Η ελευθερία του Τύπου είναι κατοχυρωμένη στο σύνταγμα των περισσοτέρων χωρών. Είναι επίσης μια από τις αξίες που η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και ο πλουραλισμός κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (ΔΧΣ), μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ελευθερία της πληροφόρησης σε όλο τον κόσμο, κάθε χρόνο δημοσιοποιεί μια έκθεση, η οποία καταγράφει την κατάσταση που επικρατεί σε κάθε χώρα σχετικά με τα μέσα ενημέρωσης και τους δημοσιογράφους. Και την περασμένη χρονιά, η Ευρώπη επιβεβαιώθηκε ως το ασφαλέστερο μέρος για δημοσιογράφους. Σύμφωνα με τον δείκτη του 2020, παραμένει η ήπειρος που διασφαλίζει περισσότερο την ελευθερία του Τύπου. Οι χώρες της ΕΕ χαρακτηρίζονται, σύμφωνα με την κατάταξη, ως «καλές» ή «αρκετά καλές». Η θέση της Κύπρου είναι αρκετά καλή και κατατάσσεται στην 27η θέση. Η Φινλανδία, η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία καταγράφουν τις καλύτερες βαθμολογίες και κρατούν τις πρώτες θέσεις του πίνακα.
Παρόλα αυτά τα περιστατικά βίας, ο εκφοβισμός των δημοσιογράφων, όπως επίσης και οι δολοφονίες τους δυστυχώς αυξάνονται. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης, η ελευθερία του Τύπου δέχεται πλήγμα τόσο παγκόσμια όσο και στην Ευρώπη. Επιπλέον, τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν την χειροτέρευση της κατάστασης από την αρχή της πανδημίας. Το τελευταίο διάστημα, οι αναφορές βίας κατά δημοσιογράφων αυξήθηκαν, όπως και οι περιπτώσεις λογοκρισίας και αντιποίνων εναντίον εκείνων που εξέφρασαν αμφιβολίες για τις πολιτικές που ακολουθούν οι κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα, τα ποιοτικά μέσα ενημέρωσης αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και πολλοί δημοσιογράφοι έχασαν τη δουλειά τους λόγω της πανδημίας.
Είναι για αυτό το λόγο που η ανάγκη προστασίας των δημοσιογράφων γίνεται πιο επείγουσα παρά ποτέ, ανάφερε μιλώντας στον “Φιλελεύθερο” ο Λουκάς Φουρλάς, ευρωβουλευτής του Eυρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος. Ο Κύπριος ευρωβουλευτής είναι ο εισηγητής της γνωμοδότησης, η οποία έχει τίτλο «Σχετικά με την ενίσχυση της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αθέμιτη χρήση αγωγών αστικού και ποινικού δικαίου για τη φίμωση δημοσιογράφων και της κοινωνίας των πολιτών». Η σχετική έκθεση είναι ακόμη υπό διαμόρφωση, καθώς αυτή τη στιγμή διεξάγονται διαβουλεύσεις με όλες τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προκειμένου να διαμορφωθεί το τελικό κείμενο. Οι ευρωβουλευτές έχουν καταλήξει σε ένα γενικό περίγραμμα, καθώς οι διαφωνίες ήταν πολύ λίγες.
Όπως δήλωσε ο Λουκάς Φουρλάς, η Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας καλεί την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων και την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, που είναι αρμόδιες επί της ουσίας, να συμπεριλάβουν στην πρόταση ψηφίσματός τους τις ακόλουθες προτάσεις:
– Τα ανεξάρτητα, αμερόληπτα, επαγγελματικά και υπεύθυνα μέσα ενημέρωσης αποτελούν βασικό πυλώνα της δημοκρατίας και για αυτό εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για την κατάσταση σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου η νομοθεσία για τα μέσα ενημέρωσης επιτρέπει μεγαλύτερες πολιτικές παρεμβάσεις·
– Εκφράζεται ανησυχία για το γεγονός ότι η τρέχουσα πανδημία όχι μόνο εξακολουθεί να έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, την κοινωνική πρόνοια και την οικονομία, αλλά και συνιστά σοβαρή απειλή για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι οι κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω του κορωνοϊού ως δικαιολογία για την εφαρμογή δρακόντειων νέων περιορισμών στην ελευθερία της έκφρασης και την αύξηση της λογοκρισίας στα μέσα ενημέρωσης.
– Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν πως η επόμενη δεκαετία θα είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της διαφύλαξης της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, καθώς αυτή συχνά απειλείται από την άνοδο λαϊκιστικών κυβερνήσεων, για αυτό καλούνται καλεί τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να επιβάλουν ένα νομικό πλαίσιο για την προστασία των δημοσιογράφων και των πηγών τους.
– Καλείται η Επιτροπή να προτείνει οδηγία κατά των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP) με σκοπό την παροχή προστασίας σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και δημοσιογράφους από κακόβουλες αγωγές που έχουν στόχο τη φίμωση ή τον εκφοβισμό τους.
– Εκφράζεται ανησυχία για την αύξηση της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο, ιδίως κατά της ελευθερίας του Τύπου και της ελευθερίας της έκφρασης.
– Καλούνται τα κράτη μέλη να εγγυηθούν ότι τα δημόσια μέσα ενημέρωσης είναι απαλλαγμένα από λογοκρισία και πολιτικές επιρροές και τα καλεί να θεσπίσουν τα αναγκαία ρυθμιστικά πλαίσια για την παρακολούθηση της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης και τη διασφάλιση πλήρους διαφάνειας.
– Ενθαρρύνονται τα κράτη μέλη να θεσπίσουν αποτελεσματικά μέτρα που θα εξασφαλίζουν καλύτερη προστασία της προσωπικής ασφάλειας των δημοσιογράφων, και ιδίως των ερευνητών δημοσιογράφων.
Μέχρι τον Αύγουστο η γνωμοδότηση θα έχει διαμορφωθεί και τον Σεπτέμβριο θα φτάσει στην Ολομέλεια για ψήφιση. Εκτίμηση είναι πάντως, πως οι περισσότεροι ευρωβουλευτές θα δώσουν πράσινο φως και πως τελικά θα περάσει. «Αυτό το νομοσχέδιο θέλουμε να γίνει οδηγία από την Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι να παραμείνει μια απλή σύσταση. Πιστεύω ότι θα το πετύχουμε και αν αυτό επιτευχθεί θα είναι σημαντικό για το μέλλον όλων των δημοσιογράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει πως τα κράτη μέλη που θα την παραβιάζουν θα υφίστανται κυρώσεις. Για παράδειγμα αν μια χώρα παραβιάσει το κράτος δικαίου θα μπορούσε να στερείται ευρωπαϊκά κονδύλια. Υπάρχουν πολλές κυρώσεις που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ και αυτός ακριβώς είναι ο στόχος μας, δηλαδή όσοι πλήττουν την ελευθερία του Τύπου ή απειλούν το έργο των δημοσιογράφων να μην παραμένουν ατιμώρητοι», επεσήμανε ο Λουκάς Φουρλάς.
Βραβείο δημοσιογραφίας
Το Ευρωκοινοβούλιο εξάλλου παρουσίασε την περασμένη βδομάδα και επίσημα τον ιστότοπο για το Βραβείο Δημοσιογραφίας «Daphne Caruana Galizia» και απηύθυνε πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων. Το βραβείο θα απονέμεται κάθε χρόνο για σπουδαία επιτεύγματα στον τομέα της δημοσιογραφίας που προωθούν ή υπερασπίζονται τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Υποψηφιότητα θα μπορεί να τεθεί από επαγγελματίες δημοσιογράφους και ομάδες δημοσιογράφων από οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Δεκτές θα γίνονται δημοσιογραφικές δουλειές που έχουν δημοσιευθεί ή μεταδοθεί σε μέσα ενημέρωσης με έδρα σε οποιοδήποτε από τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο νικητής θα επιλέγεται από ανεξάρτητη επιτροπή που θα αποτελείται από εκπροσώπους του Τύπου και της κοινωνίας των πολιτών από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και εκπροσώπους των μεγαλύτερων δημοσιογραφικών ενώσεων της Ευρώπης. Η τελετή απονομής του βραβείου θα διοργανώνεται κάθε χρόνο γύρω στις 16 Οκτωβρίου, ημερομηνία δολοφονίας της Daphne Caruana Galizia. Η φετινή τελετή απονομής του βραβείου θα πραγματοποιηθεί στις 14 Οκτωβρίου 2021 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το βραβείο και το χρηματικό έπαθλο που το συνοδεύει αποτελούν άλλο ένα δείγμα της σημαντικής στήριξης που παρέχει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην ερευνητική δημοσιογραφία και του πόσο σημαντική θεωρεί την ελευθερία του Τύπου. Σε ψήφισμα που ενέκρινε τον Μάιο του 2018, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε τις χώρες της ΕΕ να εξασφαλίσουν επαρκή δημόσια χρηματοδότηση και να προωθήσουν την πολυφωνία, την ανεξαρτησία και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Η υποβολή υποψήφιων άρθρων θα γίνεται μόνο μέσω της πλατφόρμας https://daphnejournalismprize.eu/
