Χρησιμοποιούνται εκτεταμένα σε τρόφιμα και ποτά προκειμένου να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής τους. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αρκετά συντηρητικά τροφίμων μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας μελέτη –η πρώτη παγκοσμίως στο είδος της– καταδεικνύει ότι πολλά πρόσθετα τροφίμων σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα συντηρητικά χρησιμοποιούνται ευρέως σε επεξεργασμένα τρόφιμα που καταναλώνονται καθημερινά από εκατομμύρια ανθρώπους.
Εκτενής επιστημονική συνεργασία
Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 100.000 ενηλίκων και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications. Υλοποιήθηκε από ερευνητές πολλών κορυφαίων γαλλικών επιστημονικών ιδρυμάτων, μεταξύ των οποίων το INSERM, το INRAE, το Πανεπιστήμιο Sorbonne Paris Nord, το Πανεπιστήμιο Paris Cité και το CNAM. Η ερευνητική αυτή σύμπραξη αποτελεί μέρος της Εθνικής Ομάδας Επιδημιολογίας της Διατροφής (CRESS-EREN).
Εκτεταμένη χρήση συντηρητικών
Τα συντηρητικά αποτελούν υποκατηγορία των προσθέτων τροφίμων και χρησιμοποιούνται σε τεράστια κλίμακα από τη βιομηχανία. Ενδεικτικό είναι ότι το 2024 η διεθνής βάση δεδομένων Open Food Facts World Database περιλάμβανε περίπου 3,5 εκατομμύρια τρόφιμα και ποτά, εκ των οποίων πάνω από 700.000 περιείχαν τουλάχιστον ένα συντηρητικό.
Δύο βασικές κατηγορίες
Οι ερευνητές κατέταξαν τα συντηρητικά σε δύο κύριες ομάδες. Η πρώτη αφορά τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά, τα οποία παρατείνουν τη διάρκεια ζωής των τροφίμων περιορίζοντας την ανάπτυξη μικροοργανισμών ή επιβραδύνοντας χημικές αντιδράσεις. Η δεύτερη περιλαμβάνει τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα, που προστατεύουν τα τρόφιμα από την οξείδωση.
Στις ετικέτες των προϊόντων τα συντηρητικά αυτά εμφανίζονται με κωδικούς Ε: από Ε200 έως Ε299 για τα συντηρητικά με τη στενή έννοια και από Ε300 έως Ε399 για τα αντιοξειδωτικά.
Τι έδειχναν οι παλαιότερες έρευνες
Προηγούμενες πειραματικές μελέτες είχαν ήδη προκαλέσει ανησυχία, καθώς έδειχναν ότι ορισμένα συντηρητικά ενδέχεται να προκαλούν βλάβες στα κύτταρα ή στο DNA και να επηρεάζουν βασικές μεταβολικές λειτουργίες. Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα έλειπαν οι σαφείς επιδημιολογικές ενδείξεις που να συνδέουν άμεσα την κατανάλωσή τους με τον διαβήτη τύπου 2 σε μεγάλους πληθυσμούς.
Ανάλυση μακροχρόνιων δεδομένων
Για να διερευνηθεί αυτή η πιθανή σχέση, η ερευνητική ομάδα υπό τη Ματίλντ Τουβιέ ανέλυσε στοιχεία της μελέτης NutriNet-Santé, εξετάζοντας τόσο τη μακροχρόνια έκθεση σε συντηρητικά όσο και την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2.
Παρακολούθηση άνω των 100.000 ενηλίκων
Η μελέτη παρακολούθησε περισσότερους από 100.000 Γάλλους ενήλικες από το 2009 έως το 2023. Οι συμμετέχοντες παρείχαν τακτικά πληροφορίες για το ιατρικό τους ιστορικό, τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά, τη φυσική δραστηριότητα, τον τρόπο ζωής και τη γενική κατάσταση της υγείας τους. Παράλληλα, κατέγραφαν αναλυτικά τη διατροφή τους σε πολλαπλές 24ωρες περιόδους.
Μέσα από την ανάλυση των διατροφικών δεδομένων εντοπίστηκαν 58 διαφορετικά συντηρητικά στα τρόφιμα που κατανάλωναν οι εθελοντές – 33 συντηρητικά και 27 αντιοξειδωτικά πρόσθετα. Από αυτά, 17 εξετάστηκαν ξεχωριστά, καθώς καταναλώνονταν από τουλάχιστον το 10% των συμμετεχόντων.
Για την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων, οι επιστήμονες συνυπολόγισαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η συνολική ποιότητα της διατροφής.
Σημαντική αύξηση του κινδύνου
Κατά τη διάρκεια σχεδόν 15 ετών καταγράφηκαν 1.131 περιστατικά διαβήτη τύπου 2 σε σύνολο 108.723 ατόμων. Η ανάλυση έδειξε ότι όσοι κατανάλωναν τα υψηλότερα επίπεδα συντηρητικών είχαν 47% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν τα χαμηλότερα. Ειδικότερα, τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά συνδέθηκαν με αύξηση κινδύνου κατά 49%, ενώ τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα με αύξηση 40%.
Τα συντηρητικά με τη μεγαλύτερη συσχέτιση
Από τα 17 συντηρητικά που εξετάστηκαν μεμονωμένα, η υψηλή κατανάλωση 12 φάνηκε να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Πρόκειται για τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά σορβικό κάλιο (Ε202), μεταδιθειώδες κάλιο (Ε224), νιτρώδες νάτριο (Ε250), οξικό ή αιθανικό οξύ (Ε260), οξικό νάτριο (Ε262) και προπιονικό ασβέστιο (Ε282), καθώς και για τα αντιοξειδωτικά ασκορβικό νάτριο (Ε301), άλφα-τοκοφερόλη (Ε307), ερυθορβικό νάτριο (Ε316), κιτρικό οξύ (Ε330), φωσφορικό οξύ (Ε338) και εκχύλισμα δενδρολίβανου (Ε392).
