«Ποιητική Ανθολογία Πενταδάκτυλου», Έκδοση Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου, 2025.
Η Ένωση Λογοτεχνών Κύπρου, στο πλαίσιο των εκδοτικών της δραστηριοτήτων και ιδιαιτέρως της αγάπης των μελών της για την κατεχόμενη γη μας, προχώρησε στο τρίτο ευπρόσδεκτο επίτευγμα. Τα προηγούμενα αξιόλογα ανθολογικά της δρώμενα ήταν η Ανθολογία ποιημάτων, εμπνευσμένων από σαράντα δύο κοινότητες της Καρπασίας το 2023 και το 2024 σε συνεργασία με την ΠΟΕΔ εξέδωσε την αφιερωματική Ανθολογία υπό τον τίτλο «Πενήντα χρόνια άσβεστες μνήμες 1974-2024» με τη συμπλήρωση μισού αιώνα Τουρκικής Εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής.
Η παρούσα Ανθολογία, καλαίσθητης εκδοτικής επιμέλειας, φιλοξενεί ποιήματα Κυπρίων και Ελλαδιτών ποιητών, που υμνούν τον εμβληματικό τουρκοσκλαβωμένο Πενταδάκτυλο και τα υπό Τουρκική κατοχή εδάφη των δήμων, των κωμωπόλεων και των χωριών μας, χωρίς να εξαιρεί τα αμιγώς πριν το 1974 τουρκοκυπριακά χωριά, που σκαρφαλώνουν από τις υπώρειες μέχρι τις κορυφογραμμές του βουνού της πανάρχαιας Ιστορίας, των ηρωικών θρύλων και των απροσμέτρητων παραδόσεων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς· σήμερα όμως, αλίμονο, των προσφυγικών θρήνων, των καημών του ανεκπλήρωτου νόστου και των ανεπούλωτων πληγών, που επιδεινώνουν το τραύμα της Κατοχής, όταν αντικρίζουμε στις ρημαγμένες λοφοπλαγιές του την επονείδιστη σημαία του ψευδοκράτους.
Τις 171 σελίδες του βιβλίου διανθίζουν οι εικαστικές δημιουργίες των γλυπτών του Αμμοχωστιανού Φίλιππου Γιαπάνη, χάρτες και κατάλογοι κατά φοράν εντοπισμού των 56 κοινοτήτων από δυσμάς προς ανατολάς, καθώς και κατά σειράν πληθυσμού των κατοίκων από την απογραφή του 1956 έως το 1973. Των ποιημάτων στο εκτενέστερο πρώτο μέρος, που καταγράφουν τη γεωμορφολογική, ιστορική και λαογραφική φυσιογνωμία του Πενταδάκτυλου, τις ομορφιές της χλωροπανίδας του οικοσυστήματός του, τοπωνύμια, αρχαιολογικές τοποθεσίες και εκκλησιαστικά μνημεία των οικισμών του, αλλά και συνυφαίνοντας τις λυρικές ωδές με τις ελεγειακές μνήμες της προδοσίας και της άλωσής του το 1974, προτάσσονται επιγραμματικά σημειώματα των κομβικών γνωρισμάτων για μιαν έκαστη κοινότητα, όπως επίσης σύντομα βιογραφικά των ποιητών και ποιητριών που συμμετέχουν με αλφαβητική ταξινόμηση στην Ανθολογία.
Την Ανθολογία επαξίως τιμούν με τους χαιρετισμούς τους εκπρόσωποι της πολιτείας και ο πρόεδρος του ΕΛΚ, συγχαίροντας τους εμπνευστές του ποιητικού διαγωνισμού και τη συμμετοχή όλων των ποιητών/τριών, όπως και εξαίροντας τους λόγους και τους στόχους της σύνθεσης του πολύτιμου αυτού συλλογικού έργου. Κοινό κομβικό σημείο αναφοράς η γνωριμία με τις αλησμόνητες πατρίδες και η διαφύλαξη της μνήμης από τις νυν και τις επερχόμενες γενιές, ώστε ακαταπαύστως να ενδυναμώνεται η αγωνιστική θέληση για απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό και η επιστροφή στους αξέχαστους τόπους των πατρογονικών εστιών μας.
Διευκρινίζει ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, σημασιοδοτώντας την αποστολή του ευγενούς λογοτεχνικού αθλήματος: «Δεν θα πάψουμε ποτέ να τονίζουμε και να επαναλαμβάνουμε ότι η διασφάλιση της πορείας και της συνέχειάς μας στον ίδιο τον τόπο μας, εξαρτάται και καθορίζεται από τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, τη διατήρηση του πόθου για ελευθερία και επανένωση της πατρίδας μας. Και πρωτοβουλίες και εγχειρήματα, όπως το παρόν ανθολόγημα, συμβάλλουν τα μέγιστα και δυναμικά προς αυτή την κατεύθυνση.». Ερωτά στο δικό της μήνυμα με πόνο ψυχής η Πρόεδρος της Βουλής: «… πώς θα μπορούσε να μη σημαδεύει ο Πενταδάκτυλος την ψυχή και το μυαλό μας, όταν πάνω στις καταπράσινες κορφές και τα ιστορικά μνημεία του αντικρίζουμε καθημερινά την απώλεια, τον πόνο, το άδικο;».
Η Διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, διευρύνοντας τους όρους αποτίμησης της έκδοσης, αναφέρει ότι «δεν αποτελεί απλώς μια πράξη πολιτισμού, αλλά και μια χειρονομία πίστης στις αξίες της παράδοσης, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας.». Ο πρόεδρος της ΕΛΚ Ελευθέριος Πλουτάρχου, μιλώντας εξ ονόματος των ανθολογουμένων, δηλώνει εμφατικά: «Κατέθεσαν την καρδιά και την ψυχή τους, εξωτερίκευσαν συναισθήματα και προβληματισμούς και μετέφεραν μηνύματα: να μην ξεχνούμε, να συνειδητοποιούμε το χρέος μας προς την πατρίδα και να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε και να διεκδικούμε.».
Ο Πρόεδρος του Κοινοτικού Συμβουλίου Αιγιαλούσας, αντιπρόεδρος της ΕΛΚ και εμπνευστής της προκήρυξης του διαγωνισμού Ηλίας Πανελίδης, για να πυροδοτήσει τα δημιουργικά κίνητρα των διαγωνιζομένων, δημοσιοποιώντας τα ποιήματά τους σε συγκεντρωτικό τόμο, συνοψίζει στον Πρόλογό του τη διακειμενική τους συνισταμένη: «Διαβάζοντας αυτές τις σελίδες, δεν θα βρείτε μόνο λυρισμό· θα συναντήσετε πληγές και πόνο, θυμό και νοσταλγία. Μα πάνω απ’ όλα θα ανακαλύψετε την ελπίδα. Γιατί η ποίηση ξέρει να εκπέμπει φως ακόμη και στα πιο αβυσσαλέα σκοτάδια.».
Στην επόμενη σελίδα επεξηγείται η δομή της Ανθολογίας με τις επί μέρους ενότητές της. Έχοντας ήδη αναφέρει τα περιεχόμενα της πρώτης και της τέταρτης, συμπληρώνουμε ότι η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει πέντε περισσότερο ή λιγότερο γνωστά ποιήματα «τιμής ένεκεν» των κορυφαίων ποιητών μας Γιώργου Σεφέρη, Κυριάκου Πλησή, Κώστα Μόντη, Νίκου Κρανιδιώτη και Κυριάκου Χαραλαμπίδη με επίκεντρο την Κερύνεια και άλλα τουρκοπόρθητα μέρη μας. Η τρίτη αφορά στους όρους και τις διαδικασίες προκήρυξης και εξαγωγής των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού, όπως και στα μέλη της εντεταλμένης επιτροπής με παράθεση των βιογραφικών και ενδεικτικών ποιημάτων τους. Δόθηκαν 1ο, 2ο και 3ο βραβείο, που μοιράστηκαν ανά δύο έξι διαγωνισθέντες/σθείσες, και τρεις έπαινοι, που έλαβαν ισάριθμοι διαγωνισθέντες.
Παραθέτουμε στροφές από τα δύο πρωτοβραβευμένα ποιήματα, εκ των οποίων το ένα στην πανελλήνια δημοτική και σε ελεύθερο στίχο, διακρίνεται για την πρωτοτυπία της σκηνικής του ευρηματικότητας , ενώ το άλλο ομοιοκατάληκτο στο Κυπριακό ιδίωμα, μεταδίδει τον σπαραγμό του χωρισμού από την πατρώα γη, αλλά και αποπνέει την αισιοδοξία της αγωνιστικής δύναμης για επιστροφή:
Λάζαρος Λαζάρου «Καφές εν Κύπρω»: «Πίνω διπλό κυπριακό/ρουφώ τον διαμελισμένο ορίζοντα/της στερνής γουλιάς/πενήντα χρόνια/καταπίνω του βουνού τις αλυσίδες/πενήντα χρόνια/καταπίνω τα πέτρινα χελιδόνια/στο αγκαθωτό σκοινί απλωμένα.»
Παντελής Χόπλαρος «Πενταδάκτυλος»: «Τζαι σκέφτουμαι τον Διγενή, πέρκιμον τζιαι ξαναφανεί/τον ρότσον να σηκώσει/τζιαι να πετά σαν τον ατόν, πίσω που τον Σαρατζηνόν,/πό φτασεν ώς τον Λίβανον, για να τον ι-σκοτώσει.».
