Νέα εποχή στη διαχείριση αποβλήτων: Με δύο σύγχρονα Κέντρα σε Λευκωσία και Λεμεσό η Κύπρος επενδύει στην επαναχρησιμοποίηση και την κυκλική οικονομία

Με σταθερά βήματα και στρατηγικό προσανατολισμό η Κύπρος προχωρά προς τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο διαχείρισης αποβλήτων. Επενδύοντας έμπρακτα στην πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση και την κυκλική οικονομία, το Τμήμα Περιβάλλοντος, μέσω του Ευρωπαϊκού Έργου «LIFE IP CYzero WASTE», δρομολογεί τη δημιουργία δύο σύγχρονων Κέντρων Επιδιόρθωσης και Επαναχρησιμοποίησης (ΚΕΕ) στις επαρχίες Λευκωσίας και Λεμεσού. Οι νέες αυτές υποδομές αναμένεται να αποτελέσουν τους βασικούς πυλώνες για την εφαρμογή της ιεράρχησης διαχείρισης αποβλήτων στη χώρα μας.

Η χωροθέτηση των δύο κέντρων βασίστηκε σε αυστηρά πληθυσμιακά, γεωγραφικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, με στόχο τη βελτιστοποίηση του συστήματος και τη μείωση των αποστάσεων μεταφοράς.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι διαδικασίες για τα συγκεκριμένα τεμάχια που θα εγκατασταθούν τα δύο Κέντρα έχουν ως εξής:

>> Επαρχία Λευκωσίας (Ιδάλι): Η διαδικασία εκχώρησης του τεμαχίου στο υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ) έχει ήδη ολοκληρωθεί. Το Υπουργικό Συμβούλιο, σε συνεδρία του στις 5 Μαρτίου 2026, ενέκρινε την εκχώρηση του τεμαχίου αρ. 1001, έκτασης 3.400τ.μ., το οποίο βρίσκεται στο Δημοτικό Διαμέρισμα Ιδαλίου, του Δήμου Νότιας Λευκωσίας – Ιδαλίου.

>> Επαρχία Λεμεσού (Άγιος Σπυρίδωνας): Το κέντρο θα εγκατασταθεί σε τεμάχιο ιδιοκτησίας του Δήμου Λεμεσού με αριθμό 6 (Φ/Σχ. 58/080202), το οποίο βρίσκεται στην ενορία Αγίου Σπυρίδωνα, εντός βιομηχανικής ζώνης Κατηγορίας Β.

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου, έχει ετοιμαστεί τεχνοοικονομική μελέτη για τα δύο Κέντρα Επιδιόρθωσης και Επαναχρησιμοποίησης.

Στο παρόν στάδιο, για το ΚΕΕ Λευκωσίας εκκρεμεί η τοπογραφική αποτύπωση του τεμαχίου, ενώ, παράλληλα, προετοιμάζονται τα έγγραφα του διαγωνισμού σχεδιασμού και κατασκευής και για τα δύο κέντρα, με σκοπό την άμεση προκήρυξή του.

Τα δύο κέντρα έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ΚΕΕ Λευκωσίας θα λειτουργεί ως βασικός κόμβος εξυπηρέτησης για το ανατολικό και βορειοανατολικό τμήμα της ελεύθερης Κύπρου, καλύπτοντας τις επαρχίες Λευκωσίας, Λάρνακας και Αμμοχώστου. Αντίστοιχα, το ΚΕΕ Λεμεσού θα καλύπτει το νότιο και δυτικό τμήμα του νησιού, καλύπτοντας τις επαρχίες Λεμεσού και Πάφου.

Η χωροθέτηση των δύο κέντρων βασίστηκε σε πληθυσμιακά, γεωγραφικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, με στόχο τη μείωση των αποστάσεων μεταφοράς αντικειμένων, τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του συστήματος επαναχρησιμοποίησης σε εθνικό επίπεδο. Στο μέλλον, δεν αποκλείεται ο αριθμός των κέντρων αυτών να αυξηθεί, ώστε να υπάρχει αυτόνομη κάλυψη ανά επαρχία.

Σύμφωνα με τις τεχνοοικονομικές μελέτες, η αρχική δυναμικότητα των δύο υποδομών εκτιμάται σε 3.500 τόνους υλικών ετησίως, με ξεκάθαρη προοπτική ο όγκος αυτός να ανέλθει στους 4.500 τόνους μέσα σε μια τριετία από την έναρξη της λειτουργίας τους.

Τα ΚΕΕ θα αποτελούν οργανωμένες υποδομές όπου θα γίνεται συλλογή, αξιολόγηση, επιδιόρθωση και επαναδιάθεση μεταχειρισμένων αντικειμένων που προέρχονται από νοικοκυριά. Αντικείμενα όπως, έπιπλα, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, εξοπλισμός κουζίνας, ποδήλατα, ρούχα, παιχνίδια και βιβλία, τα οποία μέχρι σήμερα κατέληγαν στις χωματερές, θα αποκτούν μια δεύτερη ευκαιρία. Μετά τις απαραίτητες επιδιορθώσεις, θα μεταπωλούνται σε ιδιαίτερα προσιτές τιμές, περιορίζοντας την ανάγκη για νέες πρώτες ύλες.

Η επαναχρησιμοποίηση αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής και εθνικής πολιτικής για τα απόβλητα, καθώς προηγείται της ανακύκλωσης στην ιεράρχηση διαχείρισης αποβλήτων και συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση κατανάλωσης πρώτων υλών, στη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, στην εξοικονόμηση ενέργειας και φυσικών πόρων, στη δημιουργία «πράσινων» θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης των πολιτών.

Δίκτυο 36 καταστημάτων επαναχρησιμοποίησης στα Πράσινα Σημεία

Παράλληλα με τα μεγάλα κέντρα, αναπτύσσεται ένα υποστηρικτικό Δίκτυο Καταστημάτων Επαναχρησιμοποίησης. Αυτή τη στιγμή λειτουργούν ήδη πιλοτικά δύο τέτοια καταστήματα στα Πράσινα Σημεία Μαλούντας και Ληνούς. Η ανταπόκριση του κοινού εκεί είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική, καθώς οι πολίτες παραδίδουν αντικείμενα που δεν χρειάζονται πλέον, αλλά είναι σε καλή κατάσταση ή μπορούν να επισκευαστούν και να παραλαμβάνουν άλλα χρήσιμα αντικείμενα χωρίς χρέωση.

Στόχος είναι τα καταστήματα αυτά να φτάσουν συνολικά τα 36 μέχρι το 2028, καλύπτοντας όλα τα Πράσινα Σημεία της χώρας. Τα αντικείμενα που παραδίδονται εκεί και χρειάζονται μικροεπισκευές θα μεταφέρονται στα κεντρικά ΚΕΕ για επιδιόρθωση, θα επαναξιολογούνται και στη συνέχεια θα επαναδιατίθενται προς επαναχρησιμοποίηση σε προσιτές τιμές. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε μεταγενέστερο στάδιο, με την πλήρη λειτουργία των δύο κέντρων, για την παραλαβή των αντικειμένων θα θεσπιστεί η καταβολή ενός συμβολικού αντιτίμου.

Η δημιουργία των δύο κέντρων περιλαμβάνεται τόσο στο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Δημοτικών Αποβλήτων 2022–2028 όσο και στο υπό διαμόρφωση Πρόγραμμα Πρόληψης Δημιουργίας Αποβλήτων 2026–2032.

Για την υλοποίηση του έργου έχει ήδη ετοιμαστεί Σημείωμα Έργου (PCN), με τον εκτιμώμενο προϋπολογισμό να ανέρχεται στα €6.760.000 (συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.) και για τα δύο ΚΕΕ. Το έργο δύναται να συγχρηματοδοτηθεί από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «Θ.Αλ.Ε.Ι.Α. 2021–2027», ενώ η ωρίμανσή του υποστηρίζεται σταθερά από το «LIFE IP CYzero WASTE».

Σημειώνεται ότι ο διαγωνισμός για την κατασκευή 21 καταστημάτων επαναχρησιμοποίησης είχε ακυρωθεί, ωστόσο αναμένεται να επαναπροκηρυχθεί πολύ σύντομα.

Αλλαγή κουλτούρας μέχρι το 2035

Η Κύπρος καλείται τα επόμενα χρόνια να επιτύχει σημαντική αύξηση της προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση και της ανακύκλωσης των αστικών αποβλήτων, καθώς και ουσιαστική μείωση των ποσοτήτων που οδηγούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, μέχρι το 2035 η ταφή αστικών αποβλήτων πρέπει να περιοριστεί κάτω από το 10%, ενώ, παράλληλα, ενισχύονται οι στόχοι για την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση υλικών.

Για τον λόγο αυτό, το έργο δίνει τεράστια έμφαση στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο του «LIFE IP CYzero WASTE» προβλέπονται εκστρατείες ενημέρωσης, ημερίδες και η δημιουργία ενός Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Ευαισθητοποίησης (Educational Hub), το οποίο θα στεγάζει εκπαιδευτικά εργαστήρια μέσα στα δύο ΚΕΕ. Στόχος είναι οι πολίτες να αποκτήσουν νέες δεξιότητες και να γίνουν ενεργά μέλη της κυκλικής οικονομίας.

Η μετάβαση σε μια κοινωνία μηδενικών αποβλήτων δεν είναι πλέον μια θεωρητική περιβαλλοντική ανάγκη, αλλά μια συλλογική και καθημερινή ευθύνη για το μέλλον του τόπου μας.

Για περισσότερες πληροφορίες και ενημέρωση σχετικά με την εξέλιξη του έργου, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκέπτονται την επίσημη ιστοσελίδα: www.cyzerowaste.com.