Λίγες ώρες αφότου ο πανίσχυρος βαρόνος ναρκωτικών του Μεξικού, Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστός ως Ελ Μέντσο, έπεσε νεκρός υπό κράτηση μετά τη σύλληψή του σε αιματηρή επιχείρηση στην πολιτεία Χαλίσκο, η μεξικανική κυβέρνηση μιλούσε για «καθοριστικό πλήγμα» στο οργανωμένο έγκλημα.
Η εικόνα ωστόσο σε πολλές περιοχές της χώρας είναι πολύ διαφορετική. Και άκρως τρομακτική. Ένα νέο κύμα βίας έχει ξεσπάσει καθώς αντίπαλες φατρίες παλεύουν για τον έλεγχο.
Ο ανταποκριτής του BBC Κουέντιν Σόμερβιλ βρέθηκε στο Κουλιακάν της πολιτείας Σιναλόα, μία πόλη που έχει μετατραπεί σε εμπόλεμη ζώνη, καταγράφοντας σκηνές ωμής βίας και μια κοινωνία βυθισμένη στον φόβο.
Καρτέλ εναντίον καρτέλ
Το διαβόητο καρτέλ της Σιναλόα μία από τις ισχυρότερες και πιο αδίστακτες εγκληματικές οργανώσεις παγκοσμίως, βρίσκεται εδώ και ενάμιση χρόνο σε εσωτερικό πόλεμο. Η σύγκρουση ξέσπασε μετά από προδοσία μεταξύ κορυφαίων στελεχών και την απομάκρυνση του ιστορικού ηγέτη Ισμαήλ Ζαμπάντα, γνωστού ως «Ελ Μάγιο», ο οποίος κρατείται πλέον στις ΗΠΑ.
Το αποτέλεσμα είναι μια ανεξέλεγκτη αιματοχυσία. «Ο φόβος είναι παντού και είναι διαρκής», λέει ο 53χρονος διασώστης Έκτορ Τόρες, μέσα στο ασθενοφόρο που διασχίζει το κέντρο της πόλης. Μαζί με τον 28χρονο συνάδελφό του, Χούλιο Σέσαρ Βέγκα, ανταποκρίνονται καθημερινά σε περιστατικά εκτελέσεων.
Σε ένα γκαράζ στο κέντρο, ιδιοκτήτης επιχείρησης κείτεται νεκρός στο γραφείο του. Το αίμα απλώνεται στα λευκά πλακάκια. Η σύζυγός του φτάνει ουρλιάζοντας.
Τον τελευταίο χρόνο οι κλήσεις προς τις υπηρεσίες πρώτων βοηθειών αυξήθηκαν κατά 70%. Τα περισσότερα περιστατικά καταλήγουν το ίδιο: ένα πτώμα, συγγενείς σε απόγνωση, καμία απάντηση.
Πόλη – φάντασμα μετά τη δύση
Το Κουλιακάν ήταν κάποτε ζωντανή, εύπορη πόλη με εμπορικά κέντρα, πάρκα και αντιπροσωπείες πολυτελών αυτοκινήτων. Σήμερα, μόλις δύσει ο ήλιος, ερημώνει.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει στείλει χιλιάδες στρατιώτες. Σημεία ελέγχου έχουν στηθεί σχεδόν σε κάθε κεντρικό δρόμο. Όμως οι δολοφονίες συνεχίζονται – πέντε ή έξι την ημέρα, κατά μέσο όρο, σύμφωνα με τον τοπικό δημοσιογράφο Ερνέστο Μαρτίνες, που καλύπτει τη βία εδώ και 27 χρόνια.
Σχολεία, νοσοκομεία, ακόμη και κηδείες έχουν δεχθεί επιθέσεις. Σε ένα εμπορικό κέντρο, οι αρχές περισυλλέγουν το ακρωτηριασμένο πτώμα άνδρα. Το κρανίο έχει γδαρθεί, τα μάτια έχουν αφαιρεθεί. Δίπλα, μήνυμα απειλής από αντίπαλη φατρία: «Ερχόμαστε για τους υπόλοιπους».
Λίγες ημέρες μετά, 16χρονος πέφτει νεκρός από σφαίρες, το ποδήλατό του είναι ακόμη μπλεγμένο ακόμη στα πόδια του.
«Αφήστε μας να τελειώσουμε τη δουλειά»
Σε μυστική συνάντηση, μέλη μιας από τις φατρίες του καρτέλ εμφανίζονται πάνοπλοι και με καλυμμένα πρόσωπα.
Η «λύση» που προτείνουν είναι απλή και κυνική: να αποσυρθεί το κράτος και να τους αφήσει να εξοντώσουν ο ένας τον άλλον μέχρι να μείνει μόνο ένας νικητής.
«Πολλοί αθώοι πεθαίνουν. Παιδιά πεθαίνουν», παραδέχεται ο «Μάρκο». Ο «Μιγκέλ» είναι πιο ωμός: «Ο πόλεμος θα συνεχιστεί. Τίποτα δεν θα ηρεμήσει μέχρι να μείνει μία μόνο φατρία».
Οι μητέρες που ψάχνουν τους αγνοούμενους
Η βία δεν αυξάνει μόνο τους νεκρούς αλλά και τους αγνοούμενους. Η Ρεϊνάλδα Πουλίδο αναζητά τον γιο της, που εξαφανίστηκε το 2020. Μαζί με άλλες μητέρες, οργανώνει έρευνες σε χωράφια και εγκαταλελειμμένες εκτάσεις, ψάχνοντας για πρόχειρους τάφους.
Μεταλλικές ράβδοι, φτυάρια, στρατιωτική συνοδεία. Σκάβουν, μυρίζουν το χώμα, ψάχνουν ίχνη.
«Καμία μάνα δεν θα σταματήσει να ψάχνει το παιδί της», λέει. Έχει εντοπίσει 250 σορούς και δεκάδες ζωντανούς αγνοούμενους. «Όλοι τους κουβαλούν ένα κομμάτι του γιου μου».
Η φαιντανύλη και η «βιομηχανία» του θανάτου
Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται η φαιντανύλη – το συνθετικό οπιοειδές που πλημμυρίζει τις ΗΠΑ.
Σε υπόγειο που ελέγχει το καρτέλ, ένας παρασκευαστής δείχνει πακέτα λευκής σκόνης, έτοιμα για αποστολή. Κάθε κιλό αξίζει 20.000 δολάρια – στη Νέα Υόρκη φτάνει έως και τα 29.000.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει χαρακτηρίσει τα καρτέλ «τρομοκρατικές οργανώσεις» και το φαιντανύλ «όπλο μαζικής καταστροφής», απειλώντας ακόμη και με στρατιωτική δράση.
Οι διακινητές όμως επιμένουν ότι όσο υπάρχει ζήτηση, η παραγωγή δεν θα σταματήσει.
Η κυβέρνηση του Μεξικού, υπό την πρόεδρο Κλαούντια Σέινμπαουμ, υποστηρίζει ότι έχει μειώσει κατά 50% τη ροή φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ και ότι προσπαθεί να προστατεύσει τους αμάχους. Στο πεδίο, ωστόσο, η εικόνα παραμένει ζοφερή.
Οι πρώτοι επιζώντες μετά από μήνες
Σε μια τελευταία αποστολή, οι διασώστες βρίσκουν δύο άνδρες βαριά τραυματισμένους από πυρά στο κέντρο της πόλης. Είναι περαστικοί, θύματα διασταυρούμενων πυρών.
Τους σταθεροποιούν, τους μεταφέρουν στο νοσοκομείο, υπό στρατιωτική φρουρά.
«Είναι οι πρώτοι που βρίσκουμε ζωντανούς από τον Νοέμβριο», λέει ο Έκτορ, βγάζοντας τα γάντια του, ακόμη βρεγμένα από αίμα.
Στο Κουλιακάν, η ελπίδα είναι τόσο σπάνια όσο και η σιωπή. Και ο φόβος – όπως λένε οι ίδιοι οι κάτοικοι – παραμένει παντού.
