Οι συνεχείς διαψεύσεις των Φρουρών της Επανάστασης για εν εξελίξει διάλογο με τις ΗΠΑ εξακολουθούν να προκαλούν σύγχυση. Υπάρχει τελικά δίαυλος Ουάσινγκτον – Τεχεράνης, όπως επιμένει ο Ντόναλντ Τραμπ, ή όχι;
Η απάντηση είναι ότι διάλογος φαίνεται να υπάρχει, αλλά όχι με τον τρόπο που φαντάζονται πολλοί. Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν διαπραγματεύονται απευθείας με τις ΗΠΑ. Δεν θα είχε ιδιαίτερο νόημα, ούτε για τους ίδιους ούτε, κυρίως, για την αμερικανική πλευρά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει συνομιλία με το ιρανικό σύστημα.
Το κλειδί βρίσκεται στη φράση που επανέλαβε ο Τραμπ: «Μιλάμε με τους κατάλληλους ανθρώπους». Η φράση αυτή έχει σημασία όχι μόνο για όσα λέει, αλλά και για όσα αφήνει εκτός. Υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον δεν μιλά με τον επίσημο, σκληρό πυρήνα του καθεστώτος, αλλά με πρόσωπα που μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα μεταξύ των διαφόρων κέντρων εξουσίας στην Τεχεράνη.
Το βασικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχει δίαυλος. Είναι ποιοι τον αποτελούν και αν έχουν τη δύναμη να περάσουν μια συμφωνία μέσα από το σημερινό ιρανικό σύστημα.
Σε συνομιλία που είχα την περασμένη εβδομάδα για τον «Φιλελεύθερο» με τον ιρανοαμερικανό ιστορικό, λέκτορα στο Yale, συγγραφέα και δημοσιογράφο Αράς Αζίζι, η εκτίμηση ήταν σαφής: καθώς οι ελπίδες για ανατροπή του καθεστώτος δεν ευοδώθηκαν, αναδύεται σταδιακά μια άλλη στρατηγική. Όχι ανατροπή, αλλά αποδυνάμωση.
Με άλλα λόγια, διαμορφώνεται μια λογική που θα επέτρεπε σε ένα τραυματισμένο αλλά ακόμη λειτουργικό σύστημα να αναδιπλωθεί, να ανασυνταχθεί και τελικά να επιβιώσει, ίσως με νέα πρόσωπα στην πρώτη γραμμή. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Αζίζι δεν απέκλειε την ανάδειξη πιο δυτικόστροφων ή κεντρώων μορφών μέσα από το ίδιο το καθεστώς.
Αν έπρεπε να κατονομαστεί ένα πρόσωπο που μπορεί να εκφράσει αυτή τη μετάβαση, ο Αζίζι έδειχνε, μεταξύ άλλων, τον Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ. Πρόκειται για τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, έναν άνθρωπο με βαθιές ρίζες στους Φρουρούς της Επανάστασης και ταυτόχρονα με μακρά πορεία σε διαφορετικά κέντρα ισχύος.
Η διαδρομή του είναι ενδεικτική. Πρώην διοικητής της αεροπορίας των Φρουρών, πέρασε στην ηγεσία της Αστυνομίας, έγινε δήμαρχος της Τεχεράνης και στη συνέχεια πρόεδρος του Κοινοβουλίου. Στο Ιράν θεωρείται κοινός τόπος ότι ο τελικός του στόχος είναι η Προεδρία. Και ακριβώς αυτή η ικανότητά του να αλλάζει ρόλους και να επιβιώνει πολιτικά είναι που τον καθιστά σήμερα χρήσιμο.
Ο Γκαλιμπάφ δεν είναι μετριοπαθής. Το αντίθετο. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να λειτουργήσει. Μπορεί να είναι αποδεκτός από τους σκληρούς μηχανισμούς, χωρίς να τρομάζει τους πιο πραγματιστές. Μπορεί να προσφέρει στους Φρουρούς έναν άνθρωπο της εμπιστοσύνης τους, χωρίς οι ίδιοι να εμφανιστούν ότι υποχωρούν. Και ταυτόχρονα μπορεί να δώσει στην Ουάσινγκτον έναν συνομιλητή με πραγματικό βάρος στο εσωτερικό.
Αυτό εξηγεί γιατί οι διαψεύσεις των Φρουρών δεν αναιρούν απαραίτητα τα όσα λέει ο Τραμπ. Οι Φρουροί μπορεί πράγματι να μην διαπραγματεύονται άμεσα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει συνεννόηση μέσω άλλων διαύλων, άλλων προσώπων, άλλων ισορροπιών.
Στο Ισραήλ, η εκτίμηση είναι ότι μια συμφωνία μόνο εύκολη δεν θα είναι. Αν όμως περιλαμβάνει πραγματικό κλείσιμο του πυρηνικού κεφαλαίου, τότε υπάρχει διάθεση αποδοχής της. Ο μεγάλος φόβος είναι διαφορετικός: μήπως προκύψει ακόμη μία συμφωνία γεμάτη ασάφειες, κενά και γκρίζες ζώνες.
Υπάρχει όμως και μία ακόμη παράμετρος. Ο Γκαλιμπάφ θεωρείται από πολλούς στο Ιράν πρόσωπο ευάλωτο, ακριβώς επειδή βαρύνεται με σοβαρές κατηγορίες για διαφθορά και ευνοιοκρατία. Αυτό τον καθιστά πιθανώς πιο χρήσιμο για τις ΗΠΑ, επειδή είναι πιο πιεζόμενος, άρα ίσως και πιο διαχειρίσιμος.
Από την άλλη, η ίδια αυτή λεπτομέρεια μπορεί να τον καταστήσει στόχο εσωτερικά. Εκεί όπου και πάλι υπάρχουν παράλληλα κέντρα εξουσίας, όπως ο στρατός λ.χ. ο οποίος σήμερα και σε μια σπάνια δημόσια τοποθέτηση είπε πως ο Τραμπ με τον εαυτό του είναι που διαπραγματεύεται. Για αυτό και ο Γκαλιμπάφ είπε ότι τα της διαπραγμάτευσής του, δεν ευσταθούν.
Κάπου εδώ βρίσκεται και η ουσία της υπόθεσης. Οι «κατάλληλοι άνθρωποι» δεν είναι κατ’ ανάγκην οι πιο καθαροί, οι πιο ισχυροί ή οι πιο θεσμικοί. Είναι εκείνοι που, υπό τις παρούσες συνθήκες, μπορούν να γεφυρώσουν αντίπαλα στρατόπεδα, να δώσουν κάτι στην Ουάσινγκτον χωρίς να διαλύσουν πλήρως την εσωτερική ισορροπία της Τεχεράνης και ταυτόχρονα να σώσουν τον εαυτό τους.
Και αυτό κάνει την εικόνα πιο καθαρή, αλλά όχι πιο απλή.
