από την ωραιότητα του γυναικείου σώματος να περάσω την ευγένεια της ψυχής.

Η αρχαία ελληνική μυθολογία προσφέρει απλόχερα θέματα με κεντρική μορφή ύπαρξης τη γυναικεία παρουσία. Άντλησα έμπνευση από τις μεταμορφώσεις του Δια με αποτέλεσμα τη δημιουργία τριών μεγάλων συνθέσεων. Η αρπαγή της Ευρώπης, Η Λήδα και ο κύκνος και η Δανάη ανήκουν σ’ αυτή την ενότητα. Είδα τη γυναίκα με πιο λεπτή ιδεαλιστική προσέγγιση. Αναφέρω ότι και ο Boticelli έβλεπε τη γυναίκα ως ιδανικό ευγένειας και λεπτότητας.

Μέσα από τον χρόνο, απλοποιώ τις φόρμες στο γυναικείο σώμα. Η ανάγκη να αποδείξω κάτι με πιστότητα λιγοστεύει. Η αισθητική μέσα από το χρόνο ‘αλλοιώθηκε’ και η έννοια της ωραιότητας μέσα από τη στερεότυπη αντίληψη είναι πλέον αμφίβολη. Υπάρχει μια άλλη ωραιότητα που ακόμα διατηρεί την αξία της. Αναφέρω ενδεικτικά τον Matisse και Modigliani».  

Η δικαιοσύνη

«Σε περιόδους ιστορικά δύσκολες, όπως συμβαίνει τώρα με την περίπτωση της Γάζας, προσπάθησα να δώσω τη δική μου αντίληψη και ερμηνεία για γεγονότα αυτού του τύπου. Σημείο έμπνευσης αποτέλεσε μεταξύ άλλων το εμβληματικό έργο Εκτέλεση (1808) του Goya. Στο έργο μου, παρόλα αυτά, πρωταγωνιστούν γυναίκες και παιδιά. Ποτέ δεν απέφευγα θέματα που άπτονται της παγκόσμιας δικαιοσύνης.

Έφερνα τον πόλεμο μέσα στο εργαστήριό μου (αναφέρεται στους βομβαρδισμούς του Ιράκ και της Γιουγκοσλαβίας). Κάποτε αποφάσισα να κάνω μια ελεύθερη απόδοση του έργου Το πλοίο των τρελλών (1490) του Ιερώνυμου Μπος που βρίσκεται στο Λούβρο αλλάζοντας την κλίμακα του προκειμένου να αποδώσω το μέγεθος της καταστροφής. Οι ηγεμόνες της ανθρωπότητας βάδιζαν τότε σε ένα δρόμο ολέθρου. Μεγεθύνοντας το έργο, έδινα διάσταση στην αδικία που επέβαλαν».

Ο χρόνος

«Φιλοσοφικά τον χρόνο τον μελέτησα στα χρόνια που ασχολήθηκα με τον κυβισμό. Ο χρόνος αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο του κυβισμού. Ο χρόνος είναι η τέταρτη διάσταση. Το πρόβλημα είναι ότι ο χρόνος δεν μπορεί να διατυπωθεί, να σχεδιαστεί όπως οι άλλες διαστάσεις. Σύμφωνα με επιστημονικές απόψεις είναι όπως ένας κύβος μέσα σε ένα αόρατο κύβο: με άλλα λόγια δεν υπάρχει δυνατότητα γραφής της γωνίας των 90 μοιρών στον ενδότερο κύβο.

Για να αντιληφθεί κανείς την τέταρτη διάσταση πρέπει να ξεπεράσει την ταχύτητα του φωτός. Ο Picasso και ο Braque επιχειρήσαν να αποδώσουν την έννοια του χρόνου με καθαρά εικαστικά μέσα. Το κατάφεραν ως ένα σημείο. Αν θα μιλούσα για το χρόνο με άλλη προσέγγιση, θα έλεγα ότι είναι αδυσώπητος. Αρχίζεις να το νιώθεις μεγαλώνοντας».

Η ελευθερία

«Να ζήσω ελέυθερος. Ήταν η προσπάθεια όλης μου της ζωής. Πολλές φορές έχουμε την αίσθηση ότι φτάνουμε σε πολύ ψηλά επίπεδα ελευθερίας. Όμως, η ελευθερία δεν υπάρχει από μόνη της. Είναι συνυφασμένη με πολλές άλλες έννοιες. Το συνειδησιακό επίπεδο του καθενός δεν αφήνει τον άνθρωπο να ξεπεράσει τα όριά του για να νοιώσει απόλυτα ελεύθερος.

Η απόλυτη ελευθερία είναι ουτοπία. Η ελευθερία είναι συνυφασμένη με κοινωνικά θέματα που αφορούν σύνολα και τρόπους ζωής. Πρόκειται για ένα συνονθύλευμα πραμάτων που εμποδίζουν την καλλιέργεια απόλυτης ελευθερία. Ο λόγος που εγκατέλειψα την εκπαίδευση ήταν για να νοιώσω ελεύθερος. Δεν επιθυμούσα ποτέ να είμαι weekend artist. Αυτός ήταν και ο λόγος που επέλεξα ν’ ανοίξω τη δική μου σχολή. Ήθελα να διδάσκω με τέτοιο τρόπο ώστε να έχω σαφή αποτελέσματα.

Πολλοί νέοι καλλιτέχνες πέρασαν από τη σχολή μου. Αυτό ήταν για μένα χαρά και αναγνώριση. Φυσικά πλήρωσα το τίμημα: να παίρνω τη χαμηλότερη σύνταξη που δικαιούται κανείς».

  • INFO Ο Ανδρέας Χαραλάμπους άνοιξε το εργαστήριο του στο κοινό από τις 28 Μαΐου. Αυτό θα παραμείνει καθημερινά ανοικτό μέχρι την 21η Ιουνίου από τις 10:00-13:00 και από τις 17:00-21:00 εκτός Δευτέρας. Βρίσκεται στην οδό Διογένους 2 – Πλατεία Λέλλου Δημητριάδη (Παλιά Δημοτική Αγορά).

Ελεύθερα, 14.06.2026