Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική δεν χρειάζεται ούτε μεγάλες αναλύσεις, ούτε περίπλοκες δημοσκοπήσεις, ούτε τηλεοπτικούς μαραθώνιους ειδικών για να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Αρκούν δύο αριθμοί, 280 και 2.474.
Ο πρώτος αριθμός είναι οι σταυροί προτίμησης με τους οποίους εξελέγη χθες βουλευτής στην Πάφο ο Δημήτρης Μπάρος της Άμεσης Δημοκρατίας. Ο βουλευτής με τους λιγότερους σταυρούς ανάμεσα στους 56 της νέας Βουλής. Ο δεύτερος είναι οι σταυροί προτίμησης που εξασφάλισε η Εύη Τσολάκη του ΔΗΚΟ στη Λεμεσό. Όμως, έμεινε εκτός Βουλής, όταν η έδρα άλλαξε χέρια μέσα από τη δεύτερη και τρίτη κατανομή.
Κάπου εδώ, ο μέσος ψηφοφόρος έχει κάθε δικαίωμα να απορεί: Πόσους σταυρούς χρειάζεται τελικά ένας άνθρωπος για να γίνει βουλευτής σε αυτή τη χώρα; Διότι, συγγνώμη κιόλας, αλλά σε ποια λογική δημοκρατικής εκπροσώπησης χωρά το εξής παράδοξο; Ένας υποψήφιος να εκλέγεται με 280 ψήφους και μια άλλη υποψήφια να μένει σπίτι με σχεδόν δεκαπλάσια στήριξη από τους πολίτες; Επειδή έτυχε τα τερτίπια του νόμου να παίξουν ένα τέτοιο παιγνίδι;
Το ζήτημα, βεβαίως, δεν είναι προσωπικό. Δεν αφορά τον Δημήτρη Μπάρο. Ο άνθρωπος εξελέγη απολύτως νόμιμα και δεν φταίει ο ίδιος για τους κανόνες του παιχνιδιού. Όπως δεν φταίει κανένας υποψήφιος που βρέθηκε ευνοημένος από ένα εκλογικό σύστημα το οποίο εδώ και χρόνια παράγει παράδοξα.
Το πρόβλημα είναι αλλού. Στο ίδιο το σύστημα. Εκείνο που συνεχίζει να επιτρέπει στη δεύτερη και τρίτη κατανομή να λειτουργούν σχεδόν σαν πολιτική ρουλέτα. Έδρες να μετακινούνται την τελευταία στιγμή από επαρχία σε επαρχία. Κόμματα να πανηγυρίζουν για ώρες και ξαφνικά να χάνουν βουλευτή. Υποψήφιοι να περνούν από την προσμονή στη συντριβή. Ψηφοφόροι να αναρωτιούνται αν τελικά ο σταυρός που έβαλαν είχε την αξία που νόμιζαν.
Το ίδιο έργο το είδαμε και σε άλλες εκλογικές αναμετρήσεις. Το 2021, μέχρι και λίγο πριν το τέλος, το ΔΗΚΟ κρατούσε έδρα στην Κερύνεια με τον Γιώργο Σολωμού. Ένα κόμμα που παραδοσιακά διατηρούσε παρουσία στην προσφυγική επαρχία έμοιαζε να συνεχίζει την εκπροσώπησή του. Μέχρι που εμφανίστηκε η γνωστή αριθμητική μαγεία της κατανομής. Η έδρα εξαφανίστηκε από την Κερύνεια και μεταφέρθηκε στην Αμμόχωστο. Το ΔΗΚΟ έμεινε χωρίς βουλευτή στην Κερύνεια, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια.
Τότε ακούστηκαν οι ίδιες διαμαρτυρίες. Οι ίδιες φωνές περί στρέβλωσης. Οι ίδιες εξαγγελίες ότι «πρέπει να ανοίξει η συζήτηση». Μαντέψτε τι έγινε μετά. Απολύτως τίποτα.
Η ουσία της δημοκρατίας δεν είναι μόνο τα ποσοστά των κομμάτων. Είναι και η αίσθηση δικαιοσύνης του πολίτη. Είναι η πεποίθηση ότι ο σταυρός που έβαλε σε ένα πρόσωπο δεν θα χαθεί μέσα από μαθηματικούς γρίφους, τους οποίους καταλαβαίνουν μόνο εκλογολόγοι, νομικοί και κομματικά επιτελεία.
Επειδή πάντοτε θα βρεθούν οι γνωστοί υπερασπιστές του status quo να πουν το κλασικό «μα έτσι λειτουργεί η αναλογική εκπροσώπηση», ξεκαθαρίζουμε κάτι: Ουδείς ζητά να τιναχθεί στον αέρα η αναλογικότητα του συστήματος ή να ακυρωθεί η κομματική εκπροσώπηση.
Το ζήτημα είναι άλλο. Είναι η στρέβλωση της λαϊκής εντολής. Διότι τι ακριβώς λέμε στον ψηφοφόρο όταν ο άνθρωπος που επέλεξε με πίστη και εμπιστοσύνη μένει εκτός, ενώ κάποιος άλλος περνά με ένα κλάσμα των ψήφων; Ότι ο σταυρός προτίμησής του είναι σχετικός; Ότι τελικά η επιλογή του έχει μικρότερη αξία από εκείνη υπολοίπων;
Ας είμαστε ειλικρινείς. Ο σταυρός προτίμησης δεν μπήκε στο εκλογικό μας σύστημα για διακοσμητικούς λόγους. Μπήκε για να δίνει στον πολίτη το δικαίωμα να επιλέγει πρόσωπα. Να επιβραβεύει αυτούς που θεωρεί άξιους και να απορρίπτει άλλους. Όταν όμως το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να ανατρέπει τόσο έντονα αυτή τη βούληση, τότε ο πολίτης εύλογα νιώθει ότι κάτι δεν κολλά.
Σαφώς και δεν είναι εύκολο να αλλάξει το εκλογικό σύστημα. Ούτε υπάρχει τέλειο μοντέλο. Όμως, είναι αδιανόητο να συνεχίζουμε να αποδεχόμαστε αδιαμαρτύρητα ένα καθεστώς στο οποίο ένας υποψήφιος με 280 σταυρούς μπορεί να μπαίνει στη Βουλή και μια άλλη με 2.474 να μένει εκτός.
Αν αυτό δεν γεννά αίσθημα αδικίας, τότε τι ακριβώς το γεννά; Η νέα Βουλή έχει μπροστά της μια ευκαιρία και ταυτόχρονα μια ευθύνη. Αν οι νεοεκλεγέντες βουλευτές θέλουν πραγματικά να αποκαταστήσουν ένα μέρος της χαμένης εμπιστοσύνης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα, ας ξεκινήσουν από τα βασικά. Ας αλλάξουν επιτέλους τον νόμο της δεύτερης και τρίτης κατανομής.
Ας δημιουργήσουν ένα σύστημα πιο δίκαιο, πιο κατανοητό, πιο τίμιο απέναντι στον ψηφοφόρο. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η δημοκρατία δεν μπορεί να μοιάζει με αριθμητικό ταχυδακτυλουργικό κόλπο. Δεν μπορεί να εξηγείται με αστερίσκους, υποσημειώσεις και εξισώσεις που αλλάζουν το αποτέλεσμα στο παρά πέντε.
Κυρίως, δεν μπορεί να ζητά από τον πολίτη να αποδεχθεί αδιαμαρτύρητα το εξής πολιτικό παράδοξο: «Με 280 σταυρούς βουλευτής. Με 2.474 σπίτι». Ε, φτάνει πια.
