Στις 30 Αυγούστου, 2022, πέθανε ξεχασμένος ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ένας άνθρωπος που «προήδρευσε» ενός από τα σημαντικότερα γεγονότα του 20ου αιώνα και μετά πέρασε στην ανωνυμία. Ήταν ευδιάκριτος με την «τάτσα» στο κεφάλι και ήταν ο άνθρωπος της περεστρόικα και του γκλάσνοστ. Ήταν ο αρχιτέκτονας της προσέγγισης της Ανατολής με την Δύση και χαρακτηριζόταν διαφορετικά από τους δυο κόσμους της εποχής του. Πέθανε σε ηλικία 91 ετών.
Όπως συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, οι δυο κόσμοι συμπεριφέρονταν ωσάν ο Γκορμπατσόφ να ήταν ένας διαφορετικός άνθρωπος. Στη Ρωσία το θεωρούσαν ως τον άνθρωπο, που ήταν υπεύθυνος για το χάος που ακολούθησε τη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, την ίδια στιγμή που οι Δυτικοί του έδιδαν το Βραβείο Νόμπελ για την ειρήνη το 1990. Υπήρχε γι’ αυτό σεβασμός στη Δύση, ήταν συνώνυμος με τη χαλάρωση (détente), την προσέγγιση Ανατολής και Δύσης, την επανένωση της Γερμανίας και με κάποια ελευθερία στη Ρωσία. Από την άλλη μεριά, για τους περισσότερους από τους συμπατριώτες του ο Γκορμπατσόφ ήταν εκείνος που κατάστρεψε την «αυτοκρατορίαν», ήταν εκείνος που παράδωσε τη χώρα του στη Δύση (βλ. Isabelle Mandraud et Marie Jego, «Mikhail Gorbatchev, le dernier dirigeant de l’URSS, est mort»).
Εκείνον που είναι αδιαμφισβήτητο είναι ότι τη δεκαετία του ’90 η Σοβιετική Ένωση κατάρρευσε και το ίδιο και ο Κομμουνισμός στην Ανατολική Ευρώπη. Η Ρωσία χρειάστηκε αρκετό χρόνο μέχρις ότου επανέλθει και η Ανατολική Ευρώπη πήρε αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτήν που είχε κάτω από τα κομμουνιστικά καθεστώτα. Για τον ρόλο του Γκορμπατσόφ και των άλλων παικτών η ιστορική έρευνα και η πάροδος του χρόνου θα μας διαφωτίσουν περισσότερο.
* Δικηγόρος, πρώην μέλος της Γραμματείας του ΟΗΕ στο Τμήμα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
